Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?

 

Multipl Skleroz (MS) Merkezi Sinir Sistemini (MSS) etkileyen kronik bir hastalıktır. Myelinin (sinir kılıfının) iltihaplanması  ve harabiyetine neden olur. Miyelin sinir liflerini sarar; bir telin yalıtım malzemesi gibi sinir sinyalinin arzulanan etkilere sahip olmasını önleyen ''kısa devreleri'' engeller. Bu ''miyelinsizleştirme'' süreci sinir iletilerinin taşınmasını engeller, kas kontrolünü bozar, çeşitli duysal, motor ve psikolojik rahatsızlıklara neden olur. Miyelin hasarı genellikle zamanla iyileşir ve hastalık belirtileri hafiflemekle birlikte yinelenen ataklar sürekli olarak miyelinsizleşme ve yeniden miyelinleşme sürecine yol açarak sinir lifinin nedbeleşmesi ve giderek daha fazla etkisizleşmesine neden olur.

MS’in nedeni bilinmemektedir. Bir virüs, çevresel faktörler ve/veya genetik yatkınlıkla tetiklenmiş bir otoimmün süreç olduğu düşünülmektedir. Tipik olarak MS ilk kez hastalar 20-40 yaş arasında iken ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülmektedir. Diğer etnik gruplara göre Kuzey Avrupa beyaz tenlilerinde ve sıcak iklimlerden daha çok ılıman iklimlerde yaşayanlarda görülmektedir. Bu hastalığı  geliştirme riskinin genel toplumun binde birinden daha az olduğu tahmin edilmektedir. Bir üyesi hasta olan ailelerde risk % 3’e yükselir. Hastanın tek yumurta ikizinde MS’nin yaklaşık % 30 oranında görülmesi genetik bir bileşenin var olduğu düşüncesini güçlendirmektedir.

Belirtiler  ve Bulgular

MS MSS'nin her bölgesine saldırabildiğinden çok sayıda ve çeşitli bulgular ve belirtiler mevcuttur. Bu belirti ve bulgular hastalanmış bölgedeki sinirlerin kontrol etmekten sorumlu olduğu alanları ilgilendirir. MS bulguları gelip gidebilir, günler veya aylar boyu sürebilir. Bazı bulgular:

  • Uyuşma, karıncalanma, ağrı, yanma hissi, kaşınma, yüzde ağrı ve görme bozuklukları
  • Konuşma bozuklukları, halsizlik, yürümede zorlanma, koordinasyon eksikliği, kabızlık ve idrar kontrolünde sorunlar
  • Duygusal değişiklikler, depresyon, düşünme, öğrenme ve anımsama sorunları
  • Hastaların % 90 kadarında yorgunluk
  • Hastaların % 60 kadarında ısıya karşı duyarlılık oluşur; bulgular sıcak ortamda geçici olarak kötüleşir

Multipl sklerozu olanların yaklaşık % 85’inde başlangıçta nükseden ve iyileşen MS mevcuttur. Hastalarda belli aralıklarla ataklar veya nüksler ardından iyileşmeler ve belirtilerde düzelmeler görülür. Hastalık ilerledikçe hastaların yaklaşık yarısında ikincil ilerleyici MS gelişmektedir. Hastalar nüksler geçirmeye devam ettikçe bulguları kötüleşmekte fakat tamamen iyileşmemektedir. MS hastalarının yaklaşık % 10’unda hastalık ilerler. Geçici düzelmeler yaşamadan giderek kötüleşirler.

Testler

Laboratuvar Testleri
Multipl skleroza tamamen spesifik herhangi bir laboratuvar testi yoktur. Ancak birkaç laboratuvar testi MS hastalarında anormal sonuçlar vermekte olup bu hastalığa tanı koyma veya dışlamaya yardımcı olur. En yararlı testler merkezi sinir sistemi içinde immünoglobülin G (IgG) üretimi  kanıtlarını araştırır. Bu testler:

  • BOS Analizi. BOS’nin MS’de değişebilen fiziksel ve kimyasal özelliklerini değerlendirir..
  • Beyin-omurilik sıvısı (BOS) Elektroforezi ve İzoelektriksel Odaklama. Elektroforez  ve izoelektriksel odaklama bir biyolojik sıvı içindeki proteinleri ayrıştırma yöntemleridir. Bu iki teknikten biri kullanılarak hastanın BOS ve serumu bir test yüzeyinde birlikte değerlendirilir. Ayrıştırma adımını takiben her iki numune bir protein boyasıyla muamele edilir.  BOS ve serumda görünen protein bantları birbirleriyle karşılaştırılır. Serumda bulunmayan, ancak BOS’de görülen iki veya daha fazla sayıda IgG bandı testin oligoklonal bant oluşumu açısından pozitif olduğunu gösterir. MS hastalarının yaklaşık % 90’ının beyin-omurilik sıvısında oligoklonal bantlar mevcuttur.
  • BOS İmmünoglobülin G (IgG) Indeksi. Yüksek BOS IgG düzeyleri, multipl skleroz ve başka birkaç hastalıkta görüldüğü gibi merkezi sinir sistemi içinde aşırı IgG üretimine, veya iltihaplanmalar veya travmalarda görülen BOS içine plazma proteinlerinin sızmasına da bağlı olabilir. Bu iki olasılık arasında ayrım yapmak için BOS ve serum içindeki IgG ve albümin ölçümlerine göre IgG indeksi hesaplanır. Genellikle aşağıdaki denkleme göre hesaplama yapılır:

        IgG indeksi = [IgG (BOS) / IgG (serum)] / [Albümin (BOS) /Albümin (serum)]

        Yüksek bir IgG indeksi merkezi sinir sistemi içindeki IgG üretiminin arttığını gösterir. MS olgularının yaklaşık % 90’ında saptanmaktadır.

  • Esansiyel  miyelin proteini: Miyelinin başlıca bileşenidir. BOS’de miyelin düzeylerinin artması miyelinsizleşmenin meydana gelmekte olduğunu gösterir. Merkezi sinir sisteminin başka iltihaplanmaları da BOS içinde esansiyel miyelin proteini düzeyini yükseltebildiğinden bu süreç MS’ye özgü değildir.  Bu test yaygın biçimde kullanılmamakla birlikte kanıtlanmış MS olgularında hastalığın aktivitesini değerlendirmek için kullanılabilmektedir.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

  • MRG (manyetik rezonans görüntüleme ) taramaları: Doktorların deyim yerindeyse beynin içini görmelerine olanak tanır. Hem kalıcı nedbeleşmeyi hem de yeni yaraları gösterebilirler. MS tanısı konmasına ve zamanla hastalığın gidişatını izlemeye yardımcı olmak için bu taramalar kullanılır. Standart MRG’ye ilaveten işlevsel MRG, manyetik rezonans spektroskopisi ve difüzyon gerimli MRG gibi çeşitli gelişmiş teknikler mevcuttur. 
  • Görsel uyarılmış  potansiyeller (VEP): Beynin değişik bölgelerinde tanı amacıyla sinir iletilerinin (mesajların) hızını ölçen elektriksel incelemelerdir. MS hasarına karşı duyarlı olup sinir yolakları boyunca nedbeleşme kanıtlarını saptayabilirler.

Tedavi


Multipl sklerozun tedavisi yoktur. MS tedavisinin hedefleri hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, hastalık belirtilerini gidermek, akut nöbetlerin etkilerini en alt düzeye indirmektir. Doktorlar nükslerin şiddetini hafifletmeye yardımcı olmak için kısa süreler kortikosteroidleri  ve hastanın spesifik rahatsızlıklarını gidermek için başka çeşitli ilaçları verebilirler.

MS hastaların ömürlerini anlamlı derecede azaltmamasına rağmen yaşam kalitelerini sık sık bozabilmektedir. MS’liler genellikle hastalıklarını yenmek için destek sağlamaya, durumlarını izlemeye ve değişen gereksinmelerini ele almaya yardımcı olan bir sağlık ekibiyle çalışırlar.  

Var olan tedaviler geliştirilmektedir. MS’nin nedeni (nedenlerini) daha iyi anlamayı, hastalığın ilerlemesini yavaşlatma ve değiştirmeyi, eşlik eden hastalık belirtilerini ve komplikasyonlarını gidermeyi hedefleyen çok sayıda MS araştırması sürmektedir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler:  BOS AnaliziProtein Elektroforezi
Bozukluklar: Otoimmün bozukluklar

Başka bir İnternet Sitesinde
Multiple Sclerosis Foundation
The National Multiple Sclerosis Society (NMSS)
International MS Support Foundation
National Institute of Neurological Diseases and Stroke: MS Information Page
Multiple Sclerosis Association of America

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

(Updated 2008 December). Multiple Sclerosis: Hope Through Research. NINDS, National Institute of Health. Available online at http://www.ninds.nih.gov/disorders/multiple_sclerosis/detail_multiple_sclerosis.htm through http://www.ninds.nig.gov. Accessed March 2009.

Minden, S.and Frankel, D. (Updated May 2008). PLAINTALK: A Booklet about MS for Families. National Multiple Sclerosis Society. [On-line information]. Available online at http://www.nationalmssociety.org/multimedia-library/brochures/managing-major-changes/index.aspx through http://www.nationalmssociety.org. Accessed March 2009.

Dangond, F. (Updated 2008 July 3). Multiple Sclerosis. Emedicine.com. [On-line information]. Available online at http://emedicine.medscape.com/article/1146199-overview through http://www.emedcine.medscape.com. Accessed March 2009.

Brian R. Apatoff, B. (Revised August 2007). Multiple Sclerosis. Merck Manual for Healthcare Professionals. [On-line information]. Available online at http://www.merck.com/mmpe/sec16/ch222/ch222b.html?qt=MS&alt=sh through http://www.merck.com. Accessed March 2009.

Önceki derlemelerde kullanılan kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Espay, A. (2002 May 6, Updated). Multiple sclerosis [20 paragraphs]. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000737.htm.

(2003 August 12). About MS What Is Multiple Sclerosis? National Multiple Sclerosis Society [On-line information]. Available online at http://www.nationalmssociety.org/What%20is%20MS.asp through http://www.nationalmssociety.org.

(2001 July 1, Reviewed). NINDS Multiple Sclerosis Information Page. NINDS [On-line information]. Available online at http://www.ninds.nih.gov/health_and_medical/disorders/multiple_sclerosis.htm through http://www.ninds.nih.gov.

Mayo Clinic Staff (2004 May 7). Multiple sclerosis. MayoClinic.com [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/invoke.cfm?id=DS00188 through http://www.mayoclinic.com.

Kiriakopoulos, E. (2003 August 10, Updated). CSF oligoclonal banding. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003631.htm.

(© 1995-2004). Multiple Sclerosis and Related Diseases, Introduction. The Merck Manual – Second Home Edition [On-line information]. Available online at http://www.mult-sclerosis.org/oligoclonalbanding.html through http://www.mult-sclerosis.org.

Holland, N. (2003 December). Overview of Multiple Sclerosis. MSNursing, NMSS [On-line information]. Available online at http://www.nationalmssociety.org/ms_nursing/overview.asp through http://www.nationalmssociety.org.

(2002 Updated). Multiple Sclerosis: Hope Through Research. NINDS [On-line information]. Available online at http://www.ninds.nih.gov/health_and_medical/pubs/multiple_sclerosis.htm through http://www.ninds.nih.gov.

(© 2004). Immunoglobulin G, CSF Index and Immunoglobulin G/Albumin Ratio, CSF. ARUP’s Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_al9b.jsp through http://www.aruplab.com.

(© 2004). Oligoclonal Banding and Multiple Sclerosis Panel. ARUP’s Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_112b.jsp#1143660 through http://www.aruplab.com.

(© 2004). Myelin Basic Protein. ARUP’s Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/clt/tests/clt_a94b.jsp#1142392 through http://www.aruplab.com.