Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 16 Ağustos 2017.

Erişkinlere göre çocukların rutin testlere daha az ihtiyacı olmasına karşın bazen çocuklar da laboratuvar testlerine ve onlara yardım edecek kişilere gerek duyarlar. Çocukla ilgili bir erişkin, numune alınırken oluşabilen fiziksel ağrı, rahatsızlık, korku, kaygılanma veya duygusal reaksiyonların üstesinden gelmesinde çocuğa yardımcı olabilir. Aşağıda bu tıbbi girişimler sırasında çocuğa yardım ederken yararlı olacak bazı genel önerilerle birlikte kan testleri, idrar, gaita ve boğaz kültür numunelerinin alınmasına ilişkin bazı spesifik ipuçları sunulmaktadır.


Bu makale laboratuvar testleri için kan vermeye dair ipuçları sunan bir makaleler serisine dahildir. Daha fazla bilgi için Testlere ilişkin Ağrı, Rahatsızlık ve Kaygılarla Başa ÇıkmaLaboratuvar Testleri için Kan Vermeye Dair İpuçları ve Laboratuvar Testleri İçin Kan Alımında Yaşlılara Yardımcı Olacak İpuçları adlı makalelere bakmak yararlı olabilir..


Çocuğu Hazırlayın — Numunenin nasıl ve neden alınacağını çocuğa sakince açıklayın. Çocuğun vücuduna numune almak için birisi dokunmadan önce bu fikre alışması için çocuğa zaman tanıyın.

Prova yapmasını teşvik edin— Evde veya çocuğun kendini rahat hissettiği bir ortamda provalar yapın. Çocuk evde bazı teknikleri uygulayabilir, bir oyuncak bebek veya içi doldurulmuş bir oyuncağın hasta olduğunu varsayabilir.

Çocuğun sürece katılmasına yardımcı olun — Çocuğun zorlayıcı olduğunu saptadığı işlem bölümünü çocuğun öğrendiği veya tanıdığı bir olgu ile ilişkilendirin. Örneğin bildiği bir şarkı bitmeden işlemin tamamlanacağını söyleyin.

Ödüllendirmeyi Planlayın — Çocuğa daha sonra bir şekilde ödüllendirileceğini söylemek sıklıkla yarar sağlamaktadır.

Accordion Title
Laboratuvar Testleri İçin Kan Alımında Çocuklara Yardımcı Olacak İpuçları
  • Kan Testleri

    Çocukların damarları daha ince ve alınan kan miktarı dikkatlice takip edilmesi gerektiğinden kan alma işlemi sırasında çocuk hastalara özel dikkat gösterilir. İki yaşından büyük çocuklar için genellikle dirsek bükümü iç yüzeyi kullanılır. Yararlı olabilen bazı ipuçları:

    Çocuğun sürece katılmak isteyip istemediğini belirleyin— Yapabileceğiniz en temel davranışlardan biri çocuğun sürece katılmak  isteyip istemediğini belirlemektir. Bazı çocuklar seyretmek, bazıları başka tarafa bakmak ister. Çocuk işlemi seyretmek istemiyorsa çocuğun zihnini başka bir şeye, örneğin yanınızda getirdiğiniz bir kitaba veya favori şarkısını veya marşı söylemeye odaklayın. “Hemşire numune alırken nasıl yapıldığını görmek mi yoksa bu sırada benimle bu kitaba bakmak mı istersin?” şeklinde bir soru sorabilirsiniz.

    Prova yapmak — Önceden evde çocuğun prova yapmasının bir yolunu önerin. Örneğin, çocuk sakince oturarak prova yapabilir. Siz de “ bana nasıl hareketsiz oturduğunu göster; şimdi nasıl hareket ettiğini göster, şimdi tekrar nasıl sakince durduğunu göster” cümleleriyle çocuğun durumunu gözden geçirin. Prova yapmak çocuğun duygularını ve vücudunu kontrol etmesine yol açabilir. Hatta kabiliyetini göstermekten gurur duyabilir.

    Çocuğu Ağrı Çekmeye Hazırlayın— Ebeveynlerin çocuklarıyla önceden  konuşmaları önerilir. Çocuğun nelerin olup bittiğini bilmesini sağlayın. Çocuğunuza biraz acı çekeceğini, ancak çok çabuk geçeceğini ve acının kaybolacağını söyleyebilirsiniz. Odaya girmeden önce çocuğa kimi göreceğini (beyaz  gömlekler giymiş kişiler) ve ne yapacaklarını söylerseniz, çocuk gerçekçi beklentiler içine girer. Çocuğa, erişkinler için bile kan aldırmanın zor olduğunu söylemeniz uygun olur.  “ Çocuğu “iyi bir çocuk ol” gibi cümlelerle kandırmayın. Bu cümleler çocuğun mahcubiyet duymasına neden olabilir.

    Çocuğunuzun yanında kalın — Ebeveynlerin kan alımı sırasında çocuklarının yanında durmaları ve çocuklarına yardım etmeleri önerilir.  Çocuk sırtüstü yatarken ebeveyn çocukla yüz yüze gelerek fiziksel açıdan rahatlama sağlayabilir, dikkatini  dağıtabilir ve ona yardımcı olabilir .

    Üçe kadar sayın ve solukla duygularınızı dışarı atın — Duyguları solukla dışarı atmak en yararlı tekniklerden biridir. Yavaşça dışarı solumak damarların dolması ve gevşemesine böylece kan numunesinin daha kolay alınmasına yardımcı olur.Çocuğa zihnen ve fiziksel olarak yardımcı olur. Çocuğun 3’e kadar sayması veya saymayı başkasının (örneğin, ebeveyn, hemşire veya teknisyen) yapmasına izin vermek çocuğun kendini daha iyi  kontrol etmesine yol açar.  Saymayı yapan çocuk son sayıyı söylemeden önce zihinsel olarak işleme hazır olabildiği gibi bu çocuklara laborantın  iğneyi vaktinden önce batırma eğilimi de daha düşüktür.

    Yalnızca Parmağının delinmesini beklemeyin— Ebeveynler çocuklarına kan testinin yalnızca parmağın bir kez delinmesini gerektireceğini söyleme hatasına düşmektedir. Farklı bir yaklaşım şaşırtmacası çocuğu sinirlendirebilir. Tanısal testlerin çoğu daha çok numuneye gerek gösterdiğinden kılcal damardan değil aksine toplardamardan (venden) numune alınacaktır.  El parmağından numune alma şansı olup olmadığını sorabilirsiniz. Böylece çocuğunuzla konuşurken hangi yöntemin kullanılacağını bilir ve çocuğunuza maksimal güvence verebilirsiniz.

  • İdrar Numuneleri

    Çocuklar bazen idrarlarını bir kap içinde toplama düşüncesine, özellikle bu düşünceyle ilk kez karşılaştıklarında  karşı gelirler. Bu durum kişisel gizliliğin ihlali gibi görünebilir. Çocuğun direnci numune toplama sürecini uzatabilir, çocuk ve ebeveyn için durum daha stresli hale gelebilir. Bu takdirde  çocuğu işleme hazırlamak , süreç boyunca çocuğu rahatça yönlendirmek isteyeceksiniz. Enfeksiyon veya o bölgede kızarıklık yoksa işlemin kendisi ağrılı değildir.

    Erkek çocuklara göre özellikle küçük kızların idrar numunesi vermeyi sorun haline getirdiği görülmektedir. Erkek çocuklar bu işlemi “atış talimi” gibi düşünme eğilimindedir.  Kabı tutmak onları en çok rahatsız eden durumdur.

    O anın stresini en alt düzeye indirmek için bazı öneriler:

    Öngörülü olun— Randevu aldığınız zaman idrar numunesinin gerekip gerekmeyeceğini sorun ( örn: bir idrar yolları enfeksiyonundan kuşkulandığınızda veya bir çocuk yuvası muayenesi için) Ayrıca “temiz numune” (steril numune) olması gerekip gerekmediğini bilmek isteyebilirsiniz. Bu takdirde çocuğunuzu hazırlarken önce ıslak mendille temizliğini yapabilirsiniz. 

    Prova yapın— Çocuğun önceden prova yapmasının yararlı olduğu önerisinde bulunmaktadır.  Laboratuvara gelmeden önce idrar numunesinin gerekli olacağını biliyorsanız, bir gün önceden veya o sabah çocuğunuzu işleme hazırlayın.  Çocuğunuza şu numarayı yapıp yapamayacağını sorun: tuvalete biraz idrar yap, kendini tut, tekrar yap. Çocuğunuza laboratuvarda da aynısını yapmasını isteyeceklerini söyleyin.

    Daha fazla konfor sağlayın — Doktorları istediği zaman erişkinlerin bile bu yöntemle idrar numunesi verdiğini, annelerin bile steril numune istendiğinde –ıslak mendiller kullanması gerektiğini çocuğunuza izah edin.Bu işlemin normal ve zor olmayan bir yöntem olduğu konusunda onlara güvence verin.

    Sıvı içirin — Laboratuvara gelmeden önce çocuğun sıvı almasını teşvik etmek numune toplama zamanı çocuğun idrara sıkışmasını sağlayabilir.

    Basitleştirin— İdrar numunesi toplamayı mümkün olduğu kadar kolaylaştırmak için elde mevcut olanakları araştırın. Küçük bir kız için bir lazımlık içine 3-4 idrar kabı koyma, bir kap içine orta akım idrar numunesi almaya göre daha kolay numune toplamanıza olanak tanıyabilir  Tuvalete bir sürgü kabı koymak idrar yaparken idrarı bir kapta toplamaya göre daha basit ve çocuğa daha tanıdık gelen bir yöntem olabilir.  

    Ağrıyla başa çıkın— Enfeksiyon veya kızarıklık nedeniyle idrar yaparken ağrı duyuluyorsa birkaç stratejiden yararlanabilirsiniz. Bir strateji, çocuğa “ağrısını solukla atmasını” önerirsiniz. Bu stratejide idrar tam çıkmaya başlarken soluk verilir. Önceden bu fikri ortaya atmak çocuğa bu tekniği deneme zamanı tanır. Ayrıca, başka bir vücut bölümüne odaklanmasını (örneğin alnında annesinin elini veya bacağında hafif soğuk bir kumaş parçası hissetmek gibi) önerebilirsiniz.  İdrar yapmaya başlarken tahriş olan bölgeye hafif soğuk su damlatmak sakinleştirici bir etki yapabilir (steril numune istendiğinde bu yöntem kullanılamaz).

    Musluğu açın — Akan suyun sesi çocuğun idrarını yapmaya başlamasına yardımcı olabilir.

    İlgi çekici hale getirin — İdrarda albümin veya protein testi yapılacaksa, çocuğa hemşirenin renk testi için özel bir kâğıt şeridi idrara batırması gerekeceğini söyleyin. Çocuktan  şeridin ne renk alacağını tahmin etmesini isteyin. Hemşireye çocuğun şeridin idrara batırılmasını izleyip izleyemeyeceğini sorun. Çocuğa kaptaki idrar renginin altın sarısı, açık sarı, saydam veya bu sabah içtiği üzüm suyu gibi mor renklerden hangisine dönüşeceğini sorun.

  • Gaita Numunesi

    Büyük çocukların çoğu evde dahi olsa test için gaita numunesi vermeleri gerektiği  önerisinden hiç hoşlanmazlar. Çocuklar için rutin olarak gaita numuneleri istenmemesi sevindiricidir.

    Bebeklerde numune altbezine toplanır. Çocuklarda ise prosedür erişkinde olduğu gibidir. Ancak çocuk numunenin nasıl toplanacağı, uygun bir kap ile tanı laboratuvarına nasıl götürüleceği konusunda kendini rahat hissetmesi için bir erişkinin yardımına ihtiyacı olabilir.

    Numune toplanmasının kolaylıkla gerçekleşmesi  için bazı ipuçları:

    Çocuğun Utanma Duygusunu Anlayışla karşılayın—“ Bu işlemin senin için can sıkıcı olduğunu biliyorum Bir erişkin için de can sıkıcı olabilir. Ancak ,…..nedeniye bu numuneye ihtiyacımız var” gibi bir ifadeyle çocuğun isteksizliğini anlayışla karşıladığınızı çocuğa ifade edin. Böyle bir ifade çocuğun duygularını açıklamasına olanak tanıdığı gibi bu durumda gerekli yardımı rahatlıkla kabul edebilir.

    Basitleştirin — Klozet kapağının altına gevşekçe yerleştirilmiş plastik bir örtü çocuğun kakasını rahatça yapmasını sağlar. Çocuk klozete idrarını yapmadan veya tuvalet kâğıdını atmadan önce bir erişkini çağırarak plastik örtü ve dolayısıyla gaita numunesini almasını sağlar. Klozet oturağının altına yerleştirilen lazımlık da aynı işlevi görebilir. Küçük çocuklar  lazımlık kullanabilir. Çoğu zaman numuneye idrar bulaşmasından kaygılanmanız gerekmez.

  • Boğaz Kültürleri

    Boğaz kültür numunesi almak çocuğa korkutucu gelebilirse de travmatik olması gerekmez. Ucu pamuklu çubuk boğaza değdiğinde bir anlık öğürme refleksi şeklinde rahatsızlık hissi duyulur. Çocuğa bu işlemin açıklanması, bazı kontrol ve başa çıkma yöntemlerinin öğretilmesi hem o anın hem de daha sonraki benzer işlemlerin başarıyla atlatılmasına yardımcı olur.

    Çocuğun güvenini kazanmanız gerektiğinden boğaz kültür numuneleri almak zor olabilir. Korku dolu ve hemşireye güvenmeyen bir çocuk ağzını açmayı ret ederek odadaki herkesin stres düzeyleri ve kaygılarını artırabilir. Çocuk daha önce kötü bir deneyim geçirmişse bu işlem daha çok zorlaşır.  Belki de çocuğun başı aşağıya eğilmiş veya dil basacağı ağız içine doğru zorla itilmiş olabilir. Zorla uygulanan bir işlemden sonra o çocuğun artık sağlık personeline güvenmesi daha zordur.

    Çocuğu rahatlatmak için çocuğa ucu pamuklu bir çubuk gösterip, eline almasını, dokunmasını söyleyin.

    Dil basacağı kullanılmasından kaçınmak amacıyla bir teknik önerilmektedir. Çocuğu ucu pamuklu çubuğun değil dil basacağının rahatsız etmesi daha muhtemeldir. Çocuğa ağzını açarak mümkün olduğu kadar yüksek sesle haykırması söylenir. Çocuk ağzını açıp ne kadar yüksek sesli haykırdığını gösterirken çubuk boğazına dokundurulur.  Haykırış dili aşağı ittiğinden dil basacağına gerek olmayabilir. Sağlık personeli iyi işe yaradığını saptadıkları başka teknikleri de kullanabilir.

    Zor bir zaman geçirmeyi bekliyorsanız, çocukla mücadele etmekten kaçınmak için hangi adımların atılabileceğini sorun ve çocuk için korkutucu olmayan bir ortam yaratın.