Diğer Adları
Yumurtalık Kanseri
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 10 Temmuz 2017.

Nedir?

Yumurtalık kanseri kadınlarda en sık görülen beşinci ölüm nedenidir. Bir kadının yaşam boyu yumurtalık kanseri geliştirme riski 1/71 oranındadır.  İnvaziv (yayılan) yumurtalık kanseri, daha kolay saptanan ve daha yaygın rahim ve rahim boynu (serviks) kanserlerine göre daha sık görülen ölüm nedenidir. Halen yumurtalık dışına yayılmadan önce bu kanserlerin ancak % 20’den azı saptanabilmektedir. Farkına varılmamalarının birincil nedeni spesifik bulgulara sahip olmamalarıdır. Bu bulgular:

  • karında rahatsızlık, bası, gerginlik ve şişkinlik
  • acil idrar yapma hissi ve/veya dışkılama alışkanlıklarında değişiklik
  • karnın alt bölümünde ağrı/sıkıntı
  • iştahsızlık, hazımsızlık, gaz veya bulantı yakınmaları

Karnın alt bölümünde rahmin her iki yanına yerleşik yumurtalıkların 2 ana fonksiyonu vardır. Bunlar ikincil cinsiyet özelliklerinin gelişmesinden ve üretkenlik döngüsünün düzenlenmesinden sorumlu östrojen ve progresteron hormonlarını üretmek ile doğurganlık çağında ayda bir, bir yumurtayı geliştirmek ve fallop tüpü içine salmaktır. 

Yumurtalık  tümörleri iyi (selim-benign)  veya kötü (habis-malign) huylu olabilir . Yumurtalık biyopsisi yapılana veya yumurtalık çıkartılana veya kanser vücudun diğer kısımlarına yayılana kadar tümörün kanserli olup olmadığını söylemek genellikle mümkün değildir. Üç tip tümör görülür:

  • epitel tümörleri  – yumurtalık tümörlerinin yaklaşık % 85’i yumurtalıkların dış yüzeyini örten epitelden kaynaklanmaktadır.
  • germ (eşey) hücreli tümörler- yumurtalık üreten hücreler içinde oluşmakta, genç kadınlarda daha sık görülmektedir.
  • stromal tümörler – östrojen ve progesteron üreten yumurtalığın bağ dokularından çıkarlar.

İyi huylu tümörler metastaz  yapmazlar. Kötü huylu yumurtalık kanserleri ise tanı konmaz ve tedavi edilmeden bırakılırsa, ilkin yumurtalık içine, daha sonra rahim, mesane, düz bağırsak (rektum) ve karın içi zarına yayılacaktır. Sonunda kanser hücreleri lenf düğümlerine ulaşacak ve vücut içine yayılacaktır.

Yumurtalık kanseri için başlıca risk faktörü soygeçmişinde yumurtalık kanseri kanıtları bulunmasıdır. Yumurtalık kanserlerinin yaklaşık % 10-15’inde kalıtımsal bir yatkınlık söz konusudur. BRCA1 ve  BRCA2 genlerindeki değişimler (mutasyonlar) yaşam boyu anlamlı derecede yumurtalık kanseri geliştirme riskiyle ilişkilendirilmektedir. BRCA1 veya BRCA2 geninde mutasyonlar için riskin sırasıyla % 35-70 ve % 10-30 olduğu tahmin edilmektedir. Bu mutasyonlara sahip olmayan kadınlarda yaşam boyu risk yaklaşık % 1,5 oranındadır.

Genç kadınlarda yumurtalık kanseri pek yaygın (düşük prevalans) olmamasına rağmen risk yaşla birlikte artmakta, 80’li yaşlarda en yüksek orana ulaşmaktadır. Daha önce meme kanseri geçirmiş kadınlarda yumurtalık kanser geliştirme riski artmıştır. Çocuk doğurmamış ve kısırlık tedavisi gören kadınlarda, erken erişkin çağında obez olanlarda ve hormon replasman tedavisi alanlarda da risk biraz artmıştır. Tüpleri bağlanmış kadınlarda, doğum kontrol hapları alanlarda, doğum yapmış olanlarda ve emzirenlerde risk biraz azalmış olabilir.

 

Testler


Halen yumurtalık kanseri için spesifik bir tarama testi mevcut değildir. Ancak belirti vermeyen (asemptomatik) kadınlarda erken tanı için güvenilir bir yöntem geliştirmeye yönelik araştırmalar sürmektedir. Bu arada düzenli fizik ve pelvis muayenelerinden geçmek, ailevi öykü ve bulguların bilinmesi önemlidir.

Farklı yumurtalık tümör tiplerini saptamak için hastalık belirtileri veren kadınlarda aşağıdaki testlerin biri veya daha fazlası uygulanabilir:

Normaldışı durumları değerlendirmek için yararlanılan laboratuvar testleri dışındaki diğer tetkikler:

  • Ultrasonografi (pelvik ve veya  transvajinal): rahim ve yumurtalıkların görüntülerini elde etmek için ses dalgalarından yararlanır. Bir yumurtalık irileşmesinin kanser veya sıvı dolu bir kist olma ihtimalini açıklığa kavuşturabilir.
  • BT (bilgisayarlı tomografi)  taraması
  • Mide-bağırsak yolunun röntgeni

Yumurtalık kanseri belirtileri sinsi olduğu ve spesifik olmadığı için benzer bulgulara neden olabilen birçok kanser dışı hastalık mevcut olduğundan düzenli olarak kontrolden geçmek ve belirtilen rahatsızlıklardan herhangi birini geçirdiğinizde doktorunuza danışmanız önem taşır

Tedavi


Normaldışı durumlar saptanıp, yumurtalık kanserinden kuşkulanıldığında tanıyı doğrulamak için cerrahi yolla biyopsi yapmak gerekir. Kanser saptandığında kanserli dokuyu çıkartmak için cerrahi (ooforektomi) uygulanır. Hastalığın evresine bağlı olarak ilave dokuların çıkartılması gerekebilir. Tümörün yaygınlık derecesine göre dört kanser evresinden biri saptanabilir. Örneğin:

  • Evre 1 – kanser bir veya her iki yumurtalıkla sınırlı
  • Evre 2 – kanser rahime ve/veya fallop tüplerine yayılmıştır.
  • Evre 3 – kanser karın zarı veya çevre lenf düğümlerine yayılmıştır (tanı konduğu anda en sık görülen evre)
  • Evre 4 – kanser karın dışı organlara sıçramış

İzlem tedavisi genellikle kemoterapiyi, bazen ışın tedavilerini, tedaviye yanıtı ve nüksleri takip için CA-125, AFP veya hCG tayinlerini içerir.

Yumurtalık kanser tedavisi sürekli gelişmektedir. Yeni ilaçlar, bağışıklık sistemini güçlendirici tedaviler, gen terapileri ve kemik iliği nakillerinin etkinlikleri araştırılmaktadır. Doktorunuz sizin için doğru olan tedavi kürünü belirlemenize yardımcı olabilirler.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: AFP tümör belirteci,  BRCA-1 ve BRCA-2, CA-125, hCG, Tümör belirteçleri  
Başka bir internet sitesinde
American Cancer Society: All about Ovarian Cancer
National Cancer Institute: Ovarian Cancer
National Cancer Institute: What You Need to Know About Ovarian Cancer
National Ovarian Cancer Coalition
Centers for Disease Control and Prevention: Ovarian Cancer
CancerLinks
Women’s Cancer Network: Find a Gynecologic Oncologist

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

 (Gözden geçirilme tarihi: 19 Ocak  2008). What is Ovarian Cancer? American Cancer Society [On-line bilgiler]. http://www.cancer.org/docroot/cri/content/cri_2_4_1x_what_is_ovarian_cancer_33.asp?sitearea=cri http://www.cancer.org. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009.

(17 Temmuz 2006). What You Need to Know About Ovarian Cancer. National Cancer Institute [On-line bilgiler ]. http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/ovary http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009..

(Gözden geçirilme tarihi: Mart 2009). Ovarian Cancer. Centers for Disease Control and Prevention [On-line bilgiler ]. İndirilebilir PDF formatı http://www.cdc.gov/cancer/ovarian/pdf/Ovarian_FS_0308.pdf http://www.cdc.gov. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009

Mayo Clinic Staff (11 Kasım 2008). Ovarian Cancer. MayoClinic.com [On-line bilgiler]. http://www.mayoclinic.com/print/ovarian-cancer/DS00293/DSECTION=all&METHOD=print http://www.mayoclinic.com. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009

 

Nelson, R. (6 Nisan 2009). Ovarian Cancer Screening Fails to Detect Early-Stage Disease. Medscape Medical News. http://www.medscape.com/viewarticle/590656 http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009

Gershenson, D. and Ramirez, P. (Gözden geçirilme tarihi: Kasım 2008). Ovarian Cancer. The Merck Manual for Healthcare Professionals http://www.merck.com/mmpe/sec18/ch254/ch254b.html?qt=ovarian%20cancer&alt=sh http://www.merck.com. İnternete giriş tarihi: Nisan 2009

Önceki derlermelerde kullanılmış kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

ACS (20 Ekim 2000). Ovarian Cancer. American Cancer Society. Ovarian Cancer Detailed Guide [On-line bilgiler ]. İndirilebilir PDF formatı http://www.cancer.org/downloads/CRI/CRC_-_OVARIAN_CANCER.pdf http://www.cancer.org.

MEDLINEplus (19 Nisan 2000). Ovarian Cancer. MEDLINEplus Health Information [On-line  bilgiler ]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000889.htm.

NCI (Gözden geçirilme tarihi: 22 Ocak 2002). What You Need to Know About Ovarian Cancer. National Cancer Institute, cancer.gov [On-line bilgiler ]. http://www.cancer.gov.

Mayo (20 Nisan 2001.) What is Ovarian Cancer? MayoClinic.com [On-line bilgiler ]. http://www.mayoclinic.com/invoke.cfm?id=DS00293 http://www.mayoclinic.com.

Department of Health and Human Services. Common Uterine Conditions, Options for Treatment. Agency for Healthcare Research and Quality [On-line bilgiler ]. http://www.ahrq.gov/consumer/uterine1.htm#sec1 http://www.ahrq.gov.

Cancer Screening Guidelines. American Family Physician (AAFP) [On-line dergi]. http://www.aafp.org/afp/20010315/1101.html http://www.aafp.org.