Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?

Cushing sendromu anormal derecede yüksek kortizol düzeylerinin neden olduğu bir bulgular ve  belirtilergrubudur. Kortizol vücudun fiziksel ve duygusal strese tepki göstermesine, kan basıncını düzenlemesine ve yiyecekleri metabolize etmesine  yardımcı olan steroid  yapısında bir hormondur. Kortizol salgılanması normalde  gün boyunca değişir. Sabahları (saat 8’de) en yüksek, gece yarısı en düşük düzeydedir. Gün aşırı nöbet tutan ve gün boyunca farklı zamanlarda uyuyan kişilerde bu düzen değişmektedir. Cushing sendromu olan kişilerde sıklıkla bu düzen bozulmaktadır.

Kortizol  böbrek üstü bezlerinin  dış katmanı olan kabuk kısmında (korteks) üretilmektedir. Böbrek üstü bezleri her bir böbreğin tepesinde yerleşik üçgenimsi organlardır. Bu organlar, dokular üzerine etki eden ve vücut içinde sistemlerin düzenlenmesine yardımcı olan bir salgı bezleri ağı olan hormonal (endokrin) sistemin bir bölümünü oluştururlar.  Böbrek üstü bezi kabuğu steroid hormonlar, kortizol, aldosteron ve böbrek üstü bezi androjenlerini- başlıca dehidroepiandrosteronu (DHEA)- üretir.

Kortizol üretimi bir  geribildirim sistemi  yoluyla kontrol edilir. Kortizol düzeyleri düştüğünde beynin alt bölümünde yerleşik hipotalamus bezi kortikotropin salıcı hormonu (CRH) üretir. Bu hormon adrenokortikotropin hormon (ACTH) üretimi için beyinde daha aşağıya yerleşik hipofiz bezini uyarır. ACTH ise kortizol üretimi ve salımı için böbrek üstü bezlerini uyarır. Kortizol düzeyleri yüksek ise, CRH ve ACTH’nın üretimi azalır.

Cushing sendromu çeşitli durumlara bağlı olarak ortaya çıkabilir:

  • ekzojen (dışarıdan verilen) kortikosteroidlerin alımı, örneğin Astım benzeri hastalıkları tedavi etmek için iltihap giderici (antiinflamatuvar) ilaçların verilmesi. Kortikosteroid tedavisi en sık görülen Cushing sendromu nedenidir.    
  • Cushing hastalığı da denilen ve ACTH salgılayan bir hipofiz  tümörü oldukça seyrek görülmekte olup en büyük sıklıkla böbrek üstü bezlerinin aşırı kortizol üretimine (endojen kortizol) neden olmaktadır.   
  • Bir böbrek üstü bezi tümörü veya böbrek üstü bezi büyümesine (hiperplazisine) bağlı olarak böbrek üstü bezinin aşırı miktarlarda kortizol salgılaması
  • Vücudun başka bir bölgesinde ACTH üreten bir tümör (ektopik ACTH üretimi).

Cushing sendromu herkesi etkilemekle birlikte en büyük sıklıkla 20-50 yaş arası erişkinlerde görülmektedir. Erkeklere göre kadınlarda daha sık görülür. Nadiren hastada, hipofiz ve böbrek üstü bezi tümörleri gibi hormonal sistem tümörlerinin gelişme riskinin arttığı MEN-1 (Çoklu Hormonal Tümörler Tip 1) hastalığı gibi  kalıtsal bir gen değişimi ( mutasyonu) mevcut olabilir.

Cushing sendromunun belirti ve bulguları değişmekle birlikte sıklıkla ince kollara ve bacaklara sahip şişman gövde, büyük yuvarlak bir yüz (ay yüzü), ense ve omuzda aşırı yağlanma, kolayca moraran ve yavaş iyileşen ince nazik deri gibi belirtileri içerir. Hastaların karınları, baldırları, ve kalçalarında deri çatlaklarına benzer pembemsi çizgiler, kas zayıflığı, dayanma gücünde azalma, kemik erimesi (osteoporoz), yüksek kan basıncı ve  kan şekeri ve baş ağrıları mevcut olabilir.  Cushing sendromlu çocuklar aşırı derecede şişman olma, yavaş gelişme eğilimi gösterir ve hatta kısa boylu kalabilirler. Kadınların yüzlerinde, göğüslerinde aşırı kıllanma ve adet düzensizlikleri saptanabilir.

Testler

Cushing sendromu testi iki evrede yapılır. Gerçekten aşırı kortizol varlığını doğrulamak için başlangıç testlerinden yararlanılır. Bu başlangıç  testleri 24 saatlik idrar testi ve tek düşük dozda deksametazonla baskılama testini içerir. İkinci testler seti kortizolün artış  nedenini ( hipofiz, böbrek üstü bezi veya diğer) belirlemek için kullanılır. Bu testler yüksek dozla deksametazon baskılama testi, CRH uyarı testi, bir veya birden fazla sayıda görüntüleme tetkiklerini içerebilir.

Laboratuvar Testleri
Kortizol düzeyleri gün boyunca büyük ölçüde değiştiği ve tek bir kortizol sonucu pek değer taşımadığı için total kortizol üretimini ölçmenin başka yöntemleri kullanılır.

Kortizol
Kortizol düzeyleri gün boyunca değiştiğinden kan kortizol düzeyleri numunelerin alındığı saate göre değerlendirilmelidir. Birçok laboratuvar gün boyu ölçümler için iyice belirlenmiş referans değerleri tanımlamadığından alternatif bir yöntem de normalde düzeylerin en düşük seviyede olduğu gece yarısı ölçüm yapmaktır. Kan tercih edilen numune olmasına rağmen tükürük de kullanılabilir. Bu testler kortizol konsantrasyonlarının artmış olduğunu gösterirse kortizol düzeyleri olasılıkla normal değişim düzenlerini kaybetmiştir. Daha sonra artmış düzeylerin nedenini belirlemeye yardımcı olmak için ilave testler istenir

24 saatlik İdrar kortizol tayini
Total kortizol üretimini değerlendirmek için sıklıkla 24 saatlik idrarda  kortizol (veya idrarda serbest kortizol) ölçümlerinden yararlanılır.

Deksametazon Baskılama Testi
Deksametazon , CRH ve ACTH ‘nın geribildirim yoluyla engelleme mekanizmasını taklit eden bir sentetik steroidtir. Cushing sendromu tanısını doğrulamak için baskılama testinin birkaç versiyonu mevcuttur. Deksametazona normal bir yanıt olarak kortizol salgılanması baskılanır. Cushing sendromu olan hastalara gece yatarken verilen tek bir düşük deksametazon dozun kortizol düzeylerini yeterince baskılamadığı görülecektir.

ACTH üreten hipofiz beziyle Cushing sendromunun diğer nedenlerini birbirlerinden ayırt etmek için daha yüksek deksametazon dozları verilebilir.

CRH Uyarı Testi
Kortikotropin salıcı hormon (CRH) enjekte edilip başlangıçta (CRH’den önce) ve enjeksiyondan sonra belli aralıklarla örneğin 30. ve 60. dakikalarda ACTH düzeyleri  ölçülür. Önce ACTH daha sonra kortizol düzeylerinin pik yapması normal bir yanıt olarak kabul edilir. Böbrek üstü bezi tümörleri veya ektopik ACTH salgılayan tümörlerin neden olduğu Cushing sendromu hastalarının çoğu CRH’ye yanıt vermezler. Hipofize kan taşıyan inferior petrozal sinüsler içine yerleştirilen bir kateterden elde edilen numunelerde ACTH düzeyleri de ölçülebilir ve kan ACTH düzeyleriyle karşılaştırılabilir.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

  • Bilgisayarlı tomografi (BT) – böbrek üstü bezi, hipofiz ve ektopik tümörlerin yerini belirlemeye yardımcı olmak için kullanılır.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) – hipofiz ve böbrek üstü bezlerinin değerlendirilmesine yardımcı olmak için bazen MRG tetkiki istenir.
  • Ultrasonografi

 

Tedaviler

Cushing sendromu tedavisinin amacı vücudun aşırı miktarda kortizole maruz kalmasını ortadan kaldırmak, bloke etmek veya en alt düzeye indirmektir. Tedavi şekli nedene bağlıdır.  Hastalığın kaynağı tek bir iyi huylu bir böbrek üstü bezi tümörü veya bir böbrek üstü bezinin hiperplazisine bağlı olduğunda etkilenmiş böbrek üstü bezi cerrahi yolla çıkartılabilir. Birçok olguda bu yaklaşım kortizolü normal veya normale yakın düzeylere indirecek olmasına rağmen hastalıklı böbrek üstü bezinin aşırı üretimine yanıt olarak diğer böbrek üstü bezi kortizol  üretimini kesebildiğinden normale dönene kadar hasta bir müddet ilave ilaçlara gerek duyabilir.

Nedeni ACTH üreten bir hipofiz tümörüne bağlıysa tümörün çıkartılması aşırı kortizolü sıklıkla ortadan kaldıracaktır. Çıkartılması mümkün değilse o zaman ışın (radyasyon) tedavisi uygulanabilir. Nedeni ektopik ACTH üreten  tümör (tümörler) ise cerrahi, ışın tedavisi ve/veya kemoterapi  gerekli olabilir.

Cushing sendromu kortikosteroid kullanımına bağlıysa hastalar, doktorlarıyla işbirliği içinde gerekli dozajı en alt düzeye indirmeye çalışmalıdır. Hastalar hiçbir zaman bu ilaçları birden kesmemeli, dozajlar yavaş yavaş azaltılmalıdır. Hastalar kendileri için doğru olan tedaviyi bulmak için doktorlarına ve gerektiğinde hormon hastalıkları uzmanına –endokrinolog-danışmalıdır.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: KortizolACTH
Conditions: Endorin Sistem ve SendromlarıHipertansiyon

Başka bir internet sitesinde
NIDDK: Cushing’s Syndrome 
NINDS Cushing's Syndrome Information Page 
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Cushing’s syndrome 
UrologyHealth.org: Cushing’s Syndrome

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 377-379, 380f, 363.

(Temmuz 2008). Cushing’s Syndrome. National Endocrine and Metabolic Diseases Information Service [On-line bilgiler].  http://endocrine.niddk.nih.gov/pubs/cushings/cushings.htm http://endocrine.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 4/1/09.

(26 Haziran 2008). NINDS Cushing's Syndrome Bilgiler Page. National Institute of Neurological Disorders and Stroke [On-line bilgiler].  http://www.ninds.nih.gov/disorders/cushings/cushings.htm http://www.ninds.nih.gov. İnternete giriş tarihi1/4/09.

Holt, E. (Güncelleştirme tarihi: 18 Mart 2008). Cushing syndrome. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler].  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000410.htm. İnternete giriş tarihi1/4/09.

(2008 Jaunuary, Reviewed). Cushing’s Syndrome. UrologyHealth.org [On-line bilgiler].  http://www.urologyhealth.org/search/index.cfm?topic=43&search=Cushing&searchtype=and http://www.urologyhealth.org. İnternete giriş tarihi1/4/09.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition]. Pp 471-472.

Daha önceki derlemelerde kullanılmış kaynaklar

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Brown, T. (27 Ocak 2004). Cushing’s syndrome. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler].  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000410.htm.

(Haziran 2002). Cushing's syndrome. NIDDK, NIH Publication No. 02-3007 [On-line bilgiler].  http://www.niddk.nih.gov/health/endo/pubs/cushings/cushings.htm http://www.niddk.nih.gov.

Raff, H. and Findling, J. (2003). A Physiologic Approach to Diagnosis of the Cushing Syndrome. Ann Intern Med. 2003;138:980-991 [on-line journal]. İndiirlebilir PDF formatı  http://www.annals.org/cgi/reprint/138/12/980.pdf http://www.annals.org.

(© 2002). Cushing’s Syndrome. Center for Pancreatic and Biliary Diseases, Univ of Southern CA, Dept of Surgery [On-line bilgiler]. http://www.surgery.usc.edu/divisions/tumor/pancreasdiseases/web%20pages/Endocrine%20tumors/adrenal/cushing%27s%20syndrome.html http://www.surgery.usc.edu.

Mrotek, J., and Chase, C. [Henwood, M. and Annaswamy, R., Editors] (Gözden geçirme tarihi: Ocak 2005). Endo 101, The Endocrine System, Hormones, and Glands. The Hormone Foundation [On-line bilgiler].  http://www.hormone.org/endo101/endo101_2.html http://www.hormone.org.

(Gözden geçirme tarihi: Nisan 2004) Cushing’s Syndrome. UrologyHealth.org, [On-line bilgiler].  http://www.urologyhealth.org/search/index.cfm?topic=43&search=Cushing&searchtype= http://www.urologyhealth.org.