Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Kalp hastalığı nedir?

Kalp hastalığı kalbin bir veya birden fazla bileşenini olumsuz etkileyen çeşitli akut ve kronik tıbbi rahatsızlıkları ifade eden genel bir terimdir. Kalp yumruk büyüklüğünde, göğüs kafesinin içine yerleşik kas yapısında bir organdır. Sürekli kan pompalamakta, günde 100.000 kez atmaktadır. Kalp atımlarıyla gönderilen kan vücut içinde oksijen ve besleyici maddeleri taşımakta, karbon dioksit ve diğer atıkları ortamdan uzaklaştırmak için akciğerler, böbrekler ve karaciğere sevk etmektedir.  Kalp birçok koroner atardamarlarla (arter) ve toplardamarlarla (venler) kendi oksijen gereksinmesini sağlar.  Kalp ayrıca, atriyal natriüretik hormon (ANP) ve B tipi natriüretik peptit (BNP) gibi kan damarları ve böbreklerle birlikte kalp fonksiyonunu koordine eden hormonlar üreten bir endokrin organdır.

Kalp içi boş bir organdır.  Dikey olarak bir bölmeyle (septum) iki yarıma ayrılmaktadır. Kalbin her bir yarısı üstte kulakçık (atriyum), altta karıncıktan (ventrikül) ibarettir. Toplardamarlarla kan sağ kulakçık yoluyla sağ kalbe gider ve sağ karıncık kalbi karbon dioksidin salınıp oksijenin alındığı akciğerlere pompalar. Akciğerlerden gelen oksijenlenmiş kan sol kulakçığa taşınır ve kan sol karıncık tarafından vücut içinde taşıyan atardamarlara pompalanır. Dört kalp kapağı kalp odacıkları içinde kanın yönü ve akışını düzenler. Kapakların açılıp kapanması kalbe karakteristik "lap-dap" atım sesini vermektedir. Kalp kasına miyokard denmektedir. Kalp odacıklarının iç yüzeyini ve kapakları kaplayan zara endokart, kalbin dışını saran zara perikard denmektedir. Perikard dışta fibröz (bağsı) ve içte seröz (sıvı salgılayan) katmanlı bir zardır. Perikard kalp çevresinde koruyucu bir bariyer oluşturmakta, kalbin hemen hemen sürtünmesiz bir ortamda atmasına olanak tanımaktadır.

Yapısal veya işlevsel bozukluklar kalbi etkileyebilmektedir. Kalbe zarar veren veya kalbin oksijen stoğunu azaltan herhangi bir faktör , kalbi daha az etkin hale getirmekte, kalbin dolum ve pompalama yetisini azaltmakta, kalp, böbrekler ve kan damarları arasındaki koordinasyonu bozmakta, yalnızca kalbe değil vücudun geri kalan kısmına da zarar vermektedir.

Belirtiler ve bulgular

Kalp hastalıkları akut veya kronik olabilir. Bunlar geçici, oldukça stabil veya ilerleyici tipte olabilir. Sık sık değişen ve/veya zamanla kötüleşen çeşitli bulgular ve belirtiler neden olabilmektedir. Kronik kalp hastalıkları birden kötüleşen hastalık belirtileriyle karakterize kalp krizlerine neden olabilir. Bu  krizler geçebilir (ya kendiliklerinden veya tedaviyle), sebat edebilir,  hatta yaşamı tehdit edici olabilir. Erken dönem kalp hastalığı olanlar az sayıda veya belirsiz yorgunluk, eforsuz veya eforlu nefes darlığı, baş dönmesi gibi hastalık belirtileri geçirebilirler. Ancak bu belirtiler belli bir kalp hastalığı tipine işaret etmezler. Bu hastalık belirtileri başka çeşitli hastalık durumlarında da görülebilmektedir. Kalp hastalığı sonucu ortaya çıkabilen belirtiler ve komplikasyonlar:

  • Aritmi (kalp ritim düzensizlikleri)
  • Dilatasyon  - bir veya birden fazla kalp odacığının gerilerek iç hacimlerinin artan basınç nedeniyle genişlemesi
  • Embolizm -kan damarının vücudun uzaktaki bir bölgesinden gelmiş bir madde ile tıkanması; en büyük sıklıkla kan pıhtısı veya yağ veya hava veya hatta amniyotik sıvı   
  • Fiziksel aktivite sırasında olduğu gibi artan oksijen talebi ve atık ürünlerin temizlenmesiyle başa çıkamama
  • Enfarkt - kan akışının blokajına bağlı olarak kas hücrelerinin ölümü
  • Yetersiz kasılma  - kalbin tam olarak boşalamaması veya dolamaması
  • Ağrı-sıklıkla iskemiye bağlı- kan akışında azalma nedeniyle yeterince oksijen alamama sonucu
  • Regürjitasyon - akciğerler ve karaciğerin kan damarlarında basınç artışına neden olan kan geri kaçışı
  • Stenoz - kalp odacıkları çıkışlarının daralması
  • Doku ölümü - oksijensizlik nedeniyle, nedbeleşmeye yol açan kalıcı kalp dokusu kaybı
  • Ventrikül  hipertrofisi - kalp odacıklarının küçülmesine ve kalp esnekliğinde azalmaya  neden olan kalp duvarlarında artan kalınlaşma

Kalp hastalığının olası nedenleri:

Sık Görülen Kalp Hastalıkları

Koroner kalp hastalığı (KKH) ve Koroner arter hastalığı (KAH) en sık görülen kalp hastalığı formlarıdır. Genellikle bunlar sistemik kalp-damar hastalığının  (KDH) bir bölümünü oluştururlar. Burada plaklar oluşturan yağlı birikimler sonucu kalp ve vücuttaki atardamarların (arterlerin) daralması (Ateroskleroz) söz konusudur. Bu daralma atardamarlar tarafından taşınan kan miktarını anlamlı derecede sınırlayabilmekte ve dokulara sağladığı oksijen miktarını azaltabilmektedir. Koroner kan damarları giderek daralsa bile kalbin bir bölgesine giden kan akımının çoğu azalmadıkça hastalık belirtileri ortaya çıkmamaktadır. Kan akımının çoğu azalınca egzersizle görülen ve zamanla sıklık ve şiddet derecesi artan aralıklı göğüs ağrısına (anjina) neden olabilmektedir.  Plaklar aniden genişleyince (dinamik plaklar denilen), ani olarak daralan koroner arterler istirahatte veya minimal eforla göğüs ağrısının gelişmesine, hatta bir kalp kası (miyokard) alanının "ölümüne" veya kalp krizine  (miyokard enfarktüsü) neden olabilmektedir. Bu akut başlangıçlı göğüs ağrısı formlarına akut koroner sendrom denmektedir.

Genellikle konjestif kalp yetmezliği (KKY) denilen kalp yetmezliğinde kalp kan dolaşımı sürecinde daha az etkin, odacıklarını tam olarak doldurma veya boşaltmada daha az yetkin hale gelebilir. Sonuçta kan bacaklar, eller, ayaklar, akciğerler ve karaciğerde toplanarak şişme, nefes darlığı ve yorgunluğa neden olur. En çok koroner arter hastalığına, yüksek kan basıncına (hipertansiyon), kalp kapağı hasarına (doğuştan gelen [konjenital] veya bir enfeksiyona bağlı) veya geçirilmiş kalp krizine bağlı olarak kalbin giderek artan hasarlanması zamanla kalp yetmezliğine yol açabilmektedir. Geçici bir nedene bağlıysa kalp yetmezliği de gelip geçici  olabilir. Ancak genellikle zamanla kötüleşen ve sıklıkla tedaviyle iyileşen kronik bir rahatsızlık söz konusudur.

Kardiyomiyopati kalp kası hastalığıdır. Doğuştan olabildiği gibi dıştan gelen basılara veya toksinlere reaksiyon olarak meydana gelebilir. Kalbin bir veya birden fazla sayıda odacığı genişleyerek kalbin (dilate kardiyomiyopati) boyutları artabilir. Başka olgularda kalbin bir veya daha fazla sayıda duvarı kalınlaşabilir (hipertrofik kardiyomiyopati). Bazen kardiyomiyopati kalp duvarında biriken ve karıncıkların (ventriküllerin) esnekliğini azaltan anormal bir maddeye bağlı olabilir (restriktif kardiyomiyopati).  Kalbe giden kan akışında azalma, kalbe zarar veren kimyasal maddelere (alkol, kokain, kanser ve başka hastalıkları tedavi için kullanılan bazı ilaçlar) maruziyete, kalıtsal kas sorunlarına bağlı olabildiği gibi herhangi bir belirgin neden mevcut olmayabilir (idiyopatik kardiyomiyopati).

Miyokardit kalp kasının iltihaplanmasına (inflamasyon) denmektedir. Sıklıkla şiddetli nefes darlığı veya düzensiz kalp atımları ile ortaya çıkmakta, hızla kalp yetmezliğinin gelişmesine neden olabilmektedir. Sıklıkla bir viral enfeksiyon nedeniyle oluşmaktadır.

Perikard hastalığı kalbi çevreleyen kesenin hastalığıdır. Bakteri veya mantar enfeksiyonuna, travmaya, bir otoimmün sürece, kansere veya geçirilmiş bir kalp krizine bağlı olabilmektedir. Tedavi edilmezlerse perikard enfeksiyonları  hızla ciddileşebilir. Perikard iltihabı olan perikardit, giderek şiddetlenen bir sürtünme "sesine" , göğüs boşluğunda ağrıya neden olabilir.

Konjenital kalp hastalığı fetusun (anne karnındaki bebek) gelişmesi sırasında ortaya çıkmakta  ve kalbin herhangi bir kısmını etkileyebilmektedir. İşlev bozukluğunun boyutu anormalliğin ne şekil aldığına, kalbin şekil, bütünlük ve işlevselliğini bozma derecesine bağlıdır.

Endokardit kalbin iç yüzeyini ve kalp kapaklarını döşeyen zarın iltihabıdır. Mikroorganizmalar veya bir otoimmün süreç sonucu oluşabilir. Enfeksiyona bağlıysa tedavisi sıklıkla zorlaşabilmektedir.

Kalp kapağı hastalıkları çeşitli işlev bozukluklarına neden olabilir:

  • Regürjitasyon - kanın geri kaçışı
  • Prolapsus - kalp kapağının kulakçık içine doğru sarkması; kalp kapağı düşüklüğü sıkıca kapanmayı önlediği için kanın geri kaçışına ve endokardit riskinde artışa yol açabilmektedir.
  • Stenoz - kan akış hızını olumsuz etkileyebilen çıkış darlığı

Testler

Kalp hastalığı için yapılan testlerin amacı kalbe veya başka bir nedene bağlı hastalık belirtileri arasında ayrım yapmaktır. Hangi tip kalp hastalığının mevcut olduğunu, hastalığın şiddet  ve yaygınlık derecesini, akut veya kronik olup olmadığını belirlemeye yardımcı olmak, kalp krizi gibi süregelen bir kalp hastalığını takip için bu testler istenir.

Hastalar kan akımının eksikliğine bağlı kalp hasarını düşündüren bir grup hastalık belirtisiyle karakterize akut koroner sendromla acil servise geldiğinde çeşitli kan testleri ve başka testlerle değerlendirilirler. Ağrının nedeni ve hastalığın şiddet derecesini belirlemek için bu testler kullanılmaktadır. Kalp hasarını en alt düzeye indirme amacıyla bazı kalp krizi tedavilerinin kısa bir zaman içinde uygulanması gerektiğinden gerçek tanının hızla doğrulanması gerekir.

Az sayıda hastalık belirtisine neden olan kalp hastalığı, yorgunluk gibi özgün olmayan hastalık belirtileri için doktora başvuru sırasında saptanabilmektedir. Hastalık belirtilerinin olası nedenlerini araştırmak için doktorlar  çeşitli kan testleri ve başka testler isteyebilir. Bu kişilere kalp hastalığı tanısı koymak zaman alabilir, sabretmeyi gerektirebilir.

Mevcut kalp hastalığı için hastalara uygulanan testler çoğu kez gerçekte koroner arter hastalığı riskini belirleyen kardiyak risk testine benzemez . Belirtileri olmayan kişileri taramak, koroner arter hastalığı geliştirme riskini belirlemeye yardımcı olmak için kardiyak risk testi yapılır.

Laboratuvar Kan Testleri
Kalbe özgü biyolojik belirteçler,  kas hücreleri hasarlandığında salınan proteinler olup sıklıkla göğüs ağrısı, çene, boyun, karın, sırt ağrısı veya omuz veya kollara yayılan ağrı, bulantı, nefes darlığı ve baş dönmesi olan hastalarda istenmektedir.

Testler:

  • Troponin - en sık istenen ve kalbe özgü belirteçlerden biridir. Kalp hasar gördükten sonraki birkaç saat içinde yükselecek ve 2 hafta kadar yüksek düzeylerde kalacaktır.
  • CK-MB - çoğunlukla kalp kasında bulunan kreatin kinaz enziminin özel bir formudur. Bu enzim kalp kası hücreleri hasarlandığında yükselmektedir.
  • Miyoglobin -kalp veya başka bir iskelet kası yaralandığında kana salınan bir proteindir.
  • BNP veya NT-proBNP - kalp yetmezliğine doğal yanıt olarak vücut tarafından salınır. Yükselmiş BNP düzeyleri kalp krizi için tanısal bir araç olmamasına rağmen akut koroner sendromu olan kişilerde kardiyak sorunlarla ilgili risklerin arttığını gösterir.

BNP ayrıca gerilmiş kalpten de salındığından bacaklarda veya karında şişlikleri olanlarda veya nefes darlığı çekenlerde kalp yetmezliğinin var olup olmadığını anlamak için de ölçülür.

Daha genel kapsamlı kan testleri de istenebilir:

Diğer değerlendirmeler
Göğüs ağrısı ve diğer hastalık belirtilerini değerlendirmek için bir dizi değerlendirme  ve testten yararlanılır. Örneğin:

  • Yaş, koroner arter hastalığı, diyabet ve sigara kullanımı gibi risk faktörlerinin değerlendirildiği hasta öyküsü
  • Fizik muayene
  • Elektrokardiyogram (EKG) - kalbin elektriksel aktivite ve ritmini inceler.
  • Ekokardiyografi - kalbin ultrasonografik görüntülemesi

Bu testlerin bulgularına dayanarak başka prosedürler de gerekli olabilir:

  • Stres testi
  • Göğüs röntgeni
  • BT (bilgisayarlı tomografi ) taraması
  • Sürekli EKG izlemi (bazen Holter montorizasyonu da denmektedir).- hastaya kalp ritmini belli bir müddet değerlendiren bir kayıt cihazı takılır.
  • MRI (Manyetik rezonans görüntüleme)
  • PET (Pozitron emisyon tomografisi)
  • Radyoizotop görüntüleme
  • Kalp kateterizasyonu - bu işlemde ince esnek bir tüp bir bacak damarı içine sokularak koroner arterlere kadar ilerletilip kalp içi kan akımı, basınç ve atardamarların durumu değerlendirilir.
  • Koroner anjiyografi  - koroner arter hastalığı tanısı koymaya yardımcı olmak için koroner kateterizasyon sırasında bir ışın geçirmez madde kullanarak atardamarları görüntüleme yöntemidir
  • Eğimli masa testi -senkopu değerlendirmek için istenir.

Tedaviler

Kalp hastalığı tedavileri rahatsızlığın tipi ve şiddet derecesine bağlıdır. Kalp krizi gibi akut rahatsızlıklar, kalp hasarını minimal düzeye indirmek için acil tıbbi girişimleri gerektirmektedir. Kronik hastalıklar için doktorlar, hastaların diyetlerini modifiye etmelerini, aşırı kilolarından kurtulmalarını, egzersiz yapmalarını (gözetim altında), stres yönetimini ve sigarayı bırakmalarını önerebilir. Kalbe olumsuz etkilerini minimal düzeye indirmek için hipertansiyon ve diyabetin  kontrol altına alınması gerekir. Kalp yetmezliği sıklıkla tuzdan fakir diyet,  birikmiş sıvı miktarını azaltmak için idrar söktürücülerle (diüretikler) birlikte digoksin gibi kalp kası fonksiyonunu iyileştiren ilaçlarla tedaviyi gerektirir.

Kalp hastalıklarını kontrole ve ortaya çıkan rahatsızlıkları tedaviye yardımcı olmak için ilaçlar gerekli olabilir. Tıkanık atardamarları  atlamak, kusurlu kalp kapaklarını yedeklemek veya doğumsal (konjenital) anormallikleri onarmak için cerrahi girişimler gerekli olabilir. Enfeksiyona yakalananların antibiyotikler alması gerekebilir.

Kalp hastalığını ilgilendiren yeni ilaçlar, prosedürler ve kılavuzlar geliştirilmektedir. Hastaların en iyi tedavi seçenekleri için doktorlarıyla konuşmaları gerekir.

İlgili sayfalar

Bu internet sitesinde
Testler: Kolesterol, HDL, LDL, Trigliserit, Lipit profil, CK, CK-MB, Miyoglobin, Troponin, BNP, homosistein, Kardiyak Risk İncelemesi, LDH, hs-CRP, Kardiyak biyobelirteçler
Durumlar: Kalp krizi , İnme, Kanjestif Kalp Yetmezliği, Angina, Kardiyovasküler hastalıkları (Kalp damar hastalıkları)

Başka İnternet Sitelerinde
Personal Cholesterol Test Scheduling Reminder
National Heart Attack Alert Program
HeartInfo.org
National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI): Heart and Vascular Diseases
NHLBI, National Cholesterol Education Program: Live Healthier Live Longer
MedlinePlus Medical Encyclopedia: Heart disease
Cleveland Clinic Heart Center: Heart Guide
MedlinePlus Health Topics: Heart Diseases – Prevention
Centers for Disease Control and Prevention: Heart Disease
American Heart Association

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır. Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

(2003 October 2, Updated). Facts About Coronary Heart Disease. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/public/heart/other/chdfacts2.htm through http://www.nhlbi.nih.gov.

Toscano, J. (2003 March 11, Updated). Angina: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. Available online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/3/main.html through http://www.heartinfo.org.

(1994) When You Need to Have a Stress Test: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. Available online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/23/main.html through http://www.heartinfo.org.

(2001 August 31). Angioplasty: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. Available online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/17/main.html through http://www.heartinfo.org.

Cardiac Catheterization: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. Available online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/8/main.html through http://www.heartinfo.org.

Toscano, J. (2003 March 11). Cardiac Enlargement: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. Available online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/4/main.html through http://www.heartinfo.org.

(2001 August 28). Congestive Heart Failure: A Patient Guide. HeartInfo.org [On-line Patient Guide]. vailable online at http://www.heartinfo.org/ms/guides/18/main.html through http://www.heartinfo.org.

Mayo Clinic Staff (2003 May 29). Chest X-rays: Helping detect heart and lung conditions. MayoClinic.com [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/invoke.cfm?id=HB00019 through http://www.mayoclinic.com.

Cardiovascular Disorders, [General]. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy, Section 16, Chapter 202. Coronary Artery Disease [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section16/chapter202/202a.jsp through http://www.merck.com.

Congenital Anomalies. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy. Section 19. Pediatrics, Chapter 261. [On-line information]. Available online through http://www.merck.com.

Infective Endocarditis. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy. Section 16. Cardiovascular Disorders, Chapter 208. Endocarditis [On-line information]. Available online through http://www.merck.com.

What is Heart Failure. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/Hf/HF_All.html through http://www.nhlbi.nih.gov.

What is Coronary Artery Disease. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/Cad/CAD_All.html through http://www.nhlbi.nih.gov.

What is a Heart Attack? National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/HeartAttack/HeartAttack_All.html through http://www.nhlbi.nih.gov.

A.D.A.M., Updated (2003 February 27, Updated). Heart disease. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000147.htm.

Robert H. Christenson, Ph.D., DABCC, FACB. Professor of Pathology, Professor of Medical and Research Technology Director, Rapid Response Laboratories, University of Maryland School of Medicine, Baltimore, Maryland.

Tanser, P. (2006 February, Revision). Effects of Aging. Merck Manual of Medical Information – Second Home Edition [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmhe/sec03/ch020/ch020d.html through http://www.merck.com. Accessed on 6/28/07.

Tanser, P. (2006 February, Revision). Heart. Merck Manual of Medical Information – Second Home Edition [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmhe/sec03/ch020/ch020b.html through http://www.merck.com. Accessed on 6/28/07.

(2007 February 09, Review). About Heart Disease. CDC [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/HeartDisease/about.htm through http://www.cdc.gov. Accessed on 6/28/07.

(2007 February 09, Review). Heart Disease Risk Factors. CDC [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/HeartDisease/risk_factors.htm through http://www.cdc.gov. Accessed on 6/28/07.

(2007 February 09, Review). Heart Disease Signs and Symptoms. CDC [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/HeartDisease/signs_symptoms.htm through http://www.cdc.gov. Accessed on 6/28/07.

Desvigne-Nickens, P, (2007 February, Reviewed). Heart Disease, Frequently Asked Questions. WomensHealth.gov [On-line information]. Available online at http://www.4woman.gov/faq/heartdis.htm through http://www.4woman.gov. Accessed on 7/9/07.

(2005 August 5). Cardiovascular disease 101: Know your heart and blood vessels [26 paragraphs]. MayoClinic.com [On-line information]. Accessed on: 7/9/07 Available FTP: http://www.mayoclinic.com/health/cardiovascular-disease/HB00032

(2005 November, Revision). Cardiovascular Tests and Procedures, Introduction, Cardiac Catheterization, Coronary Artery Bypass Grafting, Echocardiography, Electrocardiography, Electrophysiologic Studies, Imaging Tests, Percutaneous Coronary Interventions, Radionuclide Imaging, Stress Testing, Tilt Table Testing. Merck Manual for HealthCare Professionals [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec07/ch070/ch070a.html through http://www.merck.com. Accessed on 7/9/07.