Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
16 Ağustos 2017.

Doktorunuz sık sık size “ Bazı kan testleri yaptırmanızı istiyorum” diyecektir. Laboratuvar testleri modern tıbbın en önemli yapı taşlarından biridir. Sağlık bakımıyla ilgili kararların çoğu klinik laboratuvar testlerine dayanarak verilmiştir. Laboratuvar hizmetleri klinik tanıların % 60-70’ine katkıda bulunur. Laboratuvar testleri tanıdan tedaviye ve hastalığın gidişatına kadar uzanan süreçte doktorlara, alınan kararlara katkı sağlayan bilgiler sunar.

Birçok koşulda laboratuvar testinin yerine geçecek başka bir test yoktur. Örneğin, herhangi bir fiziksel belirti ortaya çıkmadan çok önce laboratuvar testleri kanda yüksek kolesterol düzeyini belirleyebilmektedir.

Çok çeşitli rahatsızlığa tanı koyma ve tedaviye yanıtı izlemek için doktorlar laboratuvarların verdiği sonuçlara güvenirler. Ancak hastalar yine de  “Laboratuvarın testlerim doğru yapılıyormudur?”  şeklinde bir soru sorabilirler.

 Bu sorunun yanıtı kısaca evettir, doktorunuz gibi  bu sonuçlara güvenebilirsiniz. Laboratuvarların güvenilir sonuçlar verdiğinden emin olmak için birçok süreç uygulanmaktadır. Bu süreçler Sağlık Bakanlığı, Uzmanları dernekleri ve bireysel laboratuvarlar tarafından uygulanmaktadır. Laboratuvar sonuçlarına güveninizi artırmak için bazı adımlar atabilir, doktorunuz ve sağlık personeline laboratuvarınızla ilgili bazı sorular sorabilirsiniz.

Accordion Title
Laboratuvar Denetimi
  • Düzenlemeler: Kilit Oyuncular

    Laboratuvarlarda kalite arayan kilit oyuncular Sağlık Bakanlığı ve Uzmanlık Dernekleridir. Kısaca oynadıkları roller:

    • Uzmanları Dernekleri – bu düzenleyici sistemin temelini uzmanlık derneklerinin geliştirdiği kendilerine özgü gönüllülük esasına dayanan çalışma  politikaları oluşturur.

    Ülkemizde Sağlık Bakanlığı gerekli kılmadan yıllar önce Klinik Biyokimya Uzmanları Derneği (KBUD) gönüllülük esasına dayalı  Dış Kalite Kontrol Programı (KBUDEK) uygulamaya başlamıştır. Bu programda laboratuvarlar kendilerine gönderilen değerlerini bilmedikleri numuneleri aynı hasta numunesi gibi işleme alır ve çalışırlar. Çıkan sonuçları KBUD’a gönderirler. Değerlendirmede test bazında, laboratuvara diğer laboratuvarlar arasında kalite performansı bilgisi verilir. Bu sonuçlara göre laboratuvar doğru ve güvenilir sonuçlar üretecektir.  

    • Sağlık Bakanlığı son yıllarda laboratuvarlara uymaları gereken kalite performans geliştirme ve kalite kontrol prosedürlerini bildirmiş ve kontrol mekanizmasını başlatmıştır.
  • Denetlemeler

    Birkaç denetlenecek özellikle önemli alan  personel eğitimi yetkinlik gereklilikleri, dış kalite kontrol testi, performans iyileştirme ve iç kalite kontrol gereklilikleridir.

    • Öğretim ve Eğitim Gereklilikleri: Laboratuvarda birçok görev yerine getirilir. Her bir laboratuvar testini gerçekleştirebilmek için  bir kişinin sahip olacağı minimal eğitim düzeyi gibi laboratuvar personeline spesifik  eğitsel gereklilikler açıkça belirlenmiştir. Laboratuvar Uzmanları üniversite eğitimleri sonrası Tıpta Uzmanlık Sınavını geçerek 4 yıl ilgili dalda ihtisas yapmış kişilerdir. Laboratuvarda çalışan yardımcı personeller ise Sağlık Meslek Lisesi laboratuvar veya hemşirelik mezunları, Tıbbi Laboratuvar ön lisans programı mezunları veya Tıbbi Biyoloji mezunlarıdır.
    • Dış Kalite Kontrol Programları: Laboratuvarlar bir dış kalite kontrol programına katılırlar.  Bu program için bir dış kuruluş analiz edilecek test numuneleri gönderir. Laboratuvar sonuçlarını bilmediği bu numunelerdeki testleri hastaların numunelerini analiz ettiği gibi çalışır ve çıkan sonuçları dış kuruluşa geri gönderir. Dış kuruluşta laboratuvar test sonuçlarının aynı cihaz ve/veya yöntemle çalışan diğer laboratuvarlardan gelen sonuçlarla karşılaştırılmasını sağlar. Dış kuruluş laboratuvarların testleri uygulamadaki doğruluk derecesini belirler. Laboratuvar denetleyicileri laboratuvarın dış kalite kontrol programında kabul edilebilir bir skora ulaştığını doğrular.
    • Standart Uygulama Prosedürleri : Laboratuvarda yürütülen her test veya sürecin bir ‘’Standart Uygulama Prosedürünün” olması gerekir . Bu prosedür belli bir eylem planının tanımlanmış bir uygulama yöntemini ifade eder. Bu prosedürler kim gerçekleştirirse gerçekleştirsin her sürecin, her zaman tutarlılıkla yürütülmesini sağlamaya yardımcı olur.  Denetleyiciler tüm  Standart Uygulama Prosedürlerinin erişilebilir ve güncel olmasını temin eder.
    • Kalite Kontrol: Sonuçların kalitesini temin etmek için klinik laboratuvarlar hastanın numuneleriyle birlikte “kontrol” numunelerini de test ederler.Laboratuvar Uzmanları bu kontrol numunelerinin ne içerdiğini bildiklerinden bu  numuneler analiz sürecinin kontrolünü sağlar. Bu işlem birçok laboratuvarda analizör denilen bir otomasyonlu cihazla gerçekleştirilir. Analizörün hasta numunelerinin içerebildiği konsantrasyon aralığında doğru çalıştığından emin olmak için  kontrol numuneleri  ölçülmekte olan  kimyasal belirtecin (analit) yüksek ve düşük konsantrasyonlarını ihtiva eder.  Sonuçlar bilinen konsantrasyonların dışına çıkmışsa Uzmanlar bir sorun olduğunu bilirler. Hastanın bu test sonucu rapor edilmeden önce sorun tespit edilip düzeltilir. Laboratuvar denetleyicileri değerlendirmeleri sırasında bu kayıtları da incelerler.