Diğer Adları
Beslenme Bozukluğu
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?

Beslenme bozukluğu vücudun gerek duyduğu besin ve besleyici maddelerle vücudun aldığı miktarlar arasındaki uyumsuzluğu ifade eder. Bu dengesizlik en büyük sıklıkla bu makalenin odak noktası olan yetersiz beslenmeyle ilişkili olmasına rağmen aşırı beslenmeye de bağlı olabilmektedir.

Kronik aşırı beslenme obezite ve karın bölgesinde yağlanma, glukozu işleme kabiliyetinde azalma (insulin direnci), dislipidemi ve    hipertansiyon ile karakterize metabolik sendroma yol açabilmektedir. Metabolik sendromu olan kişilerin tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalığıgeliştirme riskinin arttığı gösterilmiştir. Aşırı beslenmenin başka bir göreceli ve oldukça seyrek görülen bir şekli de vitamin veya mineral toksisitesidir. Genellikle besin alımından ziyade aşırı miktarda örneğin yüksek dozlarda yağda eriyen A vitamini katkısı alınmasına bağlıdır.  Toksisite belirtileri alınan maddeye, dozaşımının şiddet derecesine, akut veya kronik olup olmadığına bağlıdır.

Yaşamsal besleyici maddelerin biri veya birden fazlası vücudun normal gelişim ve işlevleri için gerekli miktarlarda bulunmadığında yetersiz beslenme oluşmaktadır. Yetersiz beslenme yetersiz alım, artan kayıplar, artan talep veya mevcut  besinlerdeki besleyici maddelerin sindirilme ve emilme kabiliyetini azaltan hastalıklar veya rahatsızlıklara bağlı olabilmektedir. Yeterince beslenme sabit bir gereksinme olmasına rağmen vücudun talepleri günden güne, yıldan yıla değişecektir.

  • Süt çocukluğu, ergenlik ve gebelik sırasında normal büyüme ve gelişme için yeterli beslenme desteği kritik önem taşımaktadır. Çok ciddi besin kıtlığı çocuklarda marasmus denilen zayıf ve büyümesi durmuş vücut yapısıyla karakterizedir. Yeterli kalori temin edilmesine rağmen besinler proteinden fakirse çocukta ödem, karaciğer büyümesi, uyuşukluk ve gelişme geriliğiyle karakterize kwashiorkor hastalığı gelişebilmektedir. Spesifik vitaminlerin eksikliği hem kemik hem de doku oluşumunu olumsuz etkileyebilmektedir. Örneğin  D vitamini eksikliği kemik oluşumunu olumsuz etkileyerek çocuklarda raşitizm ve erişkinlerde osteomalaziye, gebelik sırasında folik asit eksikliği doğum defektlerine neden olabilmektedir.
  • Cerrahi, ağır yanıklar, enfeksiyonlar ve travma gibi akut durumlar kısa sürede beslenme gereksinmelerini dramatik  bir biçimde artırabilmektedir. Bir müddet beslenme bozukluğu çeken bu hastaların bağışıklık sistemleri risk altında olabildiği gibi prognozları daha kötüdür. Sıklıkla cerrahi işlemlerden sonra iyileşmeleri daha uzun zaman alır ve hastanede daha uzun zaman geçirmeleri gerekir. Bu nedenle birçok doktor hastanede yatan hastalarının beslenme durumlarını inceler ve daha sonra izler. Cerrahi geçirmiş hastalar sıklıkla cerrahiden önce ve derlenme dönemleri sırasında değerlendirilmektedir.
  • Kronik hastalıklar besleyici madde kaybına, besleyici maddelere artan gereksinmeye ve/veya vücut tarafından emilimlerinin bozulmasına (malabsorpsiyona) neden olabilir. Çölyak hastalığı,  kistik fibroz, pankreas yetersizliği ve pernisiyöz anemi gibi kronik hastalıklarda malabsorpsiyon oluşabilir. Kronik böbrek hastalığı, diyare ve kanamalarda besleyici maddelerin kaybolduğu görülebilir. Bazen hastalıklar ve tedavileri, azalan besleyici madde alımı nedeniyle beslenme bozukluğuna neden olmaktadır. Bunlara örnek olarak İştah azlığı, yutma zorluğu ve bulantı ile ilişkili kanser (ve kemoterapisi) ve HIV / AIDS (ve ilaç tedavileri) verilebilir. Uzun süre ilaç ve/veya aşırı alkol alan kişilerde de besleyici maddelerde artan kayıplar, emilim bozukluğu ve azalan alım görülebilir  
  • Yaşlı hastalar daha az kaloriye gerek duymakla birlikte sürekli yeterli desteğe ihtiyaçları vardır. Kısmen azalmış mide asidine bağlı olarak sıklıkla besleyici maddeleri iyi absorbe edemezler. Ayrıca beslenme durumlarını olumsuz etkileyebilen bir veya birden fazla sayıda kronik rahatsızlıkları olabilir. Aynı zamanda yemek hazırlamakta daha fazla zorluk yaşarlar ve çeşitli besleyici yiyecekleri elde etme olasılıkları daha düşüktür. Ayrıca, yaşlı hastalar sıklıkla iştah ve koku alma duyularının azalması ve/veya çiğneme veya yutmada mekanik zorluklar nedeniyle daha az yemek yerler.

Belirtiler ve bulgular


Genelde  beslenme bozukluğu sıklıkla aylar veya yıllar boyunca yavaş yavaş gelişmektedir. Vücudun besleyici madde stoğu tükendikçe hücresel düzeyde değişiklikler oluşmaya başlayarak biyokimyasal süreçleri olumsuz etkileyebildiği gibi vücudun enfeksiyonlarla savaşma kabiliyetini zayıflatır. Zamanla aşağıdakiler gibi çeşitli belirtiler ortaya çıkmaya başlar:

  • Anemi
  • Kilo kaybı, kas kitlesinde azalma ve güçsüzlük
  • Kuru, pul pul olmuş deri
  • ödem
  • Doğal rengini kaybetmiş saçlar
  • Kırılgan ve şekli bozuk (kaşık tırnak) tırnaklar
  • Kronik ishal
  • Yara iyileşmesinde yavaşlama
  • Kemik ve eklem ağrısı
  • Büyüme geriliği (çocuklarda)
  • Zihin bulanıklığı ve huzursuzluk gibi zihinsel değişiklikler
  • Guatr

Belli besleyici maddelerde eksiklik karakteristik hastalık belirtilerine neden olabilmektedir. Örneğin,  B12 vitamini eksikliği el ve ayaklarda (sinir hasarına bağlı) karıncalanma, uyuşma ve yanma hissine yol açabilmektedir. A vitamini eksikliği ise gece körlüğü, ışığa karşı aşırı duyarlılığa; D vitamini eksikliği ise kemik ağrısı ve şekil bozukluklarına neden olabilmektedir. Hasta belirtilerinin şiddet derecesi eksikliğin yoğunluk ve süresine bağımlıdır. Kemik ve sinirlerde oluşan bazı değişiklikler geridönüşsüz olabilir.

Testler

Doktor laboratuvar testi sonuçlarında anlamlı anormallikler oluşmadan önce beslenme bozukluğunun sıklıkla farkına varacaktır. Fizik muayene sırasında doktorlar hastaların genel görünümünü, tenlerini, kas tonüslerini, vücut yağlarının miktarını, boylarını, kilolarını ve yemek yeme alışkanlıklarını değerlendirecektir. Doktorlar çocukların normal gelişme ve büyüme hızlarına bakacaktır.

Beslenme bozukluğu belirtileri varsa doktor hastanın kan hücreleri ve organ fonksiyonunu değerlendirmek için genel laboratuvar tarama testlerini isteyebilir. Spesifik vitamin ve mineral eksikliklerini araştırmak için tek tek ilave testler de istenebilir. Genel olarak beslenme bozukluğu ve/veya spesifik eksiklikler belirlenmişse tedaviye yanıtı izlemek için laboratuvar testleri yapılabilir. Bir kronik hastalık nedeniyle beslenme bozukluğu olan kişinin beslenme durumunun düzenli aralıklarla izlenmesi gerekebilir.Hastaneye yatırılan hastaların beslenme durumları sıklıkla hastaneye kabul edilmeden önce ve kabul sırasında değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme hasta öyküsü, bir diyetisyenle görüşme ve laboratuvar testlerini içerebilir. Bu testlerin sonuçları olası beslenme yetersizliğini gösterdiği takdirde hastalara cerrahi veya başka işlemden önce beslenme desteği sağlanabilir ve derlenme dönemi sırasında hasta düzenli aralıklarla izlenebilir.

Laboratuvar testleri aşağıdakileri içerebilir:
Genel tarama ve izleme için:

 Beslenme durumu ve yetersizlikleri:

Laboratuvar testleri dışında
İç organların sağlıklı olma durumunu, kaslar ve kemiklerin gelişmesini  değerlendirmeye yardımcı olmak için radyografik taramalar istenebilir. Bu testler aşağıdakileri içerebilir:

  • Radyolojik incelemeler
  • BT ( Bilgisayarlı Tomografi)
  • MRG ( Manyetik Rezonans Görüntüleme)

Tedaviler


Beslenme yetersizliğinin tedavisi:

  • Eksik olan besleyici maddelerin yerine konması, besleyici maddelerden zengin besinlerin ve spesifik yetersizlikler için ilişkili katkıların sağlanması gerekir. Beslenme bozukluğu ağır derecede olan kişide bu yerine koyma işlemi yavaş yavaş gerçekleştirilmeli, vücuda artan alıma uyması için zaman tanımalı, daha sonra normal veya normale yakın vücut ağırlığına ulaşıldığında aynı tempoda sürdürülmelidir.
  • Kronik beslenme bozuklukları, protein veya besleyici madde kayıpları olan hastaların düzenli aralıklarla izlenmesi gerekir. Eksiklikler karşılandığında beslenme bozukluğunun yeniden oluşmasını önlemek için bir tedavi planının uygulamaya konması gerekir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: Albumin, Tam Kan Sayımı, KMP, Elektrolitler,  Demir Testleri, Lipit Profili, İdrar Tahlili, Prealbumin, Vitamin D, Vitamin B12 ve  Folat,  Eser Elementler
Hastalıklar: Metabolik Sendrom, Alkolizm, Çölyak Hastalığı , Kistik Fibroz, Diyare, HIV, Pankreas Yetersizliği, Gebelik, K Vitamini Eksikliği  

Başka internet sitelerinde
American Dietetic Association
USDA, Food and Nutrition Service (FNS): WIC (Women, Infants, and Children)
Office of Disease Prevention and Health Promotion
USDA Center for Nutrition Policy and Promotion
World Health Organization: Nutrition
National Center for Complementary and Alternative Medicine

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Malnutrition in the Elderly. Nutrition Screening Initiative [On-line information]. Available online at http://www.aafp.org/x16093.xml through http://www.aafp.org.

Beck, F. and Rosenthal, T. (2002 April 15). Prealbumin: A Marker for Nutritional Evaluation [24 paragraphs]. American Family Physician [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/20020415/1575.html through http://www.aafp.org.

Beck, F. and Rosenthal, T. (2002 April 15). Evaluation and Treatment of Weight Loss in Adults with HIV Disease. American Family Physician [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/20020415/1575.html through http://www.aafp.org.

Krugman, S. and Dubowitz, H. (2003 September 1). Failure to Thrive. American Family Physician [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/20030901/879.html through http://www.aafp.org.

Chapter 2. Malnutrition. Merck Manual of Diagnosis and Therapy, Section 1. Nutritional Disorders [On-line journal]. Available online at http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section1/chapter2/2a.jsp through http://www.merck.com.

Evans, W. (2001 September 24). Aging and Malnutrition: Treatment Guidelines. Medscape Today, Clinical Update [On-line information and CME]. Available online at http://www.medscape.com/viewprogram/715 through http://www.medscape.com.

Polsdorfer, J. Starvation. AccessMed Health Information Library [On-line information]. Available online at http://www.ehendrick.org/healthy/ through http://www.ehendrick.org.

Demling, R. and DeSanti, L. (2001). Involuntary Weight Loss and Protein-Energy Malnutrition: Diagnosis and Treatment. Medscape Today, Clinical Update [On-line information and CME]. Available online at http://www.medscape.com/viewprogram/713 through http://www.medscape.com.

Fyke, M. Malnutrition. AccessMED Health Information Library [On-line information]. Available online at http://www.ehendrick.org/healthy/000871.htm through http://www.ehendrick.org.

Webner, D. (2003 September 8, Updated). Malnutrition. MEDLINEplus Health Information, Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000404.htm.