Diğer Adları
Crohn Hastalığı
Ülseratif Kolit
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
30 Kasım 2017.
Nedir?


İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH) bir kronik hastalıklar grubudur. Bağırsakların iç duvarında şiş ve hasarlı dokularla karakterize bu hastalıkların şiddet derecesi zamanla ve hastadan hastaya değişmektedir. Aktif hastalık dönemleri geçici düzelme dönemleriyle dönüşümlü olabilir. Hastalığın alevlenmesi sırasında  hasta sık sık sulu ve/veya kanlı ishal, karın ağrısı, kilo kaybı ve ateşlenme dönemleri geçirebilmektedir. Bu alevlenmeler arasında hastalık belirtileri sıklıkla azalmaktadır. Birçok hasta başka bir alevlenme olmadan uzun iyileşme dönemlerinden geçebilmektedir.

İltihabi bağırsak hastalığının nedeni bilinmemekle birlikte bir genetik yatkınlık, bir viral hastalık ve/veya çevresel bir faktör tarafından tetiklenmiş bir otoimmün sürece bağlı olduğu düşünülmektedir. İBH her iki cinsi de eşit derecede etkilemekte ve en sık  sanayileşmiş ülkelerde yaşayan beyaz tenlilerde görülmektedir. En sık görülen iltihabi bağırsak hastalıkları Crohn hastalığı (CH) ve ülseratif kolitten (UK) ibarettir. Her ikisi de her yaştan kişiyi etkilemekle olguların çoğuna ilk kez 15-35, daha küçük bir bölümüne 50-70 yaşları arasında tanı konmaktadır. Mide-bağırsak yakınmalarına ilaveten bu iki hastalıktan etkilenmiş çocuklarda gelişme  ve büyüme geriliği görülebilir.  Bu hastalıklardan birine erken yaşta yakalandığı belirlenmiş kişilerde ileri yaşlarda kolon kanseri gelişme riski artmıştır.

Crohn hastalığı ağızdan anüse kadar mide-bağırsak kanalının herhangi bir bölümünü etkileyebilmekle birlikte birincil olarak ince bağırsağın (ileum) son kısmı ve/veya kolonu (kalın bağırsağın bir bölümü)  tutmaktadır.  Crohn hastalığında etkilenmiş bağırsakta normal doku arasında hastalıklı doku da bulunabilir. İltihaplanma ince bağırsaklar/kolonun derin dokularına nüfuz ederek bağırsakların içinde ülserler veya atık maddelerin başka alanlara gitmesine olanak tanıyan tüneller şeklinde fistüller oluşturabilirler. Bu hastalığın diğer komplikasyonları bağırsak tıkanmaları, kanayan dokulara bağlı anemi (kansızlık) ve enfeksiyonları içerebilir. Crohn hastalarının yaklaşık üçte iki ila dörtte üçü hastalığın ileri döneminde cerrahiye gerek duyacak, ince bağırsak/kolonun  hasarlı bölümleri çıkartılacak veya tıkanıklık veya fistül tedavi edilecektir.

Ülseratif kolit (UK) birincil olarak kolonun iç yüzünü etkilemektedir. Crohn hastalığı ve ülseratif kolit (UK) hastalığı belirtileri benzeşebilmekle birlikte UK  yamalar şeklinde değil aksine kesintisiz doku iltihaplanmalarına neden olur. İltihaplanma  genellikle anüsten başlayıp kolona doğru ilerler. UK'de kanlı ishale daha sık rastlanabilmektedir. UK'nin en ciddi komplikasyonu, esasen kolonun bir bölümünün paralize olduğu göreceli olarak seyrek görülen toksik megakolondur. Atık maddeler bu felç olmuş bağırsak segmenti içinden geçemediğinden kolonu genişletir. Bu durum karın ağrısı, ateşlenmeler ve güçsüzleşmeye neden olabilir, tedavi edilmeden bırakılırsa yaşamı tehdit edebilir.

Accordion Title
İnflamatuvar bağırsak hastalıkları hakkında
  • Testler

    İnflamatuvar bağırsak hastalığı (İBH) tanısı esasen laboratuvar dışı testlerle konmakla birlikte laboratuvar testleri ishal, karın ağrısı ve kolitin diğer nedenlerini dışlamanın önemli bir aracıdır. Diğer nedenler viral veya  bakteriyel enfeksiyonlar, parazitler, ilaçlar, karın veya pelvis ışın tedavisi, kolon kanseriçölyak hastalığı ve  kistik fibroz gibi çeşitli kronik rahatsızlıkları içermektedir.

     Laboratuvar testleri
    İshal ve iltihaplanmanın diğer nedenlerini dışlamak amacıyla testler istenebilir:

    İBH'ye özgü olmamakla birlikte İBH ile ilişkili iltihaplanma ve anemiyi belirlemek ve değerlendirmek için testler uygulanabilir. Örneğin:

    İltihaplanmayla ilişkili bir  protein olan kalprotektinin, bir iltihap belirteci olarak İBH'na tanı koymaya ve izlemeye yardımcı olma amacıyla, gaita (dışkı) numunelerinde ölçümü giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Bu hastalarda nüksleri öngörmede yararlı bir test olduğu kanıtlanabilir.

    İnflamatuvar bağırsak hastalığıyla ilişkili belirteçleri saptamak için birkaç kan testi mevcuttur. Bu testlerin bir bölümü vücudun belli bazı antijenlere karşı oluşturduğu antikorları  test etmektedir. Klinik açıdan yaygın biçimde kullanılmamalarına rağmen bazen Ulseratif Kolit (UK) ile Crohn Hastalığı (CH) arasında ayrım yapabilmek için bu testler istenebilmektedir. Testler bu her iki hastalığı tanı koymaya yetecek duyarlılık veya özgüllüğe sahip olmamalarına rağmen doktora ilave bilgiler verebilirler. Bu testler :

    • pANCA (Perinükleer antinötrofilik sitoplazmik antikor ): Ülseratif kolitli olanların yaklaşık % 50’si, Crohn hastalarının ise yalnızca ortalama % 5-20’sinde pANCA saptanır.
    • ASCA (Saccharomyces cerevisiae antikorları), IgG ve IgA: Crohn hastalarının yaklaşık % 40-50’sinde ASCA IgG ve/veya IgA bulunmaktadır.  UK hastalarının aşağı yukarı % 20’sinde  ASCA IgG,  % 1’inden azında ise ASCA IgA bulunmaktadır.
    • Anti-CBir1 (Clostridium türüne karşı oluşan antikorlar): Crohn hastalığı olgularının yaklaşık % 50’siyle ilişkili olduğu saptanmıştır..
    • Anti-Omp C (Escherichia coli antikorları): hızla ilerleyen Crohn hastalığıyla ilişkilidir.
    • Anti-I-2 (Pseudomonas fluorescens antikorları)

    Laboratuvarda yapılmayan testler
    Bu testler UK ve CH’nin tanınması ve izlenmesine yardımcı olmak için kullanılmaktadır  Bağırsakların yapısı ve dokularında oluşan karakteristik değişiklikleri araştırmak ve tıkanmaları saptamak için kullanılabilirler. Test sırasında bağırsakların delinmesi gibi küçük bir olasılık nedeniyle akut atak veya alevlenme dönemlerinde dikkatli olunmalıdır.

    • Röntgen (batın filmi), bariyumlu kontrast boya bağırsakların değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.
    • Sigmoidoskopi: Kolonun  son 60 cm’lik bölümünü incelemek için kullanılan ince bir tüple muayene.
    • Kolonoskopi: kolonun  tümünü incelemek ve kolondan doku parçası (biyopsi) alabilmek için kullanılan ışık ve kamera düzeneği bulunan ince bir tüple muayene
    • Biyopsi: hücre yapılarında iltihaplanma ve anormal değişiklikler için kolondan doku numuneleri alma işlemi
  • Tedavi

    İnflamatuvar bağırsak hastalığının tedavisi iltihaplanmanın azaltılmasına, ağrı ve ishal gibi yakınmaların giderilmesine, mümkün olduğunda hasarlanmayı kontrol altına alıp iyileştirmeye, komplikasyonları tanımlama ve ele almaya, besleyici madde eksikliklerini tamamlamaya yöneliktir. İnflamatuvar bağırsak hastalığı genellikle bir alevlenme, ardından geçici bir iyileşme şeklinde seyrettiğinden bu hastaların gereksinmeleri kişiden kişiye ve zamanla değişecektir.

    Crohn veya ülseratif kolit hastalarının düzenli aralıklarla izlenmesi, hastaların doktorlarıyla işbirliği yaparak sağlık durumları hakkında eğitilmeleri gerekecektir.  Beslenme alışkanlıkları, yaşam tarzlarında değişiklikleri, istirahat ve stres azaltımı hastanın yaşam kalitesinin iyileştirilmesine ve geçici iyileşme sürecinin uzatılmasına yardımcı olabilmesine rağmen inflamatuvar bağırsak hastalığının alevlenmesini engelleyemezler.  Akut hastalık belirtileri çeşitli ilaçlarla tedavi edilmektedir. Bu ilaçlar etkili olmalarına rağmen yan etkileri nedeniyle birçoğu yalnızca kısa süreler verilebilmektedir. Güncel tedaviler kortikosteroidler, antienflamatuarlar, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ve antibiyotikleri içermektedir. İBH tedavisinde biyolojik tedaviler, canlı organizmalardan türetilen ilaçlar ve türevleri (proteinler gibi) kullanılabilmektedir. Tümör nekroz faktörünü (TNF) bloke etme ve etkinsizleştirmeye yönelik ilaçlar (anti-TNF denilen)  bu gruptan ilaçlara örnektir.

    Hasarlı dokuyu çıkartmak, fistülleri tedavi etmek ve tıkanıklığı gidermek için sonunda bir veya daha fazla sayıda cerrahi müdahale gerekli olabilir.

Makalenin Kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede kullanılan Kaynaklar
Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 305.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp 966-967.

(© 2008). About Crohn’s Disease. Crohn’s and Colitis Foundation of America [On-line bilgiler ]. http://www.ccfa.org/info/about/Crohn’ss http://www.ccfa.org. İnternet girişi:  30-7-08.

(© 2008). About Ulcerative Colitis & Proctitis. Crohn’s and Colitis Foundation of America [On-line bilgiler]. http://www.ccfa.org/info/about/ucp t http://www.ccfa.org. İnternet girişi:  30-7-08.

 (© 2008). How IBD Is Diagnosed. Crohn’s and Colitis Foundation of America [On-line bilgiler ]. http://www.ccfa.org/info/about/diagnose http://www.ccfa.org. İnternet girişi:  30-7-08.

Mayo Clinic Staff ( 9 Mayıs 2008 ). Ulcerative colitis. MayoClinic.com [On-line bilgiler ]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ulcerativecolitis.html. İnternet girişi:  30-7-08.

Lichtenstein, G. (28 Temmuz 2006). Clinical Focus - Challenges in the Diagnosis of Ulcerative Colitis and Crohn’s Disease CME. Medscape from Gastroenterology [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/540595 http://www.medscape.com. İnternet girişi:  30-7-08.

Velayos, F. (17 Ekim 2007 ) Diagnostic Considerations in IBD. Medscape from Gastroenterology [On-line bilgiler ]. http://www.medscape.com/viewarticle/563389 http://www.medscape.com. İnternet girişi:  30-7-08.

Targan, S. and Karp, L. (20 Temmuz 2007). Inflammatory Bowel Disease Diagnosis, Evaluation and Classification: State-of-the Art Approach. Medscape from Current Opinion in Gastroenterology [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/559319 http://www.medscape.com İnternet girişi:  30-7-08.

 (© 2008). Crohn’s and Colitis Foundation of America. New Developments in Basic IBD Research. http://www.ccfa.org/about/news/trendsinbasicresearch http://www.ccfa.org. İnternet girişi: Ekim  2008.

(9 Eylül, 2008) Boggs, W. Stool calprotectin level predicts inflammatory bowel relapse. Reuters Health Information through Crohn’s and Colitis Foundation of America. http://www.ccfa.org/reuters/calprotectin http://www.ccfa.org. İnternet girişi: Ekim 2008.

Önceki derlemelerde kullanılan kaynaklar
Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Botoman, V. et. al. (1 Ocak 1998 ). Management of Inflammatory Bowel Disease. American Family Physician [On-line bilgiler ]. http://www.aafp.org/afp/980101ap/botoman.html http://www.aafp.org.

(2000 Güncelleştirilmiş). Inflammatory Bowel Disease. Familydoctor.org [On-line bilgiler ]. http://familydoctor.org/x1895.xml.

(© 2004). Inflammatory Bowel Disease. ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line bilgiler ]. http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_a16b.jsp#2034332 http://www.aruplab.com.

(© 2004). Inflammatory Bowel Disease Differentiation Profile. ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line bilgiler ]. http://www.aruplab.com/guides/ug/tests/0050567.jsp http://www.aruplab.com.

Mayo Clinic staff (7 Kasım 2003 ). Inflammatory bowel disease. MayoClinic.com [On-line bilgiler ]. http://www.mayoclinic.com/invoke.cfm?id=DS00104 http://www.mayoclinic.com.

(© 1995-2004). Ulcerative Colitis. The Merck Manual, Sec. 3, Ch. 31 [On-line bilgiler ]. http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section3/chapter31/31c.jsp http://www.merck.com.

(© 1995-2004). Crohn’s Disease. The Merck Manual, Sec. 3, Ch. 31 [On-line bilgiler]. http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section3/chapter31/31b.jsp http://www.merck.com.

(© 1993-2003 Microsoft Corporation). Intestine. Microsoft ® Encarta ® Encyclopedia 2004 [Yazılım].