Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 30 Kasım 2017.
Pankreas nedir?

Pankreas yaklaşık 20 cm uzunluğunda, başı, orta bölümü ve kuyruk kısmı bulunan dar ve düz bir organdır. Karaciğerin altında mide ile omurga arasında yerleşik olup başı onikiparmak bağırsağıyla (duodenum) bağlantı halindedir. Pankreas içinde küçük kanallar pankreasın ürettiği sıvıları pankreas kanalına boşaltır. Bu büyük kanal sıvıları pankreas boyunca başından kuyruğuna doğru taşıyıp onikiparmak bağırsağına döker. Ana safra kanalı da pankreasın baş bölümü içinden geçerek safrayı karaciğerden, safra kesesine, oradan ince bağırsaklara taşır. Safra ve pankreas kanalı genellikle onikiparmak bağırsağına girmeden hemen önce birleşerek ince bağırsağa ortak bir ağızla açılır.

Pankreasta iki tip doku bulunmaktadır:

  • Ekzokrin doku katı yağları, proteinleri ve karbonhidratları sindirmek için güçlü enzimler üretir. Enzimler normal olarak etkin olmayan formda oluşturulup onikiparmak bağırsağına taşınır ve daha sonra burada gerektiğinde etkinleştirilir. Ekzokrin doku ayrıca mide asitlerini nötralize etmeye çalışan bikarbonatları oluşturur.
  • Endokrin doku– insülin ve glukagon hormonlarını üretip kan akımına salar. Bu hormonlar vücudun hücreleri içine glukoz taşınmasını düzenledikleri gibi enerji üretimi için kritik önem taşırlar.
Accordion Title
Pankreasın Hastalıkları hakkında
  • Pankreasın sık görülen Hastalıkları

    Pankreasın birincil hastalıkları akut ve kronik pankreatit ve pankreas kanseri şeklinde sınıflandırılabilir.

  • Pankreatit

    Pankreatit bir pankreas iltihabıdır. Ekzokrin pankreastan gelen sindirici enzimler onikiparmak bağırsağı yerine pankreas içinde aktif hale geldikleri ve pankreası “sindirmeye” başladıkları zaman oluşmaktadır. Genellikle karın ağrısıyla ortaya çıkarlar, bulantı ve kusmaya neden olabilirler.

    • Akut pankreatit tek bir veya tekrarlayan olgular şeklindedir ve genellikle birden meydana çıkmaktadır. Akut pankreatitte sıklıkla şiddetli bir karın ağrısı mevcuttur. Hatta hastalık iç kanama ve enfeksiyona yol açabildiği gibi yaşamı tehdit edici olabilmektedir. Akut pankreatitin en sık görülen nedeni pankreas kanalının safra taşlarıyla tıkanmasıdır. Salgılar pankreasta birikip birkaç saat içinde kalıcı hasara neden olabilirler. Akut pankreatitte sıklıkla kanda pankreas enzimleri yükselmiştir. Bu enzimler vücudun diğer organlarını dolaşarak şok ve organ yetmezliğine neden olabilirler. Diğer nedenler safra yolu hastalığını (tıkanıklığı, safra taşları veya çamuru), aşırı alkol kullanımını, karın bölgesine fiziksel travmayı, hiperlipidemi ve  hiperkalsemiyi içerebilir.
    • Kronik pankreatit kronik veya inatçı karın ağrısıyla karakterize olup pankreas enzimleri yükselmiş olabilir veya olmayabilir. Kronik pankreatit yavaş yavaş gelişir, sıklıkla pankreasın giderek daha fazla harap olmasına neden olduğu gibi pankreas yetersizliği (aşağıya bakınız), bakteri enfeksiyonları ve  tip 2 diyabet gibi başka sorunlara yol açabilir.  Kronik pankreatitin başlıca nedenleri safra kesesi hastalığı (kanal tıkanıklığı) ve alkolizmdir. Kronik pankreatitin diğer nedenleri kistik fibrozu, hiperkalsemiyi, hiperlipidemiyi, bazı ilaçlar ve otoimmün hastalıkları içermektedir.
  • Pankreas Kanseri

      Pankreas kanseri riskleri sigara içimi, yaş, cinsiyet (erkeklerde daha sık görülür), kronik pankreatit ve bazı endüstriyel kimyasallere maruz kalmayı içerir. Pankreas kanserlerinin çoğu (% 95) ekzokrin dokularda gelişen adenokarsinomlardır.  Bulgu vermediği veya karın ağrısı, bulantı, iştah kaybı ve bazen sarılık gibi spesifik olmayan belirtileri olduğundan erken evrelerde pankreas kanseri tanısı koymak çok zordur. Tanı sırasında kanserlerin yalnızca yaklaşık % 10’u pankreas içinde kalmış ve yayılmamıştır.

       

    • Pankreas Yetersizliği

      Pankreas yetersizliği pankreasın, bağırsaklardaki besinleri parçalamak ve emilimlerine olanak tanımak için gerekli enzimleri yeterli miktarda üretme ve/veya taşıma yetisinin kaybolmuş olmasıdır.  Tipik olarak çeşitli durumların neden olabildiği ilerleyici pankreas hasarı sonucu oluşmaktadır. En büyük sıklıkla çocuklarda kistik fibroz ve erişkinlerde kronik pankreatitle ilişkilidir. Daha düşük sıklıkla pankreas kanseriyle ilişkilendirilir.

    Makale kaynakları

    DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

    (2006) American Cancer Society. Cancer Facts and Figures 2006 [On-line bilgiler].

     http://www.cancer.org.

    Kasım2006) Mayoclinic.com. Health information-Digestive system, Pancreatitis (online bilgiler ). http://www.mayoclinic.com/health/pancreatitis/DS00371 http://www.mayoclinic.com.

    (Kasım 2006) National Digestive Diseases Information Clearinghouse (NDDIC), National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, NIH—Pancreatitis (Online bilgiler). http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/pancreatitis/ http://digestive.niddk.nih.gov.