Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 30 Kasım 2017.
Nedir?

Pankreatit  hastalığı pankreasın akut veya kronik hastalığıdır. Akut ataklar sıklıkla karnın üst bölümünden sırta yayılan ve hafif pankreas şişmesinden,  yaşamı tehdit edici organ yetmezliğine uzanan etkilere neden olabilmektedir. Kronik pankreatit  bir dizi akut atağı içeren ilerleyici bir durumdur. Bu ataklar aralıklı veya sürekli ağrıya neden olabildikleri gibi pankreas dokularının kalıcı hasarına yol açabilmektedirler.

Pankreas, karın boşluğunun derinliklerinde yerleşik dar ve düz bir organdır. İnce bağırsaklardaki yağlar, proteinler, karbonhidratları sindirime yardımcı olan güçlü enzimleri ve mide asitlerini nötralize etmeye yardımcı olan bikarbonatı  üreten  egzokrin dokulardan ibaret bir organdır. Ayrıca, vücudun hücrelerine glukozun taşınması için yaşamsal önemdeki insülin ve glukagon hormonlarını üreten  endokrin doku “adacıklarına” da sahiptir.

Normalde pankreasın sindirici enzimlerinin çoğu aktif olmayan formda üretilip onikiparmak bağırsağına salınırlar. Pankreatit mekanizmaları iyice anlaşılmamış olmasına rağmen pankreatit atakları sırasında bu enzimlerin onikiparmak bağırsağına ulaşması engellenmekte, bu enzimler pankreas içindeyken aktifleştirilmekte, pankreası sindirmeye ve yok etmeye başlamaktadırlar.

Pankreatit kadınlardan çok erkeklerde oluşmakta, alkolizm ve safra kesesi hastalığıyla (safra kanalını ve pankreas kanalının onikiparmak bağırsağına birleştiği yeri tıkayarak)  ilişkili oldukları ve bu durumlarda şiddetlendiği bilinmektedir. Bu iki durum akut pankreatit ataklarının yaklaşık % 80’inden sorumlu olup başlıca kronik pankreatitte rol oynamaktadırlar. Olguların başka bir % 10’unda neden idiyopatik, geri kalan % 10’unda ise aşağıdaki durumlara bağlıdır:

Accordion Title
Pankreatit hakkında
  • Belirtiler ve Bulgular

    Akut pankreatit
    Akut pankreatit ataklarının yaklaşık % 75’inin hafif seyirli olduğu düşünülürse de hastada şiddetli karın ağrısı, bulantı, kusma, halsizlik ve sarılığa neden olabilirler. Bu ataklar, uygun tedaviyle genellikle geçen, çok az (veya hiç) kalıcı hasara neden olan  yerel iltihaplanmalara, şişliğe ve kanamaya (hemoraji) yol açmaktadır. Olguların yaklaşık % 25’inde doku nekrozu (ölümü), enfeksiyon, hipotansiyon (düşük kan basıncı), zor soluma, şok, böbrek  ve karaciğer hasarı gibi komplikasyonlar gelişmektedir. Bulguların şiddet derecesi mutlaka hasarın derecesini göstermediği, başka hastalıkların da (farklı tedaviler gerektiren) benzer bulgulara neden olabileceği için pankreatiti düşündüren bulgularınız varsa doktorunuzu görmeniz önem taşır.

    Kronik pankreatit
    Kronik pankreatit hastaları, akut pankreatitlilerinkine benzer bulgularla yinelenen ataklar geçirebilir. Hastalık ilerledikçe bu atakların sıklığı genellikle artar. Zamanla pankreas dokusu giderek daha fazla nedbe dokusu haline dönüşür, sindirim enzimlerini üreten hücreler yok olarak pankreas yetersizliğine (enzimleri üretememe, yağları ve proteinleri sindirememe durumu), kilo kaybına, beslenme bozukluğuna, asite, pankreas kistlerine (sıvı havuzcukları ve enfekte olabilen harabolmuş doku)  ve yağlı dışkılar çıkartılmasına neden olurlar. İnsülin üreten hücreler yok oldukça hastada diyabet hastalığı kalıcı hale gelebilir.

    Kronik pankreatit ağrısı şiddetli, sürekli veya aralıklı olabilir. Yemek yeme, alkol kullanma ile kötüleşebilir.

  • Korunma, Erken tanı ve Tedavi

    Pankreatit acil tıbbi bakım gerektirir. Akut atak sırasında pankreasın saatler içinde harabolma olasılığı mevcuttur. Komplikasyonlar yaşamı tehdit edici boyutta olabilir.

    Akut Pankreatit
    Çoğu kez tek tek gelen akut pankreatit ataklarını önlemek veya onları erken evrede tanımak mümkün değildir. Alkolizme  ( bu safhaya gelmek için genellikle birkaç yıl orta derecede veya yoğun alkol tüketiminin olması gerekir) bağlı olduğu kanıtlanmış ataklar genellikle aşırı içki tüketimi ile alevlenir.  Akut atak önlenemediği gibi (hastanın alkol kullanmaya devam ettiği düşünüldüğünde) hasta vaktinden önce  tıbbi yardım aramaya olanak tanıyan ve tedavi edilebilen uyarıcı ağrılar geçirebilir veya geçirmeyebilir. Safra taşları veya başka akut pankreatit nedenlerini ataktan önce tanıtan uyarıcı belirtiler genellikle mevcut değildir. 

    Tedavi genellikle ağrının kontrolü, aç kalma, pankreası bulgular geçene kadar birkaç gün ila birkaç hafta “istirahatte” bırakmayı içerir. Bu sırada hastalar hastaneye yatırılır, tüm sıvıların alımı ve beslenme için damar içi yol (intravenöz, IV) kullanılır. Komplikasyonlar izlenir ve oluştuklarında enfeksiyon için antibiyotiklerin kullanılması gibi anında tedavi edilir. Akut pankreatit safra taşlarına bağlıysa, safra kesesinin cerrahi yolla çıkartılması gerekebilir.

    Kronik Pankreatit

    Kronik pankreatit gelecek atakları önlemeye, pankreas hasarını en alt düzeye indirmeye veya halen mevcut hasarı ele almaya çalışarak tedavi edilir. Alkolden sakınmak ilave atakların önlenmesine yardımcı olmada kritik önem taşır. Pankreasın yükünü azaltmak için yağdan fakir bir diyet, yetersizlikler ve emilim bozukluğunun şiddet derecesini azaltmak için pankreas enzimleri verilebilir. Hastanın yağda eriyen vitaminler ve kalsiyumla takviye edilmesi gerekebilir. Sıklıkla glukoz (kan şekeri) izlenir ve hasta diyabetliyse insülin enjeksiyonları (bu olgularda genellikle ağızdan alınan şeker ilaçları işe yaramamaktadır) yapılabilir.

    Hastalar orta veya şiddetli derecede ağrı geçirebildiklerinden ağrının kontrolü tedavinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Hastalara narkotik ağrı kesiciler ve antidepresanlar verilebilir. Ağrının yayılmasını önlemek için sinirleri içine ilaç enjeksiyonu yapılabilir. Bazı olgularda sinirleri cerrahi yola kesilebilir. Zaman geçtikçe pankreas işlevleri azalır ve ağrı düzeyi düşebilir.

    Pankreasın hepsi veya bir bölümünü çıkartmak ve/veya tıkanıklıkları ortadan kaldırmak veya atlamak için bazı olgularda cerrahi gerekli olabilir. Pankreas ameliyatının çok zor olduğu ve pankreas cerrahisinde deneyimli bir cerraha gerek duyulduğuna dikkat çekilmelidir.

    Kronik pankreatiti olanlar daha büyük bir pankreas kanseri geliştirme riski altındadır. Doktorunuz kronik pankreatitinizi izlerken kanser oluşumunu da takip edecektir.

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Loren, D., Updated (Güncelleştirme tarihi: 9 Eylül 2002,). Acute pancreatitis. MedlinePlus Health Information [On- line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000287.htm.

Forsmark, C. (Güncelleştirme tarihi 8 Haziran 2000). Management of Acute Pancreatitis. Univ. of Florida College of Medicine / Shands Health Care Grand Rounds Online [On- line bilgiler]. http://www.medinfo.ufl.edu/cme/grounds/forsmark2/intro.html http://www.medinfo.ufl.edu.

O’Rourke, R., Güncelleştirme tarihi (Güncelleştirme tarihi: 9 Eylül  2002,). Pancreatic abscess. MedlinePlus Health Information [On- line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000270.htm.

Sarner, M., Assisted. The Pancreas & Pancreatitis. Digestive Disorders Foundation [On-line patient information leaflet]. http://www.digestivedisorders.org.uk/leaflets/pancreax.html http://www.digestivedisorders.org.uk.

Owens, M., Güncelleştirme tarihi (Güncelleştirme tarihi 9 Eylül 2002 ) Chronic pancreatitis. Medlineplus Health Information [On- line bilgiler].  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000221.htm.

Flagg, M. (Güncelleştirme tarihi 26 Eylül 2001). Pancreatitis [Multipart, part I used 39 paragraphs]. WebMDHealth [On-line makale ]. http://my.webmd.com/printing/article/4115.20932 http://my.webmd.com.

Pancreatitis. University of Maryland Medicine, Endocrinology Health Guide [On- line bilgiler]. Available onliine at http://www.umm.edu/endocrin/pancreat.htm http://www.umm.edu.

Munoz, A. & Katerndahl, E. (1 Temmuz 2001). Diagnosis and Management of Acute Pancreatitis. American Family Physician, AAFP [On-line dergi]. http://www.aafp.org/afp/20000701/164.html http://www.aafp.org.

American Family Physician [AAFP]. Diagnosis and Management of Acute Pancreatitis. http://www.aafp.org/afp/20000701/164.html http://www.aafp.org.

Yahoo Health (2002). Chronic pancreatitis. Provided by A.D.A.M. [On- line bilgiler]. http://health.yahoo.com/health/encyclopedia/000221/0.html http://health.yahoo.com.

Yahoo Health (2002). Acute pancreatitis. Provided by A.D.A.M. [On- line bilgiler]. http://health.yahoo.com/health/encyclopedia/000287/0.html http://health.yahoo.com.

Merck. Acute Pancreatitis. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy [On- line bilgiler]. http://www.merck.com/pubs/mmanual/section3/chapter26/26b.htm throughttp://www.merck.com.

Merck. Chronic Pancreatitis. The Merck Manual of Diagnosis and Therapy [On- line bilgiler]. http://www.merck.com/pubs/mmanual/section3/chapter26/26c.htm http://www.merck.com.

(2004 February). Pancreatitis. National Digestive Diseases Information Clearinghouse [On- line bilgiler]. http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/pancreatitis/ throughhttp://digestive.niddk.nih.gov.

National Digestive Diseases Information Clearinghouse. Pancreatitis (On line bilgiler,İnternete giriş tarihi:  Aralık  2006). http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/pancreatitis/ http://digestive.niddk.nih.gov.

National Digestive Diseases Information Clearinghouse. ERCP (Endoscopic Retrograde Cholangiopancreatography). http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/ercp/ http://digestive.niddk.nih.gov