Diğer Adları
HOMA-IR
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 10 Temmuz 2017.

Nedir?


İnsülin pankreasta beta hücreleri tarafından üretilen bir hormondur. Glukozu enerji üretimi için gerekli olduğu vücut hücreleri içine taşımaya yardımcı olmak için her öğünden sonra normal olarak küçük miktarlarda salınmaktadır.  İnsüline direnç özellikle kas ve yağ (adipoz) dokularının insülinin etkilerine karşı yanıt verme kabiliyetindeki azalmayı ifade etmektedir. Hücrelerin yaşamak için glukoza ihtiyacı olduğundan vücut ilave miktarlarda hormon üreterek insüline karşı oluşan direnci telafi etmeye çalışır. Bu durum kanda aşırı insülin birikimine (hiperinsülinemi) ve insüline duyarlı bazı dokuların aşırı derecede uyarılmasına yol açar. Zamanla bu süreç  kan şekeriyle insülin arasındaki ilişkide dengesizliğe ve vücutta sağlıksız bir dalgalanma etkisine neden olabilir.

Hiperinsülinemi ve insüline direnç, trigliseritlerin  ve sdLDL‘lerin ( küçük yoğun lipoproteinler) düzeylerini artırıp  HDL (yüksek yoğunluklu lipoprotein, “iyi” kolesterol) düzeylerini azaltarak kandaki  vücut lipitlerinin oranını olumsuz etkileyebilmektedir. Hastanın kan pıhtısı geliştirme riskini de artırabilmekte, iltihabi değişikliklere ve kan basıncının yükselmesine yol açabilen daha fazla sodyum tutulumuna neden olabilmektedir.

İnsüline direnç bir hastalık veya spesifik bir tanı olmamakla birlikte kalp-damar hastalığı (KDH)hipertansiyon, polikistik over sendromu (PKOS), tip 2 diyabet, obezite ve alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığı gibi klinik durumlarla ilişkilendirilmiştir. Bazı araştırmacılar insüline direnç ile bazı kanser türleri arasında bir bağıntı olabildiğine de inanmaktadır. Ancak bu bağıntıların mekanizmaları iyice anlaşılmamıştır. Bu rahatsızlıkları olan birçok kişide insüline direncin mevcut olmadığı ve benzer şekilde insüline direnci olan birçok kişinin de hiçbir  zaman bu hastalıklara yakalanmayacağı önemli bir husustur. Bunlar yalnızca ortaya çıkmış olan bağlantı kalıplarıdır. Sıklıkla birlikte görülmekte ve insüline direncin gelişmelerine katkıda bulunabildiği ve var olduğunda o hastalıkları ağırlaştırabildiği düşünülür.

Metabolik sendrom ve insüline direnç sıklıkla birbirlerinin yerine kullanılan iki terim olup artmış insülin direnci ve artmış insülin üretimi ile ilişkili anormallikleri tanımlamak için kullanılır. Bu değişikliklerin ilerde oluşacak hastalığın risk faktörleri olduğu kabul edilir.  Metabolik sendrom esasen insüline direncin bir altgrubu olup lipit düzeylerinde değişiklikler ve kan şekeri metabolizmaları bozulmaya başlayan obez ve hareketsiz yaşam tarzı süren kişileri tanımlamaya odaklanır.  Bu tanımlamanın amacı bu kişilerle birlikte çalışarak sağlıklarına karşı oluşan riskleri yaşam tarzı değişiklikleri ile azaltmaktır.

İnsüline direncin nedeni tam olarak anlaşılmamıştır. Kısmen etnik köken gibi genetik faktörlere kısmen yaşam tarzına bağlı olduğu düşünülür. İnsüline direnç gösteren hastaların çoğunda herhangi bir hastalık belirtisi yoktur. Bu sürecin vücutlarında oluştuğunun farkında değillerdir. Olguların çoğunda vücut birçok yıl fazladan insülin üretimi gereksinmesiyle başa çıkabilir. Vücudun insülin üretimi gereksinmeye yetişemezse veya yetişemediğinde hiperglisemi oluşacaktır. Kan şekeri düzeyleri yeterince yüksek düzeylere ulaştığında diyabet mevcut demektir. Yüksek kan şekeri düzeyleri böbrekler dahil birçok organda kan damarlarına zarar verebilmektedir. Bu yüksek kan şekeri düzeyleriyle ilişkili insüline direnç, tip 2 diyabet geliştirme için bir risk faktörüdür. Lipitlerdeki değişiklikler atardamarların içinde yağlı plak birikimlerine neden olabilmekte, kalp-damar hastalığı ve inmelere yol açabilmektedir.

Testler


insüline direnci doğrudan belirleyebilen herhangi bir test mevcut değildir. Aksine, doktor klinik tabloyu tümüyle araştıracak, kan şekeri, trigliserit  ve LDL düzeyleri yükselmiş ve HDL konsantrasyonları azalmışsa hastada insüline direnç varlığından kuşkulanabilecektir. En büyük olasılıkla istenen laboratuvar testleri:

  • Kan şekeri . Genellikle hasta açken uygulanmasına rağmen bazı olgularda doktor bir GTT (glukoz tolerans testi- glukoz yüklemesinden önce ve sonra belli aralıklarla birkaç kan şekeri ölçümü) testi isteyebilir. Kan şekeri testinin amacı hastanın glukoza uygun yanıt verip vermediğini belirlemektir.
  • Lipit profili.  Bu test HDL, LDL, trigliseritler ve total kolesterolü ölçmektedir.
  • İnsüline direnci belirlemek için en sık kullanılan yöntemlerden biri de homeostatik değerlendirme modelini  (HOMA) kullanmaktır. Bu test kan şekeri ve insülin düzeylerinin ölçümü ve daha sonra beta hücre fonksiyonu ve insüline duyarlılığın hesaplanmasını içerir.

İnsüline direncin değerlendirilmesine yardımcı olmak ve ilave bilgiler sağlamak için istenebilen diğer laboratuvar testleri :

  • İnsülin. Açlık insülin testi sonuçları değişken olmasına rağmen anlamlı derecede insüline direnç varlığında insülin düzeyleri genellikle yükselecektir..
  • hs-CRP. Hafif derecelerdeki iltihaplanmanın ölçümü olup kalple ilişkili riski değerlendirmenin bir bileşeni olarak uygulanabilir; insüline direnç varlığında düzeyleri yükselebilir. 
  • sdLDL. Hastada var olan küçük yoğun lipoprotein moleküllerinin sayısı belirlenir. Bu test sık sık istenmemekle birlikte lipoprotein alt fraksiyonları testinin bir bileşeni olarak ölçülebilir. 

  • İnsüline tolerans testi  (ITT). Yaygın biçimde kullanılmamakla birlikte özellikle obez kişilerde ve PKOS hastalarında bir insüline duyarlılık (veya direnci) belirleme yöntemidir. Bu test damar içi yolla insülin verdikten sonra art arda kan şekeri ve insülin düzeylerinin ölçümünü ilgilendirir.

İnsüline direnci incelemek için bir araştırma ortamında spesifik insülin baskılama testleri de istenebilirse de genellikle bir klinik ortamda kullanılmamaktadır.

Tedavi


İnsüline direncin tedavisi birincil olarak diyet ve yaşam tarzında değişiklikleri ilgilendirmektedir. Vücudun insüline karşı duyarlılığını artırmak için aşırı kilolardan kurtulma, düzenli olarak orta yoğunlukta fiziksel aktivite, kan insülin düzeylerini düşürmek için diyette lifli besinlerin alımı önerilen yöntemlerdir. Kilo kaybı ve düzenli egzersiz ile:

  • Kan basıncı düzeyleri düşürülebilir
  • İnsüline duyarlılık arttırılabilir
  • Trigliserit ve LDL düzeyleri düşürülebilir
  •  HDL düzeyleri yükseltilebilir.

İnsüline direnç gösterdiği doktorları tarafından belirlenen hastalar bireysel bir tedavi planı geliştirmek ve etkinliğini izlemek için doktorları ve beslenme uzmanı gibi kişilerle işbirliği yapmalıdır. Mevcut, altta yatan, eşlik eden rahatsızlık ve hastalıkları kontrol altına almak için ilaç tedavileri de gerekebilmektedir.

İlgili sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: C-peptitİnsülinGlukoz Lipit ProfiliLipoprotein Alt fraksiyonları Testihs-CRP 
Hastalıklar:  Kalp-damar hastalıklarıDiyabetMetabolik Sendrom PKOS

Başka bir internet sitesinde
Familydoctor.org: Insulin Resistance Syndrome
National Diabetes Information Clearinghouse: Insulin Resistance and Pre-Diabetes
American Diabetes Association: All About Insulin Resistance

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

 (Aralık 2008). Insulin Resistance May Hasten Diabetes Progression in Certain Patients. Medscape from Reuters Health Information [On-line bilgiler].   http://www.medscape.com/viewarticle/568888       http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi:      Ağüstos 2009.

Jeppesen, J. et. al. (29 Mayıs 2007). Insulin Resistance, the Metabolic Syndrome, and Risk of Incident Cardiovascular Disease [On-line bilgiler]. Medscape from J Am Coll Cardiol. 2007;49(21):2112-2119.   http://www.medscape.com/viewarticle/556743      http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi:      August 2009.

DeBusk, B. and Barclay, L. (20 Haziran 2008). Severe Insulin Resistance Linked to Complications of Pregnancy and Birth CME. Medscape Medical News [On-line bilgiler].   http://www.medscape.com/viewarticle/576388       http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi:      Ağustos 2009.

Samuel T Olatunbosun, S. and Dagogo-Jack, S. (13 Ağustos 2008). Insulin Resistance. eMedicine [On-line bilgiler].   http://www.emedicine.com/med/TOPIC1173.HTM      http://www.emedicine.com. İnternete giriş tarihi:      Ağustos 2009.

(Ağustos 2006). Insulin Resistance and Pre-Diabetes. National Diabetes Information Clearinghouse [On-line bilgiler].   http://diabetes.niddk.nih.gov/dm/pubs/insulinresistance/       http://diabetes.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi:      Ağustos 2009.

(Yayın tarihi. 12 Aralık, 2009) Homeostatic (HOMA) Calculator. University of Oxford, Diabetes Trial Unit.   http://www.dtu.ox.ac.uk/index.php?maindoc=/homa/index.php      http://www.dtu.ox.ac.uk. İnternete giriş tarihi:      Eylül  2009.

Önceki derlemelerde kullanılmış kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Reaven, G. (Haziran 2004). The metabolic syndrome or the insulin resistance syndrome? Different names, different concepts, and different goals. Endocrinology and Metabolism Clinics V33 (2).

(Mayıs 2004). Insulin Resistance and Pre-Diabetes. National Diabetes Information Clearinghouse, NIH Publication No. 04-4893 [On-line bilgiler].   http://diabetes.niddk.nig.gov/dm/pubs/insulinresistance/       http://diabetes.niddk.nig.gov.

(Güncelleştirilme tarihi: Ağustos 2002). Insulin Resistance Syndrome. Familydoctor.org [On-line bilgiler].   http://familydoctor.org/660.xml       http://familydoctor.org.

Levin, A. (Temmuz 2003). Silent Scourge of Insulin Resistance. NCRR Reporter, Cover Story [On-line news article].   http://www.ncrr.nih.gov/newspub/jul03rpt/sotries2.asp      http://www.ncrr.nih.gov.

Sadovsky, R. (15 Şubat 2004). Best Way to Identify Patients with Insulin Resistance. American Family Physician, Tips from other Journals [On-line dergi].   http://www.aafp.org/afp/20040215/tips/17.html       http://www.aafp.org.

Sadovsky, R. (15 Haziran 2004). Metabolic Markers Predict Insulin Resistance. American Family Physician, Tips from other Journals [On-line dergi].   http://www.aafp.org/afp/20040615/tips/9.html       http://www.aafp.org.