Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 10 Temmuz 2017.

Genel Bakış

Meme kanserleri meme hücrelerinin kontrol altına alınamayan büyümesi sonucu oluşan kötü tümörlerdir. Birincil olarak emzirme (laktasyon) sırasında meme ucuna süt taşıyan kanalcıklarda, ikincil olarak lobüllerde süt üreten bezlerde oluşmaktadır. Meme kanserleri vücudun diğer kısımlarından memelere yayılabilen kanserlerden farklıdır.

Erkeklerde de meme kanseri gelişebilmektedir. Ancak bu makalenin geri kalan bölümü kadınlardaki meme kanserine odaklanacaktır.

Meme kanseri her yaşta gelişebilmekle birlikte kadın yaşlandıkça gelişme riski de artmaktadır. Meme kanserlerinin % 5-10’u iki meme kanseri geninden (BRCA-1 veya BRCA-2) birindeki kalıtsal defektle ilişkili olup olguların çoğunda  henüz anlayamadığımız nedenlerden dolayı meme kanseri gelişmektedir.Genel bir kural olarak yakın akrabaları hastalığa sahip olanlar, diğer memesinde daha önce meme kanseri gelişmiş olanlar, çocuğu olmayanlar, ilk çocuklarına 30 yaşından sonra sahip olanlar daha yüksek bir risk altındadır. Her meme kanserinin özgün karakteristik özellikleri olacaktır. Bazıları yavaş büyürken diğerleri saldırgan olabilir. Bazıları östrojen ve progesteron gibi hormonlara duyarlı iken diğerleri aşırı miktarda protein salgılamaktadır. Kanserin karakteristik özellikleri tedavi seçimlerini ve kanserin nüks etme potansiyelini etkileyebilmektedir.

Meme kanseri vücut içinde kanserin yayılma derecesine göre üç evrede sınıflandırılabilir:.

  • Erken evre kanser :Başlangıçtaki yerleşimiyle sınırlı, yayılmacı olmayan kanser olarak bilinen tipi. Kanser süt kanallarıyla sınırlıysa duktal karsinoma in situ (DCIS), lobüllerle sınırlıysa lobüler karsinoma in situ (LCIS) olarak adlandırılır. Bu evrede kanser memede bir şişlik olarak hissedilmemesine rağmen bazen mamografi DCIS’yi saptayabilir.
  • Yayılma evresindeki meme kanseri kanalcıklar veya lobüllerin ötesine, meme dokusunun çevre alanlarına yayılır. Bu evrede memenin hasta tarafından muayenesi, doktorların klinik meme muayenesi veya mamografiyle kanser saptanabilir..
  • Metastatik evre: meme kanseriyakın lenf düğümleri de dahil olmak üzere vücudun başka yerlerine sıçramıştır (metastaz). Bu evrede tedavi cerrahlar, onkologlar ve radyologlar dahil birkaç uzmanın kombine çabasını gerektirmektedir.

Belirtiler ve Bulgular

 

Memede bulunan şişliklerin çoğunun kanserli olmadığını,  iyi huylu olduğunu, meme kanseriyle ilişkili belirtiler  ve  bulguların başka nedenlere bağlı olabildiğini unutmamak önem taşır. Belirtiler ve bulgular:

  • Memede kitle veya şişlik
  • Meme derisinde girintiler, kızarma veya kalınlaşma
  • Meme ucunda çekilme
  • Memede şişlik veya ağrı
  • Meme ucu ağrısı ve/veya akıntısı
  • Yakın koltuk altı lenf düğümünde şişlik veya şişlikler

 

Testler

Meme kanseri tedavisinin hedefleri yüksek riskli hastalarda genetik riski tanımlamak, erken evrelerinde meme kanserini belirlemek ve tanı koymak, ne kadar yayıldığını saptamak, tedaviyi yönlendirmek için kanserin karakteristik özelliklerini değerlendirmek, tedavinin etkinliğini izlemek , kadında herhangi bir kanser nüksünü belirlemek ve tedavi  için hastayı takip etmektir. Aşağıdaki tablo değişik meme kanseri testlerini özetlemektedir. Tablodan sonra testler ayrıntılı olarak tartışılmaktadır.

 Meme kanseri testleri

Test

Tanı, Sonlanım. Tedavi

Test Numunesi

Her 2/neu

Düzeyleri artmış hastalar Herceptin’e iyi yanıt verirler ve yi bir gidişata (prognoz) sahiptirler.

Doku

Östrojen Reseptörü/
Progesteron Reseptörü

Artmış düzeyler antihormon tedavisine yanıt olarak iyi bir gidişatı düşündürür.

Doku

CA15-3/ CA27.29

Kanda yüksek kanser antijen düzeyleri kanserin nüks ettiğini gösterebilir.

Kan

BRACA-1 / BRACA-2

Bu genetik belirteçler varsa meme kanseri oluşum ihtimalinin % 80 olduğunu düşündürmektedir.

Kan

Onkotip DX

Nüks riskini belirlemede, hormon veya ilaç tedavisinden kimlerin yarar sağlayacağını öngörmeye yardımcı olabilir.

Doku

Meme izi (Agendia)

Hastanın olası kanser metastazı riski altında olup olmadığını belirlemeye yardımcı olabilir.

Doku

DNA Ploidi

Tümör hücre büyümesinin hızını belirler (S fazı). Hız artarsa kötü gidişatı akla getirir. İlaç tedavisini gerektirebilir.

Doku

Ki-67 Antijeni

Yüksek düzeyler hızlı tümör hücre büyümesini ve buna bağlı olarak kötü bir gidişatı düşündürmektedir.

Doku

Kanalcıkların yıkanması (Duktal lavaj)

Anormal görünümlü hücrelerin (anormal sitoloji) varlığı kanseri tanımlamada yararlı bir tarama aracı olabilir.

N/A

Mamogram

Kendi kendini muayeneyle saptanamayacak küçük şişlikleri saptayabilen son derece duyarlı dijital görüntüleme teknolojisi.

N/A

Laboratuvar Testleri

Meme kanserine ilişkin laboratuvar testleri testin amacına göre gruplara ayrılabilir:

Bazı meme kanseri testleri hastanın kanıyla, diğerleri hücre veya tümör dokusu ile gerçekleştirilir.

Sitoloji ve cerrahi patoloji

Radyolog mamogramda kireçlenmeler (kalsifikasyonlar) veya ele gelmeyen  kitle gibi kuşkulu bir alanın varlığıı tespit ettiğinde,veya klinik muayene veya hastanın kendini muayenesinde bir şişlik saptandığında (bkz aşağıdaki Laboratuvar Testleri dışındaki tetkikler) doktor sıklıkla bir iğne biyopsisi, cerrahi biyopsi veya ince iğne aspirasyon biyopsisi isteyecektir. Her durumda memede kuşkulanılan alandan küçük bir doku numunesi alınır ve Patoloji Uzmanı kanser belirtileri açısından hücreleri mikroskop altında inceler. Bu patolojik inceleme  lezyonun  iyi huylu (benign) veya  kötü huylu (malign) olup olmadığını.belirler.

Kötü huylu hücreler normal hücrelerden değişiklikler veya sapmalar gösterir. Hastalık belirtileri hücre çekirdeklerinin büyüklüklerindeki değişiklikler ve artmış hücre bölünmesi kanıtlarını içerir. Patoloji Uzmanları gözlenen değişikliklere dayanarak kanser tanısı koyabilir, hücrelerin ne derecede anormal göründüğünü belirleyebilir, tek tip veya karma değişiklikler olup olmadığını anlayabilir. Bu sonuçlar meme kanseri tedavisinin yönlendirilmesine yardımcı olur.

Elde edilen numune sayısının kısıtlı olması nedeniyle iğne aspirasyonlarının yararı sınırlıdır. Kanserin erken evrede mi yoksa yayılma evresinde mi olduğunu belirlemek için dokudan parça alımına gerek vardır.  Meme kanseri cerrahi yolla çıkartıldığında (bkz. Tedavi) tümör hücreleri ve bazen komşu dokular ve lenf düğümlerinin hücreleri Patoloji Uzmanı tarafından incelenerek kanserin nerelere yayıldığını belirlemeye yardımcı olur..

Tümör dokusuyla uygulanan testler

Patoloji Uzmanı'nın tanısı meme kanseri ise kanser hücreleriyle birkaç test yapılabilir. Bu testlerin sonuçları gidişat (prognoz) hakkında bilgi verdiği gibi Onkoloji Uzmanı'nın (kanser uzmanı) hastanın tedavisini yönlendirmesine yardımcı olur. En yararlı testler HER-2/neu, östrojen ve  progesteron reseptör testleridir.

  • Her-2/neu   bir onkojendir. Hücrelerin çoğalmasına neden olan belli bir büyüme faktörünün reseptörünü kodlar. Normal epitel hücreleri Her-2/neu genin 2 kopyasını içerir ve hücrelerinin üzerinde düşük düzeylerde Her-2 proteini üretirler. Yayılmacı meme kanserlerinin yaklaşık % 20-30’unda Her-2/neu geni güçlendirilmiş (amplifikasyon) olup proteini aşırı miktarda üretilmiştir. Bu tümörler aşırı miktarlarda üretilmiş proteini spesifik olarak bağlayan tedavilere karşı duyarlıdır. Kemoterapi ilacı olan Herceptin (Tastuzumab) protein reseptörlerini bloke ederek sürekli kopyalanarak çoğalmalarını ve tümörün büyümesini bloke ederler. Güçlendirilmiş Her-2/neu genine sahip hastalar Herceptin’e iyi yanıt verdikleri gibi iyi bir gidişata da (prognoz) sahiptirler.
  •  Östrojen ve progesteron reseptör durumu : Meme kanserinde gidişata ilişkin önemli belirteçlerdir. Hücrelerin genel pozitiflik yüzdesi ve yoğunluğu ne kadar yüksek ise gidişat da o kadar iyidir. Meme kanseri hücrelerinde östrojen ve/veya  progesteron reseptör pozitifliği hormonlara karşı duyarlılığın belirtisidir. Hasta iyi bir antihormon tedavisi adayı olabilir.

Kan testleri

Tümörün tedaviye yanıt verip vermediğini veya nüks edip etmediğini belirlemeye yardımcı olmak için kan testlerinden yararlanılabilir. Meme kanseri geliştirme riski yüksek kadınlarda  risklerin genetik bir bileşeni olup olmadığını belirlemek için bazı testler istenebilir

  • CA15-3 (veya CA 27.29): Tedavi sonrasında hastayı meme kanseri nüksü açısından takip için belli aralıklarla istenebilen bir tümör belirtecidir. Meme kanseri taraması için kullanılmamakla birlikte bir kez tanı konmuş hastaların bir bölümünü izlemek için bu testlerden yararlanılabilir.
  • BRCA-1  veya BRCA-2 gen mutasyonu – Öz veya soygeçmişinde güçlü erken başlangıçlı meme kanseri veya yumurtalık kanseri olduğu için yüksek risk taşıyan kadınlar BRCA gen mutasyonları olup olmadığını saptayabilirler. İki genin birinde mutasyon hastanın yaşamı boyunca hastalığı geliştirme riskinin %80’e varan oranda anlamlı derecede yüksek olduğunu gösterir.  BRCA gen mutasyonu olan kadınların yalnızca yaklaşık % 5-10’unda meme kanserinin oluştuğunu anımsamak önemlidir. Hem test yapmadan önce hem de pozitif test sonuçları alındıktan sonra genetik danışmanlık düşünülmelidir.

Diğer testler

Meme kanseri tümör dokusunda çok sayıdaki genetik kalıbı değerlendiren ve kullanılmakta olan testlerin yanı sıra birçok başka test de araştırma aşamasındadır. Meme kanseri nüksü ve tedavi sonucunu gösterebilecek testler araştırılmaktadır.  Olguların çoğunda  testlerin umut verici olduğuna karar verilmiş olmasına rağmen rutin klinik kullanımlarını destekleyen verilerin yine de yetersiz olduğu düşünülmektedir. Bazı doktorlar tarafından istenmekte olan testler:

Oncotip DX – 21 geni ölçen bu testin yeni erken evre meme kanseri tanısı konmuş hastalarda, lenf düğümlerinde kanser yayılımı olmayanlarda, östrojen reseptör pozitif tümörleri olanlarda ve tamoksifen ilacını alanlarda kanser nüksü riskini önceden tahmin için kullanılabildiği belirtilmektedir.

MammaPrint testi – Avrupa’da kullanılmakta olup yakın zamanda ABD’de kullanım için FDA onay vermiştir. Bu test 70 tümör geninde gen aktivitesi kalıplarını değerlendirmektedir. Bu test erken evre kanseri olan 61 yaş altı, lenf düğümlerinde kanser bulunmayan kadınlarda meme kanserinin nüks edip etmeyeceğini ve/veya yayılıp yayılmadığını (metastaz)  önceden belirlemek için kullanılabilir. 

Bazı meme kanseri olgularında DNA ploidi, Ki-67 veya başka hücre çoğalma belirteçleri gibi kullanılabilen ilave testler kullanılabilir. Ancak otoritelerin çoğu ilk olarak  HER-2/neu ve östrojen ve  progesteron reseptör durumunu değerlendirmenin son derece önemli olduğuna inanmaktadır. Diğer testlerin tedavi açısından önemi olmadığı gibi, hastalığın derece ve evresiyle karşılaştırıldığında hastalığın gidişatına göre bu testler yalnız başlarına önemli değildir. Bazı tıp merkezleri bu testleri hastaları değerlendirmede ilave bilgiler elde etmek için kullanmaktadır. Bu tespit, bu testlerin değerini kanser tedavi ekibinizle birlikte tartışmanızı önemli hale getirmektedir.

Laboratuvar Testleri dışındaki Tetkikler

Laboratuvar testlerine ilaveten eşdeğer önemde laboratuvar tetkikleri mevcuttur. Bu tetkikler:

  • Mammografi  yaygın biçimde önerilen bir tarama testidir. Bir mamografik tarama memelerin görüntüsünü oluşturmak için X ışını teknolojisini kullanmaktadır. Bu teknoloji, bir şişliğin klinik muayenede veya kadının kendini muayenesi sırasında hissedilecek büyüklüğe ulaşmadan  yaklaşık 2 yıl öncesinde meme kanserini ortaya çıkartabilmektedir.
  • Dijital mammografi ve bilgisayar yardımlı tanı gibi daha yeni teknolojiler bazı olgularda mamografiye göre daha temiz görüntüler sağlayabilmektedir. Özellikle standart mamografi için kullanılan röntgen filminde genç kadınlardaki çok yoğun meme dokusu nedeniyle gözden kaçan  tümörler ultrasonografi incelemeleri veya manyetik rezonans görüntülemeyle (MRG) saptanabilir.
  • Özellikle kanser geliştirme riski yüksek kadınlarda bir tarama testi olarak meme kanallarının lavajından yararlanılabilir. Bu yöntemde doktor hastanın meme ucundan soktuğu minik bir tüp yoluyla birkaç hücreyi dışarı alır. Bu hücreler daha sonra kanser belirtileri açısından incelenir.

 

Korunma

 

Kadınların çoğu için düzenli egzersiz, sağlıklı beden ağırlığının korunması, alkolden kaçınmayı içeren sağlıklı bir yaşam tarzı meme kanseri geliştirme riskini minimal düzeye indirmenin en iyi yoludur. Hastalığı geliştirme riskini artıran veya azaltan faktörlerin tanımlanmasına yönelik araştırmalar sürmekle birlikte meme kanserine neden olan veya önleyen tek bir süreçler dizisi mevcut değildir. Kadınlar, kişisel risk faktörlerini ve en iyi  tedavi yöntemini belirlemek için doktorlarıyla işbirliği yapmalıdır.

Meme kanseri geliştirme riski yüksek kadınlar risklerini azaltmak için tamoksifen ilacını alabilirler. Ancak tamoksifen kan pıhtıları, endometriyum (rahim) kanseri ve olasılıkla kalp-damar hastalığı riskini artırabildiğinden ilaç alma kararı dikkatlice gözden geçirilmelidir. Doktorunuz böyle bir tedavinin riskleri ve yararlarını değerlendirmenize yardımcı olabilir.

Sıklıkla meme kanseriyle ilişkili gen mutasyonuna  (BRCA-1 ve BRCA-2) sahip kadınlar için koruyucu (profilaktik) mastektomi (memenin cerrahi yolla çıkarılması)  bir seçenek olmaktadır. Bu seçeneği tercih eden kadınlar yaşamlarının ileri dönemlerinde yüksek riskli  hastalık gelişimine maruz kalmaktansa her iki memelerinin alınmasını yeğlemektedir. Çalışmalar bu cerrahi yöntemin meme kanseri geliştirme riskini yaklaşık % 90 oranında azaltabildiğini göstermiştir. Başka kadınlar bir memelerinde kanser geliştikten sonra diğer kansersiz memelerinde koruyucu mastektomiyi tercih ederler. Koruyucu mastektomiyi düşünüyorsanız doktorunuz size en iyi tavsiyede bulunabilir.

 

Erken Tanı

Erken evrelerinde belirlenip tedavi edilen meme kanseri olgularının % 90’ı iyileştirilebilmektedir. Birincil erken tanı araçları kadınların memelerini muayeneleri, klinik muayenede meme incelemeleri ve mamografilerdir.

Bugün için kabul gören öneriler:

  • 20 yaş ve üstü kadınlar her ay memelerini muayene etmelidir
  • 39 yaş altı kadınlar en azından 3 yılda bir düzenli fizik muayenenin bir bölümü olarak bir Tıp doktoru tarafından klinik meme muayenesinden geçmelidir ve
  • 40 yaş ve üstü kadınlar yılda bir mamografi çektirmelidir

Belli risk faktörlerine sahip kadınlara daha erken yaşta ve daha sık  tarama testlerinden geçmeleri önerilebilir.

Doktorunuz meme kanseri geliştirme riskinizi değerlendirmeye yardımcı olabilir ve ne sıklıkla tarama testlerinizin yapılması gerektiği önerisinde bulunabilir.

Tedavi

Meme kanserlerinin çoğu kanseri tümüyle veya mümkün olduğu kadarını cerrahi yolla çıkartıp daha sonra geri kalan kanserli hücreleri bir veya birden fazla sayıda yöntemle öldürme veya kontrol altına alma yoluyla tedavi edilir.  Lumpektomi kanserli dokuyu çıkartırken geri kalan meme dokusuna dokunmaz. Mastektomi daha geniş kapsamlı bir cerrahi işlem olup çıkartılan meme ve çevresindeki doku miktarı değişebilmektedir. Mastektomi bir zamanlar erken evre meme kanserinde bile tercih edilen tedavi yöntemi olmasına rağmen halen daha fazla seçenek mevcuttur. Birçok erken evre meme kanserinin tedavisinde lumpektomi ardından ışın tedavisinin mastektomi kadar etkili olduğu gösterilmiştir. Cerrahi Uzmanı, lumpektomi veya mastektomi ile birlikte koltuk altı lenf düğümlerinin bir bölümünü veya hepsini çıkartabilir ve aldığı dokuları kanserin yayılıp yayılmadığını belirlemek için patolojik incelemeye gönderebilir.

Işın tedavisi, kemoterapi ve başka ilaç tedavilerinin kullanılması kadına, kanserin karakteristik özellikleri ve kanserin yaygınlık derecesine bağlıdır. İlaç tedavileri tamoksifen, aromataz inhibitörleri, hormona duyarlı kanserleri hedefleyen başka antiöstrojen ilaçları içerebilir. Her-2/neu proteinini aşırı salgılayan kişiler Herceptin (Trastuzumab) tedavisinden yarar görebilir.  Meme kanseri tedavisi alanında çok sayıda yeni araştırmalar yapılmaktadır ve Doktorunuz sizin bu konulardaki en iyi bilgi kaynağınızdır. Mevcut tedavilere göre daha az yan etkili yeni ilaçlar geliştirilmektedir. Ayrıca, bazıları halen kısıtlı veya araştırma temelinde kullanılmakta olan gen hedefleyen ilaçlar ve aşılar mevcuttur.  

 

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: BRCA-1 ve BRCA-2, Tümör belirteçleri, CA 15-3, Her-2/neu, Hormon reseptör durumu, Meme kanseri için çok parametreli Gen Ekspresyon Testleri
Tarama : Genç Erişkinler (19-29), Erişkinler (30-49) Erişkinler (50 ve üstü)

Başka bir internet sitesinde
College of American Pathologists: MyHealthTestReminder.com - Mammograms
American Cancer Society: Cancer Reference Information
Genetic Health: Considering Genetic Testing
Cancer Information and Support International
National Cancer Institute: Breast Cancer
College of American Pathologists: MyBiopsy.org
OncologySTAT: Breast Cancer Resources

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (© 2007). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 198-199.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 243-244.

Harris, L. et. al. (20 Kasım 2007). American Society of Clinical Oncology 2007 Update of Recommendations for the Use of Tumor Markers in Breast Cancer. Journal of Clinical Oncology v25(33) [On-line dergi makalesi].  http://jco.ascopubs.org. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

(14 Mayıs 2007). Test Determines Risk of Breast Cancer Returning. FDA Consumer Update [ On-line bilgiler].  http://www.fda.gov. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

(© 2007). Oncotype DX FAQ. Genomic Health [ On-line bilgiler].   http://www.genomichealth.com/oncotype/faq/hcp.aspx http://www.genomichealth.com. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

(© 2007). About Oncotype DX. Genomic Health [ On-line bilgiler].  http://www.genomichealth.com/oncotype/about/hcp.aspx http://www.genomichealth.com.. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

FDA clears MammaPrint test for marketing. News-Medical.Net [ On-line bilgiler].  http://www.news-medical.net. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

(© 2007). MammaPrint for Professionals. Agendia [ On-line bilgiler].  http://www.agendia.com. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

Detailed Guide: Breast Cancer. American Cancer Society [ On-line bilgiler].  http://www.cancer.org. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

Barr, H. et. al. (31 Mayıs 2007 ). Breast Cancer Module I: Breast Anatomy, Physiology, and Pathology CME/CE. Medscape CME [ On-line bilgiler].  http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

(10 Ekim 2007). Breast Cancer Statistics. CDC [ On-line bilgiler]. Available online http://www.cdc.gov/cancer/breast/statistics/ http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi: 9/12/07

National Comprehensive Cancer Network Practice Guidelines in Oncology, v.2.2008 (online bilgiler ). İndirilebilir PDF formatı  http://www.nccn.org/. İnternete giriş tarihi: Ocak 2008.

Screening for Breast Cancer: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement. U.S. Preventive Services Task Force. Annals of Internal Medicine. November 17, 2009 vol. 151 no. 10 716-726.  http://www.annals.org/content/151/10/716. http://www.annals.org. İnternete giriş tarihi: Kasım  2009.