Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?


Astım, akciğerlerin bronşlarında geridönüşümlü veya en azından kısmen kronik daralmayla karakterize iltihabi bir durumdur. Bronşlar akciğerler içine havayı taşıyan kastan yapılı borulardır. Bronşlar havayı daha küçük solunum borucukları olan bronşiyollerden alır ve yine onlara taşırlar. Astımla bronşların duvarları iltihaplı ve şiştir. Bu durumda havayolu daralır ve solunumu zorlaştırır, hışırtılı solunum, nefes darlığı veya öksürüğe yol açar. Akut astım atakları veya nöbetleri bronş kaslarını daraltıp aşırı miktarlarda mukus salgılayarak bu durumu kötüleştirir. Bronşların çapı ancak çok az miktarda havanın içe veya dışa hareketine olanak tanıyacak derecede daralabilir. Bu durum etkilenmiş kişinin öksürmesine ve hışırtılı solumasına, göğsünde baskı hissi duymasına ve solumak için çabalamasına neden olur. Nedeni belli olmamakla birlikte astım atakları her zaman oluşabilirse de özellikle geceleyin ve sabahları sıklaşmaktadır. Şiddetli astım atakları yaşamı tehdit edici olabilir ve sıklıkla acil tıbbi bakımı gerektirir.

Astım çocuklarda en çok görülen kronik hastalıklardan birisidir. Ergenlikten önce astım kızlardan çok erkekleri etkilemektedir. Ergen çağdan sonra daha çok kızları etkiler. Astım kırsal alanlardan çok kentsel alanlarda daha yaygındır. Halen astım önlenebilir veya tam olarak iyileşebilir bir hastalık olmamasına rağmen kontrol altına alınabilen bir hastalıktır ve astımlıların çoğu aktif ve oldukça normal yaşamlar sürdürebilir.

Hastalık belirtilerinin şiddet derecesi ve sıklığına göre astım dört kategoriye ayrılır. Bu kategoriler hafif aralıklı, hafif persistan (inatçı), orta persistan ve ağır persistan. Aralıklarla hafif seyreden astımı olanlar yalnızca ara ara astım belirtileri gösterir. Diğer zamanlarda hiçbir yakınmaları yoktur. Ağır persistan astımlıların rahatsızlıklarını kontrol altına almak için günde birçok kez ilaç almaları gerekebilir.

Astımın nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte farklı faktörler karmaşık bir etkileşim içindedir.  Astım ataklarını tetikleyici faktörler herkes için farklı farklı olacaktır.  Tümü olmasa bile astımlı birçok kişi belli maddelere karşı allerjiktir. Bu kişilerde astım atakları, duyarlı oldukları allerjenlerle tetiklenebilmektedir. Bronşlar evde, işyerinde ve ortamda bulunan ve havayoluyla taşınan polenlere, toz akarlarına, hayvan derisi döküntülerine, partiküllere ve dumanlara ve hamam böcekleri gibi allerjenlere aşırı reaksiyon gösterir. Stres, güçlü duygusal yanıtlar (gülme, ağlama ve öfkelenme), egzersiz ve soğuk havaya maruziyet de astım ataklarıne neden olabilmektedir. Bazı beta-blokerler ve aspirin gibi ilaçlar, şarapta ve kuru yemişlerde bulunan sülfitler ve enfeksiyonlar bazı kişilerde nöbetlere neden olabilmektedir.

Başka  akciğer hastalıkları  ve rahatsızlıkları da  astımınkine benzer bulgulara sahip olabilir, astıma eşlik edebilir ve/veya astımı alevlendirebilir. Asit reflüsü de denilen mide-yemek borusu reflü hastalığı bazı kişilerde astım ataklarıni tetikleyebilir veya kötüleştirebilir.

Astım Kılavuzu
NHLBI (National Heart, Lung, and Blood Institute [Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü) NAEPP (National Asthma Education and Prevention Program [Ulusal Astım Eğitim ve Korunma Programı]) programı 2007 Ağustosunda “3. Uzman Paneli Raporu: Astım Tanı ve Tedavi Kılavuzlarını (Expert Panel Report 3: Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma) yayınlamıştır. Bu güncelleştirilmiş kılavuzlar astım hastalarının tanısı ve takibini yönlendirmeye yardımcı olma amacı taşımaktadır. Bu kılavuzlar astımın değerlendirmesi ve takibine, hastaların eğitimi ve hastalıklarının tedavisine katılımlarını teşvik etmeye, astım ataklarını tetikleyebilen veya ağırlaştırabilen çevresel faktörlerin denetimine ve ilaçların kullanımına odaklanmıştır.  Hastanın rahatsızlığını, ilaçların yan etkilerine maruz kalma risklerini, astım alevlenmeleri ve akciğer fonksiyonlarındaki kaybın değerlendirilmesini önermektedirler.

Testler

Başlangıç testlerinin hedefleri astım tanısı koymak ve şiddet derecesini değerlendirmektir. Astımı benzer bulgulara sahip olan diğer hastalıklardan ayırt etmek, astım ataklarını tetikleme veya ağırlaştırma potansiyeline sahip allerjenlerin varlığını tanımlamak için testler uygulanabilir. Süregelen testlerin hedefleri akciğer fonksiyonunu ve astımın kontrol durumunu izlemek, astım ataklarını değerlendirmek ve geçirmek, komplikasyonlar ve ortaya çıkan yan etkileri ele almaktan ibarettir.

Akciğer Fonksiyon Testleri ve Görüntüleme Çalışmaları
Astım tanısı koymak, astımı değerlendirmek ve izlemek için kullanılan başlıca testlerdir.

Astım tanısı
Astım tanısı koymak için NAEPP kılavuzlarlarının önerileri: 

   ●   Göğüs ve solunum yoluna odaklanmış ayrıntılı bir tıbbi öykü ve fizik muayene

  • Kısa etkili bronş genişletici bronkodilatörlerin solukla içeri çekilmesi yoluyla geridönüşümlü veya kısmen geridönüşümlü havayolu tıkanıklığını gösterme amacıyla 5 yaş ve üstü hastalara spirometri uygulaması. Bu test bir boru içine solukla verilen havanın akış hızı ve miktarını ölçer. Daralmış veya tıkanmış solunum yollarını değerlendirmek için uygulanır.
  • Gerektiğinde diğer tanıları dışlamaya yardımcı olmak için ilave testler yapılır. Bu testler bronşların daralmasını uyaran egzersiz, soğuk hava, metakolin veya histamin gibi maddelerin kullanılmasını, diğer akciğer fonksiyon testlerini ve/veya bir akciğer röntgenini içerebilir.

Astım değerlendirmesi ve izlemi

  • Spirometri – akciğer fonksiyonunu değerlendirmek için istenir.
  • Solukla dışa atılan maksimal hava akış hızının  (PEF) belirlenmesi– Akciğerlerden dışarı solukla hava atma yetisi ve hızını ölçer. Bu test Pik Akış Hız ölçeri denilen küçük bir cihaz kullanır ve bu test akciğer fonksiyonunun evde takibi için hasta tarafından uygulanabilir.
  • Nabız oksimetrisi- O2 doygunluğunun sürekli izlemi için kullanılan girişimsel olmayan bir test. Oksijenlenme durumunu değerlendirmek için bir acil servis veya hastanede kullanılabilir.
  • Göğüs röntgeni
  • Solukla dışarı atılan havada nitrik oksit testi – FDA solukla dışarı atılan havada nitrik oksidi ölçen bir soluk testine onay vermiştir. Normalde soluk havasında çok küçük miktarlarda nitrik oksit mevcut olmasına karşın astımlı hastalarda olduğu gibi havayollarının  iltihaplanması durumunda düzeyleri yükselmektedir. İltihap giderici tedavinin etkinliğine göre düzeyler yükselip alçalabilmektedir. Bu test astım hastalarının tedavisini yönlendirmede yararlı olabilmesine rağmen NAEPP kılavuzları tarafından önerilmediği gibi yaygın biçimde de kullanılmamaktadır.

Laboratuvar Testleri
Astıma benzer belirtilere neden olan diğer klinik durumları dışlamaya, hastanın allerjilerini belirlemeye, ortaya çıkan komplikasyonları saptamaya ve değerlendirmeye yardımcı olmak için laboratuvar testlerinden yararlanılır. Ağır astım atakları sırasında organ fonksiyonunu, oksijen düzeylerini ve vücudun asit-baz dengesini değerlendirmek ve takip için testler istenebilir.Örn:

  • Kan allerji testi: – hastalık belirtilerine neden olduğundan kuşkulanılan toz akarları, küf, evcil hayvan deri döküntüleri ve polenler gibi allerjenelere spesifik kan testleridir. Astımı tetikleyici faktörleri belirlemeye yardımcı olmak için istenebilir.
  •  Kan gazları – kan pH’ı, oksijen ve karbondioksidi değerlendirmek için bir atardamardan  kan numunesi alınır. Hasta astım atağı geçirirken kan gazları istenebilir.
  • Tam kan sayımı – kan hücrelerini değerlendirir
  • KMP (Kapsamlı Metabolik Panel) – organ fonksiyonunu değerlendirir
  • Teofilin – tedavi ilacının izlemi  (hasta ilaç alıyorsa)

Ara sıra istenebilen diğer testler:

Tedavi

Astım tedavisinin amaçları:

  • Hastanın astım atakları geçirmesini önlemek veya sayısını en alt düzeye indirmek
  • Astım ataklarıni hemen geçirmek, acil servise başvuru ve hastaneye yatışların sayısını azaltmak
  • İyi bir astım kontrolü sağlamak
  • Akciğer hasarını minimal düzeye indirmek ve akciğer hasarının ilerlemesini yavaşlatmak
  • Mümkün olduğunda astımı alevlendiren durumlar, astımla ilişkili komplikasyonlar veya ilaçların yan etkilerini belirlemek, tedavi edip geçirmek.
  • Hastaları eğitmek ve tedavilerine katılımı sağlamak.
  • Normal ve aktif bir yaşamı teşvik etmek

Astım ataklarınden korunma atakları tetikleyen maddelerden kaçınma, iyi bir astım kontrolü sağlama ve gelmekte olan atağın erken belirtilerini tanıma ve geçirme süreçlerinin bir kombinasyonunu içerir.

Astım tedavisi  hastaya göre düzenlendiğine göre tedavi hastada astımın şiddet derecesine bağlıdır. Hem uzun hem de kısa dönemde kontroller ele alınmalıdır. Hafif derecede, aralıklı astım atakları geçirenler de ara sıra şiddetli Akut astım atakları geçirebilmektedir.

Hastalar doktorlarıyla işbirliği içinde çocuklarının rahatsızlığı ve takibi, zamanla astımlarını en iyi tedavi edecek ilaçlar hakkında  eğitilmelidir.  Günden güne astımı kontrol altında tutan,  astım atağı oluştuğunda davranışlarını yönlendiren ve ne zaman tıbbi yardım aramaları gerektiği konusunda kendilerine yardımcı olan bir tedavi planı geliştirilmelidir.  Doktorlar klinik tablonun tümüyle birlikte hastaların almakta olduğu ilaçların hepsini dikkate alarak en iyi tedavi sürecini belirleyeceklerdir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: Allerji Kan Testleri,   Kan Gazları
Hastalıklar: Akciğer HastalıklarıAllerjiler Kistik fibroz Osteoporoz

Başka bir internet sitesinde
Centers for Disease Control and Prevention: Asthma and Allergies 
American Lung Association: Asthma Management 
Medscape Asthma Resource Center 
National Heart Lung and Blood Institute: What is Asthma? 
Administration on Aging: Promoting Healthy Lifestyles, Asthma 
American Academy of Allergy Asthma and Immunology: Seniors and Asthma 
American Academy of Allergy Asthma and Immunology: Childhood Asthma 
National Asthma Education and Prevention Program (NAEPP), Expert Panel Report 3 (EPR3): Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma 
John Hopkins Medicine: Pulmonary Function Laboratory

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (© 2007). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 790-795.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 462.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. 1490-1491.

(28 Ağustos 2007). Expert Panel Report 3: Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma. National Heart, Lung, and Blood Institute, National Asthma Education and Prevention Program [On-line kılavuzlar]. http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/asthma/asthgdln.htm http://www.nhlbi.nih.gov. İnternete giriş tarihi: 17/11/07.

Busse, W. et. al. (29 Ekim 2007). Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma -- Part 2 - Managing Asthma Long Term. Medscape Today [On-line CME].   http://www.medscape.com/viewarticle/564654 through http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Busse, W. et. al. (29 Ekim 2007). Guidelines for the Diagnosis and Management of Asthma -- Part 1: Introduction -- Diagnosing Asthma. Medscape Today [On-line CME].   http://www.medscape.com/viewarticle/564695 through target="_blank">http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

News Staff (11 Ekim 2007). New Asthma Guidelines Emphasize Need for Regular Monitoring, Disease Control. AAFP News Now [On- line bilgiler ].  http://www.aafp.org. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Frey, U. (17 Temmuz 2007). Predicting Asthma Control and Exacerbations: Chronic Asthma as a Complex Dynamic Model. Medscape from Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2007;7(3):223-230 [On-line journal article].   http://www.medscape.com/viewarticle/559407   http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Fleming, L. et. al. (3 Nisan 2007). Difficult to Control Asthma in Children. Medscape from Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2007;7(2):190-195 [On- line bilgiler ].   http://www.medscape.com/viewarticle/554049    http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Boulet, L. et. al. (27 Şubat 2007). New Insights Into Occupational Asthma. Medscape from Curr Opin Allergy Clin Immunol. 2007;7(1):96-101 [On-  line bilgiler ].   http://www.medscape.com/viewarticle/552280    http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Mckenzie, S. and Dundas, I. (19 Nisan 2006). Spirometry in the diagnosis of asthma in children CME. Medscape from Curr Opin Pulm Med 12(1):28-33, 2006 [On-line CME].   http://www.medscape.com/viewarticle/529087    http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

(Güncelleştirilme tarihi: Mayıs 2006). What is Asthma. National Heart Lung and Blood Institute [On-  line bilgiler ].   http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/Asthma/Asthma_WhatIs.html   http://www.nhlbi.nih.gov/. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Schatz, M. (Haziran 2007). Asthma vs. COPD: Similarities and Differences. American Academy of Allergy Asthma and Immunology, Seniors and Asthma [On- line bilgiler ].   http://www.aaaai.org/patients/seniorsandasthma/copd.stm    http://www.aaaai.org. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

(1 Haziren 2006). Asthma. MayoClinic.com [On-line bilgiler ].   http://www.mayoclinic.com/health/asthma/DS00021/UPDATEAPP=0   http://www.mayoclinic.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

(Tam bir gözden geçirme/revizyon: Şubat 2003). Asthma. Merck Manual of Medical Information – 2nd Home Edition [On- line bilgiler ].   http://www.merck.com/mmhe/sec04/ch044/ch044a.html?qt=Asthma&alt=sh    http://www.merck.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

(Tam bir gözden geçirme/revizyon: Kasım 2005). Asthma. Merck Manual for Health Professionals [On- line bilgiler ].   http://www.merck.com/mmpe/sec05/ch048/ch048a.html?qt=asthma&alt=sh    http://www.merck.com. İnternete giriş tarihi: 15/11/07 .

Zeidler, M. et. al. (13 Ocak 2004). Exhaled Nitric Oxide in the Assessment of Asthma. Medscape from Curr Opin Pulm Med 10(1):31-36, 2004. [On-line bilgiler ].   http://www.medscape.com/viewarticle/466828_1    http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 11/17/07.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition]. Pp 164-165.

American Academy of Allergy Asthma and Immunology (6 Nisan 2004). Exhaled Nitric Oxide in the Diagnosis of Asthma (online makale Ocak  2008).    http://www.aaaai.org.

US Food and Drug Administration. FDA Talk Paper (1 Mayıs 2003) FDA Clears New Breath Test for Monitoring Asthma (on-line bilgiler Şubat  2008).    http://www.fda.gov.