Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Lyme Hastalığı nedir?

Lyme hastalığı birincil olarak geyik kenesi veya kara bacaklı keneyle taşınan Borrelia burgdorferi’nin neden olduğu bir enfeksiyondur. Enfekte kene tarafından ısırılan kişilerde bir iltihaplanma durumu gelişebilir, ilk kez deriyi olumsuz etkilemekle birlikte eklemlere, sinir sistemine ve diğer beden sistemlerine yayılabilir.

Lyme hastalığına neden olan keneler minik, yaklaşık toplu iğne başı veya bir kir lekesi büyüklüğündedir. Vücutta herhangi bir yerde bulunabilmekle birlikte saçlı deri veya kasığa tutunma eğilimindedirler. Derilerinde keneler olduğu halde ısırılmayanlar  Borrelia burgdorferi (B. burgdorferi) ile enfeksiyon kapmayacakları gibi ısırılanların çoğunda da Lyme hastalığı gelişmeyecektir. Bunun nedeni her kene enfekte değildir ve deriye tutunduktan itibaren bakterileri bulaştırması için 24-72 saat gerebilecektir.

Lyme hastalığı kuzey yarıkürede bulunmakla birlikte bu hastalığı taşıyan böcekler bölgeden bölgeye değişmektedir. Olguların büyük bir çoğunluğu insanların dışarda daha fazla zaman harcadığı ve kenelerin aktif olduğu ilkbahar ve yaz mevsimlerinde oluşmaktadır.

 

Hastalık belirtileri

Lyme hastalığı çeşitli evrelerden oluşur. Erken evre sınırlı yerleşimli Lyme hastalığı ile başlar, erken evre yaygın Lyme Hastalığına ve daha sonra geç evre veya kronik Lyme hastalığına kadar ilerler. İlk hastalık belirtisi genellikle ısırıktan birkaç gün ila bir ay sonra ortaya çıkan deri döküntüsüdür. Borrelia burgdorferi ile enfekte olan kişilerin % 75’e yakınında gezici kızarıklık (erythema migrans) denilen karakteristik yuvarlak kızarıklık gelişecektir. Tipik olarak ısırık yerinden dışa doğru genişler ve birkaç hafta kalır. Kızarıklığın çapı büyüyebilir ve “boğa gözüne” benzer. Bazı kişilerde birden fazla sayıda kızarıklık gelişebilir, başkalarında ise kızarıklık gelişmeyebilir veya kızarıklık olup olmadığını anımsamazlar.

Enfeksiyon ilerledikçe etkilenenler soğuk algınlığına benzer rahatsızlıklar geçirebilir: Örneğin:

  • Baş ağrısı
  • Ateş ve titreme
  • Şişmiş lenf düğümleri
  • Kas ve eklem ağrısı (aralıklı olabilir)
  • Bitkinlik

Birkaç hafta –ay sonra ilave hastalık belirtileri ortaya çıkabilir:

  • Yüz kaslarında güçsüzlük ve felç  (Bell felci)
  • Kollarda ve bacaklarda uyuşma
  • Menenjit: ense sertliği ve şiddeti baş ağrılarıyla karakterizedir.
  • Göğüs ağrısı ve kalp hızı düzensizlikleri (nadiren)
  • Gözlerde batma, kızarıklık, ağrı ve bulanık görme (nadiren)

Geç dönem veya kronik Lyme hastalığında aşağıdaki rahatsızlıklar yaşanabilir:

  • Özellikle dizlerde ara ara eklem iltihaplanması (artrit)
  • Kas ağrısı ve güçsüzlüğü
  • Bellek kaybı, konsantrasyon güçlüğü ve uyku kalıplarındaki değişiklikler

 

Testler


Doktor gezici kızarıklık (erythema migrans) gibi belirtiler, kene ısırığı öyküsü ve/veya ülkede Lyme hastalığının en çok bulunduğu bölgelere yolculuk veya ikametgah gibi hasta öyküsü varsa Lyme hastalığı tanısı koyabilir. Hasta öyküsü ve klinik belirti ve bulguların Lyme hastalığı tanısı koymaya yeterli olduğu durumlarda laboratuvar testi istenmez.

Belirtiler ve bulgular Lyme hastalığı olasılığını düşündürdüğünde laboratuvar testleri istenir. Kanda mikroba karşı oluşan antikorları tespit eden testler tercih edilir.  Hastada menenjit gibi merkezi sinir sistemi bulguları varsa bazen beyin-omurilik sıvısıda analiz edilebilir. Herhangi bir belirti ve bulgusu olmayan kişilerde Lyme hastalığı testlerinin yapılması tavsiye edilmemektedir.

 Laboratuvar testleri

  • Borrelia burgdorferi IgM ve/veya IgG  antikorları – B. burgdorferi’ye benzer sifiliz (frengiye) etkeni mikropların neden olduğu enfeksiyonlarda da bu test pozitif çıkabilir.
  • B. burgdorferi Western Blot – pozitif veya belirsiz antikor testi sonuçlarını doğrulamak için istenir
  • PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) testi: Bazen BOS veya eklem sıvısında B. burgdorferi ‘nin gen yapısını belirlemek için kullanılır. Enfeksiyonu saptamada daha duyarlı bir yöntemdir.
  • Nadiren mikrobu tanımlamak için deri biyopsisinin kültürü yapılabilir

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler
Doktor bazen benzer hastalık belirtileri olan başka bir rahatsızlığı dışlama amacıyla geç evre Lyme hastalığı olanlar için görüntüleme tetkiki  isteyebilir.

Korunma ve Tedavi

Korunma
Halen Lyme hastalığını engellemek için bir aşı mevcut olmamasına rağmen standart önlemler enfeksiyon geçirme riskini büyük ölçüde azaltabilir. Önlemler açık renkli uzun kollu giysiler ve uzun pantalonlar giymeyi, pantalon paçalarını çoraplar içine sokmayı, üstü kapalı ayakkabılar giymeyi, özellikle ilkbaharda ve yazın ilk aylarında ormanlık ve çayırlık alanlarda gezinmekten kaçınmayı, kene kovucu kullanmayı, dışarda zaman geçirdikten sonra vücutta kene aramayı ve bulunduğu takdirde hemen keneleri dikkatli bir şekilde çıkartmayı içerir.  Evcil hayvanlar rutin olarak kene açısından kontrolden geçmelidir.

Tedavi
Lyme hastalığı genellikle birkaç hafta ila ay boyunca oral antibiyotiklerle tedavi edilir. Bazı kişiler damar içine (intravenöz) antibiyotik verilmesini gerektirebilir. Olguların çoğunda, Lyme hastaları hızla ve tamamen toparlanır. Bazı olgularda, özellikle geç evre Lyme hastalığında bir miktar eklem ağrısı ve nörolojik hasar sebat edebilir.

İlgili sayfalar

Başka bir internet sitesinde
Lyme Disease Foundation
Infectious Diseases Society of America: Lyme Disease Facts
FamilyDoctor.org: Lyme Disease
KidsHealth.org: Lyme Disease
Mayo Clinic: Lyme Disease
National Institute of Allergy and Infectious Diseases: Lyme Disease, The Facts The Challenge
U.S. Food and Drug Administration: Beware of Ticks & Lyme Disease
Centers for Disease Control and Prevention: Learn About Lyme Disease

Makale kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

Wormser GP, et al. The Clinical Assessment, Treatment, and Prevention of Lyme Disease, Human Granulocytic Anaplasmosis, and Babesiosis: Clinical Practice Guidelines by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases 2006;43:1089–1134.://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/508667?cookieSet=1 http://www.journals.uchicago.edu. İnternete giriş tarihi: Haziran 2009.

(May 1, 2008) Press Release: Agreement Ends Lyme Disease Investigation by Connecticut Attorney General.://www.idsociety.org/Content.aspx?id=11182 http://www.idsociety.org. İnternete giriş tarihi: Haziran 2009.

Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2007). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 632-633.

Wu, A. (© 2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, 4th Edition: Saunders Elsevier, St. Louis, MO. Pp 1538.

Forbes, B. et. al. (© 2007). Bailey & Scott's Diagnostic Microbiology, 12th Edition: Mosby Elsevier Press, St. Louis, MO. Pp 537-539.

(27 Ocak 2009 tarihinde kısmen değiştirilmiş). Learn About Lyme Disease. Centers for Disease Control and Prevention [On-line bilgiler]. http://www.cdc.gov/ncidod/dvbid/lyme/ http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(Gözden geçirilme tarihi: 7 Ekim 2008). Lyme Disease Diagnosis. Centers for Disease Control and Prevention [On-line bilgiler]. http://www.cdc.gov/ncidod/dvbid/lyme/ld_humandisease_diagnosis.htm http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

Editorial staff (Güncelleştirme tarihi: Mayıs 2008 ). Lyme Disease. Familydoctor.org [On-line bilgiler ]. http://familydoctor.org/online/famdocen/home/common/infections/common/bacterial/257.printerview.html http://familydoctor.org. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(27 Haziran 2007). Beware of Ticks … & Lyme Disease. U.S. Food and Drug Administration [On-line bilgiler ]. http://www.fda.gov/consumer/updates/lymedisease062707.html http://www.fda.gov. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(Gözden geçirilme tarihi: 2008 October 8). Lyme Disease Treatment and Prognosis Centers for Disease Control and Prevention [On-line bilgiler ]. http://www.cdc.gov/ncidod/dvbid/lyme/ld_humandisease_treatment.htm http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

Mayo Clinic Staff (2 Mayıs 2008). Lyme disease. MayoClinic.com [On-line bilgiler ]. http://www.mayoclinic.com/print/lyme-disease/DS00116/METHOD=print&DSECTION=all http://www.mayoclinic.com. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(Temmuz 2008). Lyme Disease - The Facts The Challenge. National Institute of Allergy and Infectious Diseases, National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases [On-line bilgiler ]. İndirilebilir PDF formatı http://www3.niaid.nih.gov/topics/lymeDisease/PDF/LymeDisease.pdf http://www3.niaid.nih.gov. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(© 2009). Lyme Disease: A Patient's Guide. American College of Physicians [On-line bilgiler ]. http://www.acponline.org/clinical_information/resources/lyme_disease/patient/ http://www.acponline.org. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

Edlow, J. (Güncelleştirme tarihi: 12 Aralık 2008). Tick-Borne Diseases, Lyme. Emedicine [On-line bilgiler]. http://emedicine.medscape.com/article/786767-overview http://emedicine.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

Önceki derlemelerde kullanılan kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.