Diğer Adları
Plazma Hücre Miyelomu
Plazmasitoma
Kemik plazmasitoması
Plazma hücre kanseri
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
30 Kasım 2017.
Multipl Miyelom nedir?

Multipl miyelom plazma hücrelerinin kanseridir. Kemik iliğinde bulunan plazma hücreleri B lenfositlerden gelişmekte olup bağışıklık sisteminin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Birincil fonksiyonu  vücudu enfeksiyonlara karşı korumaya yardımcı olan hedefe yönelik immünoglobülin  proteinler olan antikorlar oluşturmaktır. Normalde gerektiğinde plazma hücreleri oluşur. B hücreleri, patojenlere maruz kaldığında plazma hücreleri şeklinde olgunlaşırlar ve antikorlar üretmeye başlarlar. Olgunlaşmakta olan kırmızı kan hücreleri (RBC-eritrosit), trombositler ve birkaç tip beyaz kan hücresiyle (WBC-lökosit) birlikte kemik iliği içinde yer paylaşırlar. Bazen plazma hücresi kanserleşebilir. Kontrolsüz bir şekilde bölünmeye başlar, kemik iliğinde tümörler oluşturan sayısız kopyaları (klonları) çoğalarak diğer normal hücre tiplerine göre daha baskın olurlar. Zamanla bu tümörler normal hücre üretimine müdahale edip komşu kemik dokusunu aşındırarak yumuşak noktalar ve delikler (litik lezyonlar) oluşturur. Habis hücreler tek bir plazma hücresinden türeyen klonlar olduğundan hepsi benzer antikorlar, anormal monoklonal immünoglobülinler (M-proteinleri) oluştururlar ve bunlar kana salınır ve bazen idrarla atılırlar.

Normalde vücut beş farklı tipte- IgG, IgM, IgA, IgE and IgD- birbirlerinden biraz farklı bağışıklama fonksiyonları olan immünoglobülinler üretir. Her bir immünoglobülin tipi 4 protein zincirinden oluşmuştur. Bunlar iki özdeş ağır (uzun) ve yine iki özdeş hafif (kısa) zincirdir. Ağır zincirler imal edilen immünoglobülin tipine uyan beş farklı tipten gama (IgG), mu (IgM), alfa (IgA), epsilon (IgE) ve delta (IgD) birini içerebilir:  Hafif zincirler kappa ve lambda denilen iki farklı tipten birini içermektedir. Bir plazma hücresi içinde bir tipin iki ağır zinciriyle başka bir tipin iki hafif zinciri birbirlerine yapışarak tek bir sağlam immünoglobülin tipini oluştururlar. Her bir özel plazma hücresi yalnızca bir tip immünoglobülin imal edecektir.

Multipl miyelom hastalarında habis tümör oluşturan plazma hücreleri yalnızca bir tip sağlam (eksiksiz) immünoglobülini bol miktarda üretmekte veya yalnızca bir hafif veya nadiren ağır zincirli tipleri imal etmektedir. Bu benzer immünoglobülinler veya hafif zincirler monoklonal antikorlar veya M proteinleri olarak bilinmektedir. Multipl miyelom hastalarının küçük bir bölümü yalnızca hafif zincirli proteinlerden anormal miktarlarda imal etmektedir. İmal ettikleri M proteinlerine serbest hafif zincirler veya Bence Jones proteinleri denmektedir. Serbest hafif zincirli proteinlerin fazlası kan dolaşımına salınır ve oldukça küçük moleküller oldukları için böbreklerden süzülüp idrarla atılırlar. Tipik olarak Bence Jones proteinleri küçük miktarlarda kana geçer, bol miktarda idrarla atılırlar. Habis hücreler tarafından imal edilen M proteininin tipi kişiden kişiye değişebilmekle birlikte kişinin kendisinde özdeş veya klonlanmış plazma hücreleri tarafından üretildiklerinden her zaman aynı kalırlar.

Hastadaki miyelomun tipi, ister normal ister hafif zincirli olsun sıklıkla üretilen M proteininin tipiyle adlandırılır. En çok IgG ve IgA miyelomlu hastalar görülmekte olup IgG ve IgA tipleri miyelomların sırasıyla yaklaşık % 60-70 ve % 20’sini oluşturmaktadırlar. Nadiren IgE ve IgD tipleri bildirilmektedir. Monoklonal IgM imal eden hastaların bir bölümünde Waldenstrom makroglobülinemisi denilen bu hastalıkla ilişkili ancak farklı bir bozukluk oluşabilmektedir

Önemi belli olmayan monoklonal gamopati 

Bazen insanlar aynı immünoglobülinlerin özdeş kopyalarından anormal miktarlarda üretecek (monoklonal gamopati olarak da bilinen bozukluk ) olmalarına rağmen multipl miyelomun herhangi bir belirti veya komplikasyonuna sahip olmayacaklardır. Bu hastalığa önemi belirlenmemiş gamopati denmektedir. Sıklıkla bu durum yalnızca rutin testler sırasında kanda anormal miktarlarda protein saptadığında keşfedilir. Her yıl bu hastaların yaklaşık % 1’i multipl miyelom veya lenfoma gibi başka ilişkin hastalığa ilerlemektedir. Genellikle bu hastalar tedaviye gerek görülmemekle birlikte yakından takip edilirler. Multipl miyeloma tanı koymak ve/veya izlemek için kullanılan testlerin bir bölümünden önemi belli olmayan monoklonal gamopati hastalarını izlemek için de  yararlanılmaktadır.
Accordion Title
Multipl Miyelom hakkında
  • Belirtiler ve Bulgular

    Birçok multipl miyelom hastası yıllar boyunca hiçbir belirti göstermezler. Sonuçta, hastaların çoğunda kemiklerde zayıflama (kemik ağrısı), kırmızı (RBC-eritrosit) ve beyaz kan hücrelerinin (WBC-lökosit) sayısında azalma (anemi, enfeksiyonlar ), böbrek hastalığı veya yetmezliği gibi hastalık kanıtları gelişmektedir. Kemik harabiyeti sıklıkla kan kalsiyumu düzeyini yükselterek iştah kaybı, bulantı, susuzluk hissi, bitkinlik, kabızlık ve zihin bulanıklığı gibi hiperkalsemi belirtilerine yol açmaktadır. Normal kırmızı ve beyaz kan hücreleri ve trombositlerin sayısında azalma sıklıkla yinelenen enfeksiyonlar, kansızlık, kanama ve morarmalara yol açmaktadır. Bence Jones proteinleri böbrekler içine yerleşerek, kalıcı hasar oluşturabilmektedir. Bazı olgularda kanın kıvamındaki (viskozitesindeki) artış baş ağrılarına yol açabilmektedir. Riskler Multipl miyelom oldukça seyrek görülen bir hastalıktır. Multipl miyelomun nedeni henüz bilinmemektedir. Multipl miyelom geliştirme riski yaşla birlikte artmakta, olguların çoğuna 60 yaş ve üstünde tanı konmaktadır. Az sayıda ailede multipl miyelom yüksek oranda görülmesine rağmen hastaların çoğunun akrabası hastalanmayacaktır. Hastalığın bağışıklık sistemi işlevlerinde azalma, meslek gereği toksinler ve/veya çözücülere maruz kalma, genetik faktörler, belli bazı virüsler ve radyasyonla ilişkili olabildiği düşünülmektedir.

  • Testler

    Multipl miyelom testinin amaçları hastalığa tanı koymak, şiddet ve yaygınlık derecesini (evresini) belirlemek, seyrini izlemek, ortaya çıktıkça komplikasyonları belirlemek ve tedavinin etkinliğini takip etmektir. Multipl miyelom tanısı koydurabilen tek bir test yoktur. Tipik olarak hastanın bulguları ve bulguları , tıbbi öyküsü, fizik muayenesi, laboratuvar testleri ve/veya görüntüleme testlerinin kombinasyonuyla tanı konmaktadır.

    Laboratuvar testleri
    Multipl miyelom ilk önce rutin sağlık kontrol testleri sırasında anormal total protein düzeyi, yüksek kalsiyum düzeyi, düşük beyazveya kırmızı kan hücresi sayısı ve/veya idrar protein miktarında orta veya yüksek oranda artışla kendini gösterir. Benzer bulgular başka çeşitli hastalıklarda da görüldüğünden multipl miyelom kuşkusu uyandırabilmekle birlikte tanısal değer taşımazlar. Yalnızca ileri testlerin gerektiğini gösterirler.

    Rutin testlerde anormal çıkan sonuçları takip ve hastalığın tanısına yardımcı olmak için kullanılan testler aşağıdakilerden biri veya daha fazlasını içerebilir:

    • Protein ve İmmünfiksasyon Elektroforezi. Multipl miyeloma tanısı koymak ve izlemek için bu testler yapılmaktadır. Protein elektroforezi elektrik yükleri ve büyüklüklerine göre kan ve idrar numunelerindeki proteinleri birkaç gruba ayırmaktadır. Multipl miyelom hastalarının çoğunda bol miktarda anormal immünoglobülin proteini (M proteini) varlığı elektroforez grafiğinde geniş pikler olarak görülecektir. Numunede normal immünoglobülinlerin miktarı gözle görünür bir şekilde azalabilir. Multipl miyelom tanısı için genellikle hem kan hem de idrar numunesi test edilecektir. Bunun nedeni Bence Jones proteinleri (serbest hafif zincirli proteinler) gibi bazı protein tipleri kan numunelerinde belirgin miktarda olmayabilir veya normal immünoglobülinleri olanların idrarlarında anormal proteinler bulunamayabilir. Kanserli plazma hücreleri tarafından üretilmekte olan spesifik protein tipini tanımlamak için immünofiksasyon elektroforezi uygulanmaktadır. Hastalığın seyri sırasında üretilen protein miktarı değişebilmekle birlikte tipi aynı kalacaktır.
    • Multipl miyelom hastalarının bir kısmının idrarında Bence Jones proteini (serbest hafif zincir) saptanabilmektedir. Yirmi dört saatteki Bence Jones proteininin miktarı mevcut tümör miktarıyla ilişkili olduğundan genellikle 24 saatlik idrar numunesi test edilmektedir.  Multipl miyelom tanısına yardımcı olmak ve tedavinin etkinliğini izlemek için kappa veya lambda hafif zincirleri de ölçülebilir.
    • Serum serbest hafif zincirleri (FLC) testi:  Bu test kandaki serbest zincirlerin miktarını ölçmektedir. Normal koşullar altında bile (ve bilinmeyen nedenlerden dolayı)  plazma hücreleri ağır zincirli proteinlerden daha fazla hafif zincirlileri üretirler. Genellikle az miktarda hafif zincirliler sağlam immünoglobülinlerle bütünleşmezler. Bunlar serbest hafif zincirler halinde kalıp kan dolaşımına salınırlar. Multipl miyelom hastalarının çoğu  giderek artan miktarlarda ve kan düzeyleri ölçülebilen kappa veya lambda serbest hafif zincirli proteinleri oluştururlar. Sonuçta  hastaların çoğunda kappa/lambda hafif zincirli proteinlerin oranı anormalleşir. Bu oran multipl miyelom hastalığı için duyarlı bir tanısal kriterdir. Hastalığın seyri ve/veya tedavisini takip için bu test kullanılabilir.
    • İmmünoglobülinlerin miktar tayinleri : Bu testlerin her biri farklı bir immünoglobülin tipinin miktarını ölçmektedir. Multipl miyelom proteini bir IgGIgA veya nadiren bir IgD veya IgE immünoglobülini olacaktır. Monoklonal IgM immünoglobülini olan hastalarda ilişkin, ancak farklı bir hastalık (Waldenstrom makroglobülinemisi) mevcut olabilir.  Multipl miyelom tanısı koymaya yardımcı olmak, hastalığın seyrini ve normal immünoglobülinlerin üretimini takip için IgG, IgA ve IgM istenebilir.
    • Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi. Multipl miyelom kemik iliğinin bir hastalığıdır. Tanıyı doğrulamak, kemik iliğinde kaç tane kanserli plazma hücresinin bulunduğunu, normal beyaz ve kırmızı kan hücreleri ve trombositleri ne ölçüde etkilediklerini anlamak için genellikle kemik iliği değerlendirmesi yapılır.

    Diğer Laboratuvar Testleri 
    Hastalığın seyrini takip ve komplikasyonları belirlemeye ve ele almaya yardımcı olmak için başlangıçtaki tanı koymaya yönelik çalışmalar arasında başka testler de yapılabilir: Örneğin:

    • Kapsamlı Metabolik Panel (KMP): böbrekleri ve diğer organların fonksiyonlarını, elektrolit durumunu değerlendirmek, kalsiyum ve total protein düzeylerini belirlemek için kullanılan bir testler grubu.
    • Tam Kan Sayımı: kırmızı ve beyaz kan hücreleri ve trombositlerin sayısını belirlemekte ve değerlendirmekte, anemininyaygınlık derecesini (hemoglobini ölçer) belirlemektedir.
    • Ürik asit düzeyleri:  multipl miyelomun komplikasyonu olarak düzeyleri yükselebilmektedir.
    • Beta 2-mikroglobülin: miyelom ve diğer hücrelerin yüzeylerinde bulunan bir proteindir. Artmış düzeyleri daha kötü bir prognoza işaret edebilir. Başka hastalıklarda da bu protein artabilir.
    • Serum akışkanlığı kanın sıvı kısmının ne kadar “kıvamlı “ olduğunu ölçer. Anormal protein düzeyleri çok yüksekse, serumun akışkanlığı azalabilir ve hastalık belirtilerine neden olabilir.

     Laboratuvar Testleri dışındaki tetkikler

    • Röntgen: Tanı, evrelendirme ve izlem için istenmektedir. Kemiklerdeki delikleri, kemik hasarının boyutunu, kemiklerdeki tümörlerin sayısı ve büyüklüğünü saptayabilir.
    • MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme ): kemik harabiyetini değerlendirmede röntgen tetkiklerinden daha duyarlı olabilir.
    • BT (Bilgisayarlı tomografi ): kemik tümörlerini değerlendirmek için kullanılabilir.
  • Evrelendirme


    Evrelendirme ne miktarda anormal immünoglobülin yapılmakta olduğunu, kanda ne kadar kalsiyum bulunduğunu, kemik hasarının ne kadar yaygın ve şiddetli olduğunu ve aneminin derecesini değerlendirmektedir. Evrelendirme hastanın gidişatını belirlemeye yardımcı olduğu gibi hasta ve doktoruna bireysel izlem ve tedavi planı geliştirme olanağı tanır.

    Tedavi 
    Halen multipl miyelomun iyileştirilebilir olduğu düşünülmemekle birlikte güncel tedaviler bazı hastalarda tam bir remisyon (hastalık geçmekle birlikte tamamen iyileşmemektedir) sağlayabilmektedir. Tedavinin hedefleri ağrıyı ve diğer belirtileri geçirmek, hastalığın seyrini yavaşlatmak, komplikasyonları oluştukça saptamak ve minimal düzeye indirmekten geçer. Doktorlar genellikle multipl miyelom hastalarına kemiklerindeki kalsiyumu muhafaza etmelerine yardımcı olmak  için mümkün olduğu kadar aktif olmalarını, böbrek fonksiyonlarına yarar sağlamak için bol sıvı almalarını önermektedir. Enfeksiyonlar, anemi ve kanama gibi komplikasyonlar antibiyotikler ve gerektiğinde kan nakilleriyle hemen giderilmelidir. Önemli hastalık belirtileri olmayanlar izlenmekle birlikte herhangi bir tedavi görmeyebilirler. Multipl miyelomun erken evresinde mevcut tedavilerin yan etkileri sıklıkla yararlarından fazladır.

Makale kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

(Gözden geçirilme tarihi:  13 Şubat , 2009) American Cancer Society. Detailed Guide: Multiple Myeloma. http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?rnav=cridg&dt=30 through http://www.cancer.org.  İnternete giriş tarihi: Mart,2009.

Lonial S. Multiple Myeloma Research Foundation, Intro to Myeloma.  http://www.multiplemyeloma.org/about_myeloma/index.php through http://www.multiplemyeloma.org.  İnternete giriş tarihi: Mart,2009.

(10 Ocak, 2009) Mayo Clinic. Multiple Myeloma.  http://www.mayoclinic.com/health/multiple-myeloma/DS00415 through http://www.mayoclinic.com.  İnternete giriş tarihi: Mart,2009.

Henry's Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods. 21st ed. McPherson RA and Pincus MR, eds. Philadelphia: 2007. P. 576.

(20 Temmuz, 2006) Hill P, Forsyth J, Rai B, Mayne S. Serum Free Light Chains: An Alternative to the Urine Bence Jones Proteins Screening Test for Monoclonal Gammopathies. Clinical Chemistry. 2006;52:1743-1748.

(2006) International Myeloma Foundation. Understanding Serum Free Light Chain Assays. İndirilebilir PDF sunumu: http://myeloma.org/pdfs/UnderstandingFreeLight.pdf http://myeloma.org.  İnternete giriş tarihi: Mart,2009.

(31 Ekim, 2006) van Hoeven K. Serum Free Light Chain Assays for the Diagnosis and Monitoring of Multiple Myeloma and Other Monoclonal Gammopathies. İndirilebilir PDF sunumu http://www.aacc.org.  İnternete giriş tarihi: Mart, 2009.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry. AACC Press, Washington, DC. P. 207-209.

Harrison’s Principles of Internal Medicine. 16th ed. Kasper D, Braunwald E, Fauci A, Hauser S, Longo D, Jameson JL, eds. McGraw-Hill, 2005. Pp. 658-659.

Rajkumar S V. MGUS and Smoldering Multiple Myeloma: Update on Pathogenesis, Natural History, and Management. Hematology Ocak  2005; 2005: 340-345.  http://asheducationbook.hematologylibrary.org/cgi/content/full/2005/1/340#R6 through http://asheducationbook.hematologylibrary.org.  İnternete giriş tarihi: Mayıs,2009.

Kyle, Robert A., Therneau, Terry M., Rajkumar, S. Vincent, Offord, Janice R., Larson, Dirk R., Plevak, Matthew F., Melton, L. Joseph, III. A Long-Term Study of Prognosis in Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance. N Engl J Med 2002 346: 564-569.  http://content.nejm.org/cgi/content/full/346/8/564 http://content.nejm.org.  İnternete giriş tarihi: Mayıs,2009.

Daha önceki derlemelerde kullanılan kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

(Güncelleştirme tarihi: Nisan 2003) Multiple Myeloma: What It Is and How It's Treated. Familydoctor.org [On-line bilgiler:].  http://familydoctor.org/x2030.xml http://familydoctor.org.

(Güncelleştirme tarihi: 16 Eylül, 2002). What you need to know about Multiple Myeloma. National Cancer Institute [On-line bilgiler:].  http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/wyntk/myeloma through http://www.nci.nih.gov.

Plasma Cell Disorders, Introduction. The Merck Manual Second Home Edition, Section 14, Chapter 175: Plasma Cell Disorders [On-line bilgiler:].  http://www.merck.com/mrkshared/mmanual_home2/sec14/ch175/ch175a.jsp http://www.merck.com.

(2003 June 11). Multiple Myeloma. American Cancer Society [On-line bilgiler:]. İndirilebilir PDF formatı: http://www.cancer.org/docroot/CRI/content/CRI_2_4_7x_CRC_Multiple_Myeloma_PDF.asp http://www.cancer.org.

(© 2005) Bence-Jones Protein, Quantitative. ARUPs Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line bilgiler:]. http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_a111.jsp#1145216 http://www.aruplab.com.

Lonial, S. (Gözden geçirilme tarihi: 9 Eylül, 2005). About Myeloma, Diagnosis and Staging. Multiple Myeloma Research Foundation [On-line bilgiler:].  http://www.multiplemyeloma.org/about_myeloma/2.05.asp http://www.multiplemyeloma.org.

Keren, D. (1999). Consensus Guidelines for Evaluating Monoclonal Gammopathies. Warde Report, 1999 v(10):1 [On-line bilgiler:]. http://www.wardelab.com/arc_3.html http://www.wardelab.com.