Diğer Adları
Fungal Enfeksiyonlar
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
29 Kasım 2017.
Mantar enfeksiyonları nelerdir?

Mantar enfeksiyonları bir veya birkaç  mantar  türüyle dokuların istilasını temsil eder. Yüzeyel, yerel doku hastalıkları ile daha derin, ciddi akciğer, kan (septisemi ) veya   sistemik  hastalıkları içeren çok sayıda mantar enfeksiyonu vardır. Bazı  mantarlar fırsatçı iken diğerleri hastalık etkeni (patojenik) olup bağışıklık sistemi sağlıklı olsun olmasın hastalığa neden olurlar.

Mantarlar  mikroorganizmaların (bakteriler, virüsler, parazitler ve mantarlar) dört ana grubundan biridir.   Doğal ortamda iki türden biri bulunur. Bunlar tek hücreli  maya mantarları  veya dallı küf mantarlarıdır. Bazı mantarlar  çevreye göre bir iki şekle bürünür. Maya mantarları çıplak gözle görülmemesine rağmen küf mantarları  aşırı olgunlaşmış meyve veya bayat ekmek üzerinde ince tüylü benekler şeklinde, banyo duşu üzerinde küfler  veya çürümekte olan kütükte üreyen mantarlar şeklinde görünebilirler. Ortamda 50.000’den fazla sayıda mantar türü mevcut olmasına rağmen 200’den az sayıda tür insanda hastalığa neden olmaktadır. Bu türlerden yalnızca yaklaşık 20-25 türü sık görülen enfeksiyon nedenidir.

Mantar enfeksiyonlarının  çoğu eşyaların yüzeylerinde, havada, toprakta veya kuş pisliklerinde bulunan, sporlar gibi mantar kaynaklarına maruz kalan insanlarda oluşmaktadır.  Genellikle vücudun bağışıklık sisteminde bir bozukluk veya yetersizlik mevcuttur ve/veya kişi mantarların çoğalması için “uygun bir ortam” hazırlamıştır.  Herkeste mantar enfeksiyonu  oluşabilmesine rağmen belli bazı toplumlar artan bir mantar enfeksiyonu ve enfeksiyon nüksü riski altındadırlar. Bu hastalar; organ nakli olanlar, HIV/AIDS hastaları, kemoterapi  görenleri  veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar alanları, diyabet  veya akciğer hastalığı gibi altta yatan hastalıkları olanları içerir.  .

Mantar enfeksiyonları deri  yüzeylerinde, deri kıvrımlarında, giysiler ve ayakkabılara bağlı olarak sıcak ve nemli olan başka alanlarda oluşabilmektedir. Bir yaralanma yerinde, mukozalarda, sinüslerde  ve akciğerler içinde oluşabilirler. Mantar enfeksiyonları vücudun bağışıklık sistemini tetikler, doku hasarı ve iltihaplanmaya neden olabilir, bazı kişilerde bir alerjik reaksiyonu tetikleyebilirler.

Birçok enfeksiyon, ayak parmakları arasında  küçük bir alana sınırlı kalmakla birlikte deri üzerine yayılabilir ve/veya daha derindeki dokulara nüfuz edebilir.  İlerleyen ve akciğerlerden kaynaklanan enfeksiyonlar  kana karışabilir ve vücut içinde yayılabilir. Bazı mantar enfeksiyonları kendi kendilerine geçebilirse de çoğu  tıbbi bakıma gerek gösterebilir, uzun süreler tedavisi gerekebilir. Vücut içine nüfuz eden enfeksiyonların şiddet derecesi tipik olarak artar ve tedavi edilmeden bırakılırsa kalıcı organ hasarına neden olabilirler. Bazı olgular eninde sonunda ölümle sonuçlanabilir.  Az sayıda mantar enfeksiyonu  kolayca başkalarına geçebilir. Bir bölümü ise tipik olarak yalnızca enfeksiyon kapmış kişiyi etkiler.

Mantar enfeksiyonları  etkiledikleri vücut bölümüne, vücutta ne kadar derine nüfuz ettiklerine, enfeksiyona neden olan mantar türüne ve mantarların aldığı şekle (şekillere) göre kategorilere ayrılabilirler. Bazı mantarlar hem yüzeyel hem de sistemik enfeksiyonlara neden olabilirler.

Deri, tırnak, saç ve kıllarda yüzeyel mantar enfeksiyonları 

Hem maya hem de küf mantarları yüzeyel mantar enfeksiyonlarına neden olabilir. Deri normal olarak normal flora denilen mikroorganizmaların karışımlarıyla doludur.  Çoğu kez normal flora hastalığa neden olmamakta ve bağışıklık sistemini uyarmamaktadır. Deride bir kesi varsa veya bağışıklık sistemi risk altındaysa, var olan bu mikroorganizmalar bir yara veya deri enfeksiyonuna neden olabilmektedir. Mikroorganizmaların dengesinde bir değişiklik mevcutsa, örn: bakterilerde azalma ve mantarlarda aşırı çoğalma varsa (bazen  geniş spektrumlu antibiyotiklerin kullanımıyla görüldüğü gibi) kişi bu dengesizlikle ilişkili olarak bir mantar enfeksiyonu geçirebilir.

 

Maya enfeksiyonları

Kandidiyaz esasen ağızdaki normal floranın bir bölümü olan Candida albicans ve başka kandida türlerinin  aşırı çoğalmasına bağlı sık görülen bir maya enfeksiyonudur. Kandida bebeklerde “pamukçuk” denilen kırmızılıklar ve beyaz lekelere neden olmaktadır. Kadınlarda “maya enfeksiyonu denilen” genital bölgede kaşıntı ve vajinal akıntıya neden olabilmektedir. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezlerine ( the Centers for Disease Control and Prevention [CDC]) göre kadınların hemen hemen % 75’i yaşamları boyunca en azından bir kez bu enfeksiyona yakalanacaktır. Kandidiyaz aynı zamanda tırnak enfeksiyonları gibi başka çeşitli enfeksiyonlara da neden olabilmekte, özellikle  bağışıklık sistemi yetersiz  kişilerde sistemik enfeksiyon haline dönüşebilmektedir. Halen hastane kaynaklı septiseminin en sık görülen nedenlerinden biridir.

Mantar (dermatofitler) enfeksiyonları

Atlet ayağı,  sporcu kaşıntısı ve tırnakların mantar enfeksiyonları insandan insana geçebilen ve sık görülen enfeksiyonlardır Bu mantar enfeksiyonları  deride kırmızılaşma, soyulma, kabarcıklanma ve pullanmaya, etkilenmiş tırnaklarda şekil bozukluğu ve kırılmalara ve saçların incelmesine neden olabilirler. Bu enfeksiyonlara  Trichophyton, Microsporum ve Epidermophyton türleri gibi bir grup mantarın oluşturduğu dermatofitler neden olmaktadır. Dermatofitler keratin  ile beslenirler  ve nadiren deri altına girerler. Bu  mantarların neden olduğu enfeksiyonlara sıklıkla saçkıran ve “tinea” denmektedir.

  • Ayak parmakları arasında atlet ayağı (tinea pedis) saptanır.  Bu mantar enfeksiyonu bazen ayak tabanını tümüyle etkilemektedir.
  • Sporcu  kaşıntısı (tinea cruris): Kasıklardan uyluk iç yüzüne yayılabilirler.
  • Saçlı deri ve saç enfeksiyonu (tinea capitis): birincil olarak çocuklarda saçları etkiler.
  • El veya ayak parmağı tırnağının enfeksiyonu (tinea unguium) tipik olarak ayak ve bazen el parmaklarını da etkileyebilir.
  • Vücutta saçkıran  (tinea corporis): vücudun her yerinde bulunabilir.
  • Berber dermatiti  (tinea barbae) yüzdeki sakallı bölgeyi etkiler.

Diğerleri

Tinea versicolor deride çok renkli lekeler veya yaralarla ilişkili olup etkeni bir dermatofit değil, aksine  Malassezia furfur adında bir maya mantarıdır.  Sıklıkla genç erişkinlerde görülen bir hastalıktır. Sporotrikoz'a bir dermatofit olmayan Sporothrix schenckii  adlı mantar neden olmaktadır. Dikenli bitkiler, çam ağacı iğne yaprakları ve bu mantarın normalde bulunduğu sfagnum yosunuyla tahriş olmuş dokuları etkilemektedir.

Derin dokular, Kan, Akciğer ve Sistemik Mantar Enfeksiyonları
Çeşitli mantarlar derin doku ve sistemik enfeksiyonlara neden olabilmektedir. Mantarın bulunduğu enfekte toprak gibi ortamlarla temas eden kişiler sıklıkla enfeksiyonu kaparlar. Akciğer enfeksiyonları tipik olarak mantar sporlarının solunum havası ile alınmasıyla başlamaktadır.  Akciğer enfeksiyonları ve deri altına yayılmış mantar enfeksiyonları ile, istilacı mantarlar ilk enfeksiyon odağından kan dolaşımına geçme (septisemi) ve/veya vücudun her yerine-organlara, dokulara, kemiğe ve bazen omuriliği saran meninksler  ve beyin içine yayılma potansiyeli kazanırlar.

Bağışıklık sistemi yetkin hastalarda akciğer mantar enfeksiyonları öksürük, ateş, kas ağrıları, baş ağrıları ve deri döküntüleri gibi yalnızca hafif-orta derecede soğuk algınlığı yakınmalarına neden olabilmektedir. Diğer hastalarda mantarlar enfeksiyonun ilk odağına yerleşip o bölgede kalan, yayılmayan enfeksiyonlara neden olabilmektedir  (hastalık etkenleri granulomlar  içine hapsolur). Ancak bu belli bir odağa sınırlı enfeksiyonları olan kişilerin bağışıklık sistemleri  yaşamlarının bir döneminde yetersizleştiğinde uzun süre sessiz kalan kronik  mantar enfeksiyonu aktifleşerek akut enfeksiyon haline dönüşebilir. Mantarların neden olduğu enfeksiyonların bir bölümünün hastalık belirtilerine neden olması aylar hatta yıllar alabilir. Yavaş yavaş ve giderek daha fazla kötüleşip vücudun her yerine yayılır; gece  terlemeleri, göğüs ağrısı, kilo kaybı ve lenf düğümlerinde büyümeye neden olurlar.  Diğer bir bölümü hızla ilerleyerek zatürre (pnömoni) ve/veya septisemiye neden olurlar. Altta yatan akciğer hastalığı olanlarda ve/veya HIV/AIDS hastaları gibi bağışıklık sistemleri yetkin olmayan kişilerin akciğerlerini etkileyen mantar enfeksiyonlarının daha ağır seyretme olasılığı daha yüksektir. Hem akut hem de kronik mantar enfeksiyonları kalıcı akciğer, organ ve kemik hasarına neden olabilir, ölümle sonuçlanabilirler.

Sık görülen sistemik ve derin doku enfeksiyonları::

  • Aspergilloz: Etkeni Aspergillus fumigatus  veya birkaç başka  Aspergillus  türü mantarlardır. Bu mantarlara sıklıkla toprakta, bitkilerde ve ev tozlarında rastlanmaktadır. Sinüsler ve akciğerlerin içlerinde mantar kitlelerinin oluşmasına neden olabilirler. Bazı olgularda beyin ve kemiklere yayılabilirler.
  • Blastomikoz:  Etkeni ormanlık alanlar gibi nemli, organik içerikten zengin topraklarda bulunan  Blastomyces dermatitidis’ dir.
  • Koksidiomikoz: Etkeni kurak  topraklarda bulunan  Coccidioides immitis  mantarıdır.
  • Kriptokokkozis: Cryptococcus neoformans  veya nadiren toprakta bulunan  ve kuş pisliklerine temasla bulaşan başka bir Cryptococcus  türüyle oluşan bir enfeksiyondur.  Herkes bu enfeksiyona yakalanabilirken en çok HIV/AIDS hastalarında yaygın olarak görülmektedir.
  • Histoplazmoz:  Tipik olarak akciğerleri etkileyen Histoplasma capsulatum  bu enfeksiyona neden olmaktadır.
  • Kandidiyaz: Etkeni normal floranın da bir bölümünü oluşturan ve dünya genelinde bulunan Candida  türleridir. Enfeksiyonları vücudun nemli, mukoz zarlarında oluşmaktadır.
  • Pneumocystis pneumonia: Etkeni eskiden Pneumocystis carinii olarak bilinen  Pneumocystis jorveci 'dir. Dünyanın her yerinde rastlanan ve en çok  HIV/AIDS’liler dahil olmak üzere bağışıklık sistemi yetersiz kişileri etkileyen bir enfeksiyondur.

Testler

Laboratuvar testleri
Mantar enfeksiyonlarına tanı koymaya ve tedaviyi yönlendirmeye yardımcı olmak için çeşitli laboratuvar testleri kullanılabilir.  Ayrıntılı bilgiler için  Mantar enfeksiyonlarına ilişkin Testler  makalesine bkz. .

Yüzeyel enfeksiyonlara ilişkin testler
Doktor klinik değerlendirmesi ve deneyimine göre mantarların neden olduğu birçok deri enfeksiyonuna tanı koyar. Genel belirtiler ilaveten birçok deri enfeksiyonunun, enfekte tırnakların görünümü, vücudun belli tipik bölgelerinde yerleşme (ayak parmakları arasında atlet ayağının oluşması gibi) gibi karakteristik bulgular mevcuttur.  Ancak bir klinik değerlendirme doktora hangi mikroorgnizmanın mantar enfeksiyonuna neden olduğunu söyleyemez. Bir mantar enfeksiyonunu belirlemek ve doğrulamak ve tedaviyi yönlendirebilmek için birkaç laboratuvar testi yararlı olabilir Örneğin:

● Potasyum hidroksit (KOH) ile hazırlanmış preparatların mikroskop altında incelenmesi

Sistemik veya derin dokulardaki enfeksiyonlara ilişkin testler
Akciğer enfeksiyonları ve  sistemik mantar enfeksiyonlarında bulgular sıklıkla spesifik olmadığı gibi başka mikroorganizmalar veya başka bir hastalık süreciyle karıştırılabilmektedir. Bu ciddi mantar enfeksiyonlarının tanısında, sorumlu mikroorganizmanın tanımlanmasında ve belli antimikrobiyal ilaçlara karşı olası duyarlılıklarının belirlenmesinde laboratuvar testleri kullanılmaktadır. Eşlik eden bir enfeksiyona neden olabilen bakterileri belirlemek ve tanımlamak için bazen bu testlerden de yararlanılmaktadır.  Toplanan numunenin cinsi enfeksiyonun yerleşim noktasına (noktalarına) bağlıdır. Balgam,  idrar,  beyin-omurilik sıvısı (BOS) numuneleri ve/veya doku biyopsisi numunelerinden biri veya birden fazlası kullanılabilir.

Testler aşağıdakileri içerebilir:

  • KOH preparatı ve kalsiflorür beyaz boya gibi tekniklerle muamele edilen numunenin mikroskopik incelenmesiyle enfeksiyonun mantarlara bağlı olup olmadığı kısa sürede anlaşılabilir.
  • Mantar kültürü – Mantar enfeksiyonu  tanısı koymak için kullanılan başlıca testtir.  Birçok mantar yavaş yavaş çoğalmakta ve numune elde edilip tanımlanmaları için birkaç hafta gerekebilir.
  • Duyarlılık testi–  Bazen tedaviyi yönlendirebilmek için takip testi olarak mantar kültürü sonrası istenmektedir.
  • Antijen ve  antikor  testi –Sadece derin doku veya sistemik enfeksiyonlara neden olan mantarlar için kullanılır. Kan veya BOS gibi vücut sıvılarından alınan numunelerde uygulanabilmektedir.

Mantar testleriyle birlikte başka testler de istenebilir.

  ●     Gram boyaması  – bir numunedeki bakteriler ve maya mantarlarını belirlemek için kullanılan ve  kısa sürede sonuçlanan bir mikroskopik incelemedir.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler
Bazı olgularda örneğin akciğer içi mantar kitlelerini saptamak ve doku hasarının yaygınlık derecesini değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri istenebilir.

Tedaviler


Ortamda bulunan  normal flora  ve mantarlar bazı mantar enfeksiyonlarına neden olmaktadır. Bu nedenle her mantar enfeksiyonu önlenemediği gibi bazıları tedaviden sonra nüks edebilmektedir.

Birçok yüzeyel mantar enfeksiyonu yalnızca deriye sürülen bir mantar ilacıyla iyileşebilirken bazı olgular ağızdan alınan mantar ilaçlarına gerek duyacaktır. Ciddi akciğer ve sistemik mantar enfeksiyonları ağızdan alınan ve bazen damar yoluyla ( intravenöz)  verilen ilaçlara gerek duyacaklardır. Kullanılacak mantar ilacının seçimi doktorun deneyimine, mantar kültürünün ve uygulandığı takdirde duyarlılık testinin sonuçlarına dayanır.

Tedavinin süresi  enfeksiyonun tipi, yerleşimi ve süregenliğine göre değişmektedir.  Örneğin vajinal maya enfeksiyonlarının geçmesi yalnızca birkaç günü gerektirebilirken derinin mantar enfeksiyonlarının iyileşmesi birkaç ayı alabilmektedir. Sistemik  enfeksiyonların iyileşmeleri birkaç yıl sürekli tedaviyi gerektirebilir. Bazı olgularda bağışıklık sistemleri baskılanmış kişilerin yaşamlarının geri kalan bölümünde idame tedavisi görmeleri gerekebilir. Ara sıra mantar kitlelerini çıkarmak için cerrahiye gerek duyulabilir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler:  Mantar testleriARB yayma preparatı ve kültürüBOS AnaliziDuyarlılık testi Gram boyası
Hastalıklar:   Yara ve deri enfeksiyonlarıTüberküloz Tüberküloz dışı mikobakterlerAkciğer hastalıkları, Turist hastalığı  

Başka bir internet sitesinde
CDC, Division of Bacterial and Mycotic Diseases: Mycotic Disease Listing
Doctor Fungus
Infectious Diseases Society of America, Practice Guidelines: Infections by Organism: Fungi
Microbe WORLD: Meet the Microbes, Fungi
American Society for Microbiology, The Fungal Kingdom: Diverse And Essential Roles In Earth’s Ecosystem

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp 1569, 1570, 1532, 1616.

Forbes, B. et. al. (© 2007). Bailey & Scott’s Diagnostic Microbiology, Twelfth Edition: Mosby Elsevier Press, St. Louis, Missouri. Pp 629-716.

(2008 March 27, Modified). Candidiasis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/candidiasis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Aspergillosis (Aspergillus). CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/aspergillosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Blastomycosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/blastomycosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Coccidioidomycosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/coccidioidomycosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Cryptococcus. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/cryptococcus_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Dermatophytes (Ringworm). CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/dermatophytes_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Histoplasmosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/histoplasmosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Sporotrichosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/sporotrichosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 26, Updated). Fungal nail infection. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001330.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 16, Updated). Tinea Corporis. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000877.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2007 April 12, Updated). Athlete’s Foot. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000875.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 16, Updated). Tinea capitis. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000878.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2007 April 12, Updated). Jock itch. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000876.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2007 April 12, Updated). Skin lesion KOH exam. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003761.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2006 October 13, Updated). Wood’s lamp. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003386.htm. Accessed on 8-14-08.

Stokowski, L. (2007 November 20). Fungal Skin and Nail Infections: Practical Advice for Advanced Practice Clinicians. Medscape Nursing Perspectives [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/566002 through http://www.medscape.com. Accessed on 8-16-08.

Pappas, P. (2007 May 31). Invasive Fungal Infections: Diagnosis, Treatment, and Prophylaxis CME/CE. Medscape [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/556373 through http://www.medscape.com. Accessed on 8-13-08.

(2005 November, Revision). Fungi. The Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec14/ch180/ch180a.html?qt=fungal%20infection&alt=sh#sec14-ch180-ch180a-1521 through http://www.merck.com. Accessed on 8-13-08.

(2005 November, Revision). Fungal Skin Infections. The Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec10/ch120/ch120a.html through http://www.merck.com. Accessed on 8-13-08.

(© 2006-2008). Yeast-Associated Syndromes. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/InfectiousDz/Fungi/Yeasts.html through http://www.arupconsult.com. Accessed on 8-16-08.

(© 2006-2008). Mold-Associated Syndromes. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/InfectiousDz/Fungi/Molds.html through http://www.arupconsult.com. Accessed on 8-16-08.

Ellis, D. (2008 February 7, Modified). Calcofluor White with 10% KOH. Mycology Online [On-line information]. Available online at http://www.mycology.adelaide.edu.au/Laboratory_Methods/Microscopy_Techniques_and_Stains/calcofluor.html through http://www.mycology.adelaide.edu.au. Accessed on 8-16-08.

Accordion Title
Mantar enfeksiyonları hakkında
  • Tipleri

    Deri, tırnak, saç ve kıllarda yüzeyel mantar enfeksiyonları 

    Hem maya hem de küf mantarları yüzeyel mantar enfeksiyonlarına neden olabilir. Deri normal olarak normal flora denilen mikroorganizmaların karışımlarıyla doludur.  Çoğu kez normal flora hastalığa neden olmamakta ve bağışıklık sistemini uyarmamaktadır. Deride bir kesi varsa veya bağışıklık sistemi risk altındaysa, var olan bu mikroorganizmalar bir yara veya deri enfeksiyonuna neden olabilmektedir. Mikroorganizmaların dengesinde bir değişiklik mevcutsa, örn: bakterilerde azalma ve mantarlarda aşırı çoğalma varsa (bazen  geniş spektrumlu antibiyotiklerin kullanımıyla görüldüğü gibi) kişi bu dengesizlikle ilişkili olarak bir mantar enfeksiyonu geçirebilir.

     

    Maya enfeksiyonları

    Kandidiyaz esasen ağızdaki normal floranın bir bölümü olan Candida albicans ve başka kandida türlerinin  aşırı çoğalmasına bağlı sık görülen bir maya enfeksiyonudur. Kandida bebeklerde “pamukçuk” denilen kırmızılıklar ve beyaz lekelere neden olmaktadır. Kadınlarda “maya enfeksiyonu denilen” genital bölgede kaşıntı ve vajinal akıntıya neden olabilmektedir. Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezlerine ( the Centers for Disease Control and Prevention [CDC]) göre kadınların hemen hemen % 75’i yaşamları boyunca en azından bir kez bu enfeksiyona yakalanacaktır. Kandidiyaz aynı zamanda tırnak enfeksiyonları gibi başka çeşitli enfeksiyonlara da neden olabilmekte, özellikle  bağışıklık sistemi yetersiz  kişilerde sistemik enfeksiyon haline dönüşebilmektedir. Halen hastane kaynaklı septiseminin en sık görülen nedenlerinden biridir.

    Mantar (dermatofitler) enfeksiyonları

    Atlet ayağı,  sporcu kaşıntısı ve tırnakların mantar enfeksiyonları insandan insana geçebilen ve sık görülen enfeksiyonlardır Bu mantar enfeksiyonları  deride kırmızılaşma, soyulma, kabarcıklanma ve pullanmaya, etkilenmiş tırnaklarda şekil bozukluğu ve kırılmalara ve saçların incelmesine neden olabilirler. Bu enfeksiyonlara  Trichophyton, Microsporum ve Epidermophyton türleri gibi bir grup mantarın oluşturduğu dermatofitler neden olmaktadır. Dermatofitler keratin  ile beslenirler  ve nadiren deri altına girerler. Bu  mantarların neden olduğu enfeksiyonlara sıklıkla saçkıran ve “tinea” denmektedir.

    • Ayak parmakları arasında atlet ayağı (tinea pedis) saptanır.  Bu mantar enfeksiyonu bazen ayak tabanını tümüyle etkilemektedir.
    • Sporcu  kaşıntısı (tinea cruris): Kasıklardan uyluk iç yüzüne yayılabilirler.
    • Saçlı deri ve saç enfeksiyonu (tinea capitis): birincil olarak çocuklarda saçları etkiler.
    • El veya ayak parmağı tırnağının enfeksiyonu (tinea unguium) tipik olarak ayak ve bazen el parmaklarını da etkileyebilir.
    • Vücutta saçkıran  (tinea corporis): vücudun her yerinde bulunabilir.
    • Berber dermatiti  (tinea barbae) yüzdeki sakallı bölgeyi etkiler.

    Diğerleri

    Tinea versicolor deride çok renkli lekeler veya yaralarla ilişkili olup etkeni bir dermatofit değil, aksine  Malassezia furfur adında bir maya mantarıdır.  Sıklıkla genç erişkinlerde görülen bir hastalıktır. Sporotrikoz'a bir dermatofit olmayan Sporothrix schenckii  adlı mantar neden olmaktadır. Dikenli bitkiler, çam ağacı iğne yaprakları ve bu mantarın normalde bulunduğu sfagnum yosunuyla tahriş olmuş dokuları etkilemektedir.

    Derin dokular, Kan, Akciğer ve Sistemik Mantar Enfeksiyonları
    Çeşitli mantarlar derin doku ve sistemik enfeksiyonlara neden olabilmektedir. Mantarın bulunduğu enfekte toprak gibi ortamlarla temas eden kişiler sıklıkla enfeksiyonu kaparlar. Akciğer enfeksiyonları tipik olarak mantar sporlarının solunum havası ile alınmasıyla başlamaktadır.  Akciğer enfeksiyonları ve deri altına yayılmış mantar enfeksiyonları ile, istilacı mantarlar ilk enfeksiyon odağından kan dolaşımına geçme (septisemi) ve/veya vücudun her yerine-organlara, dokulara, kemiğe ve bazen omuriliği saran meninksler  ve beyin içine yayılma potansiyeli kazanırlar.

    Bağışıklık sistemi yetkin hastalarda akciğer mantar enfeksiyonları öksürük, ateş, kas ağrıları, baş ağrıları ve deri döküntüleri gibi yalnızca hafif-orta derecede soğuk algınlığı yakınmalarına neden olabilmektedir. Diğer hastalarda mantarlar enfeksiyonun ilk odağına yerleşip o bölgede kalan, yayılmayan enfeksiyonlara neden olabilmektedir  (hastalık etkenleri granulomlar  içine hapsolur). Ancak bu belli bir odağa sınırlı enfeksiyonları olan kişilerin bağışıklık sistemleri  yaşamlarının bir döneminde yetersizleştiğinde uzun süre sessiz kalan kronik  mantar enfeksiyonu aktifleşerek akut enfeksiyon haline dönüşebilir. Mantarların neden olduğu enfeksiyonların bir bölümünün hastalık belirtilerine neden olması aylar hatta yıllar alabilir. Yavaş yavaş ve giderek daha fazla kötüleşip vücudun her yerine yayılır; gece  terlemeleri, göğüs ağrısı, kilo kaybı ve lenf düğümlerinde büyümeye neden olurlar.  Diğer bir bölümü hızla ilerleyerek zatürre (pnömoni) ve/veya septisemiye neden olurlar. Altta yatan akciğer hastalığı olanlarda ve/veya HIV/AIDS hastaları gibi bağışıklık sistemleri yetkin olmayan kişilerin akciğerlerini etkileyen mantar enfeksiyonlarının daha ağır seyretme olasılığı daha yüksektir. Hem akut hem de kronik mantar enfeksiyonları kalıcı akciğer, organ ve kemik hasarına neden olabilir, ölümle sonuçlanabilirler.

    Sık görülen sistemik ve derin doku enfeksiyonları::

    • Aspergilloz: Etkeni Aspergillus fumigatus  veya birkaç başka  Aspergillus  türü mantarlardır. Bu mantarlara sıklıkla toprakta, bitkilerde ve ev tozlarında rastlanmaktadır. Sinüsler ve akciğerlerin içlerinde mantar kitlelerinin oluşmasına neden olabilirler. Bazı olgularda beyin ve kemiklere yayılabilirler.
    • Blastomikoz:  Etkeni ormanlık alanlar gibi nemli, organik içerikten zengin topraklarda bulunan  Blastomyces dermatitidis’ dir.
    • Koksidiomikoz: Etkeni kurak  topraklarda bulunan  Coccidioides immitis  mantarıdır.
    • Kriptokokkozis: Cryptococcus neoformans  veya nadiren toprakta bulunan  ve kuş pisliklerine temasla bulaşan başka bir Cryptococcus  türüyle oluşan bir enfeksiyondur.  Herkes bu enfeksiyona yakalanabilirken en çok HIV/AIDS hastalarında yaygın olarak görülmektedir.
    • Histoplazmoz:  Tipik olarak akciğerleri etkileyen Histoplasma capsulatum  bu enfeksiyona neden olmaktadır.
    • Kandidiyaz: Etkeni normal floranın da bir bölümünü oluşturan ve dünya genelinde bulunan Candida  türleridir. Enfeksiyonları vücudun nemli, mukoz zarlarında oluşmaktadır.
    • Pneumocystis pneumonia: Etkeni eskiden Pneumocystis carinii olarak bilinen  Pneumocystis jorveci 'dir. Dünyanın her yerinde rastlanan ve en çok  HIV/AIDS’liler dahil olmak üzere bağışıklık sistemi yetersiz kişileri etkileyen bir enfeksiyondur.

     

  • Testler

    Laboratuvar testleri
    Mantar enfeksiyonlarına tanı koymaya ve tedaviyi yönlendirmeye yardımcı olmak için çeşitli laboratuvar testleri kullanılabilir.  Ayrıntılı bilgiler için  Mantar enfeksiyonlarına ilişkin Testler  makalesine bkz. .

    Yüzeyel enfeksiyonlara ilişkin testler
    Doktor klinik değerlendirmesi ve deneyimine göre mantarların neden olduğu birçok deri enfeksiyonuna tanı koyar. Genel belirtiler ilaveten birçok deri enfeksiyonunun, enfekte tırnakların görünümü, vücudun belli tipik bölgelerinde yerleşme (ayak parmakları arasında atlet ayağının oluşması gibi) gibi karakteristik bulgular mevcuttur.  Ancak bir klinik değerlendirme doktora hangi mikroorgnizmanın mantar enfeksiyonuna neden olduğunu söyleyemez. Bir mantar enfeksiyonunu belirlemek ve doğrulamak ve tedaviyi yönlendirebilmek için birkaç laboratuvar testi yararlı olabilir Örneğin:

    ● Potasyum hidroksit (KOH) ile hazırlanmış preparatların mikroskop altında incelenmesi

    Sistemik veya derin dokulardaki enfeksiyonlara ilişkin testler
    Akciğer enfeksiyonları ve  sistemik mantar enfeksiyonlarında bulgular sıklıkla spesifik olmadığı gibi başka mikroorganizmalar veya başka bir hastalık süreciyle karıştırılabilmektedir. Bu ciddi mantar enfeksiyonlarının tanısında, sorumlu mikroorganizmanın tanımlanmasında ve belli antimikrobiyal ilaçlara karşı olası duyarlılıklarının belirlenmesinde laboratuvar testleri kullanılmaktadır. Eşlik eden bir enfeksiyona neden olabilen bakterileri belirlemek ve tanımlamak için bazen bu testlerden de yararlanılmaktadır.  Toplanan numunenin cinsi enfeksiyonun yerleşim noktasına (noktalarına) bağlıdır. Balgam,  idrar,  beyin-omurilik sıvısı (BOS) numuneleri ve/veya doku biyopsisi numunelerinden biri veya birden fazlası kullanılabilir.

    Testler aşağıdakileri içerebilir:

    • KOH preparatı ve kalsiflorür beyaz boya gibi tekniklerle muamele edilen numunenin mikroskopik incelenmesiyle enfeksiyonun mantarlara bağlı olup olmadığı kısa sürede anlaşılabilir.
    • Mantar kültürü – Mantar enfeksiyonu  tanısı koymak için kullanılan başlıca testtir.  Birçok mantar yavaş yavaş çoğalmakta ve numune elde edilip tanımlanmaları için birkaç hafta gerekebilir.
    • Duyarlılık testi–  Bazen tedaviyi yönlendirebilmek için takip testi olarak mantar kültürü sonrası istenmektedir.
    • Antijen ve  antikor  testi –Sadece derin doku veya sistemik enfeksiyonlara neden olan mantarlar için kullanılır. Kan veya BOS gibi vücut sıvılarından alınan numunelerde uygulanabilmektedir.

    Mantar testleriyle birlikte başka testler de istenebilir.

      ●     Gram boyaması  – bir numunedeki bakteriler ve maya mantarlarını belirlemek için kullanılan ve  kısa sürede sonuçlanan bir mikroskopik incelemedir.

    Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler 
    Bazı olgularda örneğin akciğer içi mantar kitlelerini saptamak ve doku hasarının yaygınlık derecesini değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri istenebilir.

  • Tedaviler

    Ortamda bulunan  normal flora  ve mantarlar bazı mantar enfeksiyonlarına neden olmaktadır. Bu nedenle her mantar enfeksiyonu önlenemediği gibi bazıları tedaviden sonra nüks edebilmektedir.

    Birçok yüzeyel mantar enfeksiyonu yalnızca deriye sürülen bir mantar ilacıyla iyileşebilirken bazı olgular ağızdan alınan mantar ilaçlarına gerek duyacaktır. Ciddi akciğer ve sistemik mantar enfeksiyonları ağızdan alınan ve bazen damar yoluyla ( intravenöz)  verilen ilaçlara gerek duyacaklardır. Kullanılacak mantar ilacının seçimi doktorun deneyimine, mantar kültürünün ve uygulandığı takdirde duyarlılık testinin sonuçlarına dayanır.

    Tedavinin süresi  enfeksiyonun tipi, yerleşimi ve süregenliğine göre değişmektedir.  Örneğin vajinal maya enfeksiyonlarının geçmesi yalnızca birkaç günü gerektirebilirken derinin mantar enfeksiyonlarının iyileşmesi birkaç ayı alabilmektedir. Sistemik  enfeksiyonların iyileşmeleri birkaç yıl sürekli tedaviyi gerektirebilir. Bazı olgularda bağışıklık sistemleri baskılanmış kişilerin yaşamlarının geri kalan bölümünde idame tedavisi görmeleri gerekebilir. Ara sıra mantar kitlelerini çıkarmak için cerrahiye gerek duyulabilir.

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp 1569, 1570, 1532, 1616.

Forbes, B. et. al. (© 2007). Bailey & Scott’s Diagnostic Microbiology, Twelfth Edition: Mosby Elsevier Press, St. Louis, Missouri. Pp 629-716.

(2008 March 27, Modified). Candidiasis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/candidiasis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Aspergillosis (Aspergillus). CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/aspergillosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Blastomycosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/blastomycosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Coccidioidomycosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/coccidioidomycosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Cryptococcus. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/cryptococcus_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Dermatophytes (Ringworm). CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/dermatophytes_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Histoplasmosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/histoplasmosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

(2008 March 27, Modified). Sporotrichosis. CDC, Division of Foodborne, Bacterial, and Mycotic Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/sporotrichosis_gi.html through http://www.cdc.gov. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 26, Updated). Fungal nail infection. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001330.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 16, Updated). Tinea Corporis. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000877.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2007 April 12, Updated). Athlete’s Foot. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000875.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2006 October 16, Updated). Tinea capitis. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000878.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2007 April 12, Updated). Jock itch. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000876.htm. Accessed on 8-14-08.

Lehrer, M. (2007 April 12, Updated). Skin lesion KOH exam. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003761.htm. Accessed on 8-14-08.

Berman, K. (2006 October 13, Updated). Wood’s lamp. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003386.htm. Accessed on 8-14-08.

Stokowski, L. (2007 November 20). Fungal Skin and Nail Infections: Practical Advice for Advanced Practice Clinicians. Medscape Nursing Perspectives [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/566002 through http://www.medscape.com. Accessed on 8-16-08.

Pappas, P. (2007 May 31). Invasive Fungal Infections: Diagnosis, Treatment, and Prophylaxis CME/CE. Medscape [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/556373 through http://www.medscape.com. Accessed on 8-13-08.

(2005 November, Revision). Fungi. The Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec14/ch180/ch180a.html?qt=fungal%20infection&alt=sh#sec14-ch180-ch180a-1521 through http://www.merck.com. Accessed on 8-13-08.

(2005 November, Revision). Fungal Skin Infections. The Merck Manual for Healthcare Professionals [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec10/ch120/ch120a.html through http://www.merck.com. Accessed on 8-13-08.

(© 2006-2008). Yeast-Associated Syndromes. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/InfectiousDz/Fungi/Yeasts.html through http://www.arupconsult.com. Accessed on 8-16-08.

(© 2006-2008). Mold-Associated Syndromes. ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/InfectiousDz/Fungi/Molds.html through http://www.arupconsult.com. Accessed on 8-16-08.

Ellis, D. (2008 February 7, Modified). Calcofluor White with 10% KOH. Mycology Online [On-line information]. Available online at http://www.mycology.adelaide.edu.au/Laboratory_Methods/Microscopy_Techniques_and_Stains/calcofluor.html through http://www.mycology.adelaide.edu.au. Accessed on 8-16-08.