Diğer Adları
PKOS
Stein-Leventhal sendromu
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 10 Temmuz 2017.

Nedir?

Stein-Leventhal sendromu da denilen doğurganlık çağındaki kadınların % 5-10’unu etkileyen sık görülen bir durumdur. Hastalık doğurganlık çağındaki kadınlarda olasılıkla  en sık görülen hormonal bozukluk olup kesinlikle kısırlığın önde gelen nedenidir. Altta yatan neden iyice anlaşılmamış olmasına rağmen  PKOS genellikle aşırı androjen (erkeklik hormonu-genellikle testosteron) üretimi, ovülasyon yokluğu (kadın yumurtalığı  bir yumurta salmaz), adetten kesilme ( amenore) ve değişik derecelerde insülin direnci ile karakterizedir.

Normalde kadınların yumurtalıklarında ve böbrek üstü bezlerinde küçük miktarlarda androjenler yapılmaktadır. Fazladan az miktarda üretim bile kıllanmaya (hirsutismus), akneye, uç olgularda erkeksileşmeye (virilizasyona) yol açabilmektedir.

Hormonal dengesizlikler PKOS’de adet döngülerini de etkilemekte, kısırlık sorunlarına neden olmaktadır. Bu hastalığı olan kadınların çoğu düzenli olarak ayda bir adet görmezler. Sıklıkla uzun süre yumurta salmazlar ve adetten kesilmişlerdir. Ancak düzensiz adet kanamaları ve rahim kanaması geçirebilirler. PKOS ile her iki yumurtalık normal büyüklüklerinin 3 katı irileşebilir. PKOS’lu kadınların % 90’ında yumurtalıkların ultrasonografisi kistlerin varlığını gösterecektir.Bu kistler yumurtalık yüzeyinde görülebilen  sıvıyla dolu küçük olgunlaşmamış yumurtalar içeren keseciklerdir  Bu yumurtalık kistleri sıklıkla bir hizaya dizilerek “inci gerdanlık” görüntüsü verirler. Yumurta salınmadığı ve kadın adet  görmediği zaman yeterli miktarda progesteron üretilmez. Bu durum östrojenin karşı konulamaz şekilde arttığı hormon dengesizliğine yol açar.  Sonuçta rahim iç katmanı aşırı gelişir (endometriyum hiperplazisi) ve kadının endometriyum kanser geliştirme riskini artırır. Yumurta salmayan ve gebe kalmayan PKOS’lu kadınlarda düşük riski artabilir..

PKOS’un nedeni iyice anlaşılmamış olmakla birlikte bazı araştırmacılar insülin direncinin anahtar faktör olabildiğini düşünmektedir. İnsülin glukozun hücresel düzeyde taşınması ve depolanması için yaşamsal değer taşır. Kan şekeri düzeylerinin düzenlenmesine yardımcı olduğu gibi karbonhidrat ve lipit metabolizmasında da rol oynamaktadır. Hücresel düzeyde insülin kullanımına direnç varsa vücut daha fazlasını yaparak telafi etmeye çalışır. Bu durum kanda insülin düzeylerinin yükselmesine (hiperinsülinemi) yol açar. Bazı araştırmacılar yumurtalıkların artan miktarda androjen üretimi nedenlerinden en azından birinin hiperinsülinemi olduğuna inanmaktadır.

PKOS’li kadınların çoğunda değişik derecelerde insülin direnci, obezite ve lipit fonksiyon bozukluğu mevcuttur. Obez ve adetten kesilmiş kadınlarda insülin direnci daha belirgin olma eğilimindedir.  Bu rahatsızlıklar PKOS’lularda tip 2 diyabet ve  kalp-damar hastalığı gelişme riski daha yüksektir.

Belirtiler ve bulgular

PKOS’de hastaların az veya çok, zamanla değişen farklı semptomlar geçirebildiği söylenir.  Sendromun tekdüze ve kesin tanımı mevcut değildir. Kadınlar doktorlarına adet düzensizlikleri, kısırlık ve/veya androjen fazlalığıyla ilişkili yakınmaları nedeniyle başvururlar. Aşağıdaki hastalık belirtileri görülebilir:

  • Anormal rahim kanaması
  • Acanthosis nigricans
  • Akne
  • amenore
  • Memelerde küçülme
  • Seste kalınlaşma (nadiren)
  • Büyük yumurtalıklar
  • Yüzde, şakaklarda, çene ucu, üst dudak, karın alt bölümü orta hattı, göğüs , meme aylası, sırt, kabaetleri ve uyluk içi gibi bölgelerde erkek tipi kıllanma (hirsutismus)
  • Kilo alımı/obezite, vücudun orta kesiminde (santral) yağlanma
  • Koltuk altları veya boyunda deri katlantıları
  • Erkek tipi kellikle birlikte saçların dökülmesi

Testler

PKOS  bir ölçüde diğer hastalıkların dışlanmasıyla konulan bir tanıdır. PKOS tanısı koymak için kullanılabilen spesifik bir test yoktur.  Ayrıca, tanısal kriterlerin ne olması gerektiği konusunda da yaygın bir uzlaşı mevcut değildir. Doktorunuz kısırlığın ve yumurta salımının olmadığı diğer nedenleri dışlamak için testler yapacaktır. PKOS’a aşırı hormon üretiminin, bir böbrek üstü bezi veya yumurtalık tümörünün  veya böbrek üstü bezi dokusunun aşırı büyümesinin (adrenal hiperplazi)  neden olup olmadığını belirlemeye yardımcı olmak için genellikle çeşitli testler isteyecektir.  Yumurtalık içindeki kistleri araştırmak ve iç oluşumların normal görünüp görünmediğini anlamak  için sıklıkla ultrasonografilerden yararlanır

Doktorunuz PKOS’u düşündüren laboratuvar test sonuçları ve klinik bulgular  kombinasyonunu bulmaya çalışacaktır. Size PKOS tanısı konduysa doktorunuz, ileride oluşabilecek  diyabet ve  kalp-damar hastalığı riskinizi takip için lipit profilleri ve kan şekeri testleri isteyebilir.

 Laboratuvar Testleri

  • FSH (Folikül uyarıcı hormon): PKOS’lu da normal veya düşük düzeylerde olacaktır.
  • LH (Lüteinleştirici hormon) düzeyleri yükselecektir.
  • LH/FSH oranı:  Bu oran normalde menopoz öncesi kadınlarda 1:1 iken PKOS’luda oranın 2:1 veya 3:1 ‘den daha yüksek olmasının tanısal değer taşıdığı düşünülebilir.
  • Prolaktin düzeyleri  normal veya düşük olacaktır. 
  • Testosteron, total ve/veya serbest formları genellikle yükselmiştir.
  • DHEAS (hızla artan kıllanmaları olan kadınlarda virilizan (erkeksileştiren) böbrek üstü bezi tümörünü ekarte etmek için bu test uygulanabilir.) PKOS’lu da sıklıkla hafifçe yükselmiştir.
  • 17-ketosteroitler (androjenlerin idrardaki metabolitleri olup böbrek üstü bezi işlevlerini değerlendirmek için kullanılır) yükselmiş veya alçalmıştır
  • Östrojenler normal veya yükselmiş olabilir
  • Cinsiyet hormonu bağlayıcı globülin azalabilir.
  • Androstenedion düzeyleri yükselebilir.
  • hCG (İnsan koriyonik gonadotropin) gebelik testi olumsuz çıkacaktır.
  • Lipit profili (düşük HDL, yüksek LDL,  kolesterol, artmış trigliseritler)
  • Açlık kan şekeri  ve/veya glukoz tolerans test sonuçları yüksek çıkabilir.
  • İnsülin, sıklıkla yükselmiştir.
  • TSH (Tiroit uyarıcı hormon): PKOS’u olanlarn bir bölümü ayrıca hipotiroidilidir.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler
İrileşmiş yumurtalıkları değerlendirmek için transvajinal ve/veya pelvik/abdominal ultrasonografi de kullanılır. PKOS’da yumurtalıklar normalden 1,5-3 kez daha büyük olabilir, her bir folikülün çapı 10 mm’den daha küçük olmak üzere her yumurtalıkta karakteristik olarak 8’den fazla folikül mevcut olabilir. Sıklıkla yumurtalıkların üzeri kistlerle kaplı olup “inci gerdanlık” görünümündedir. Bu ultrasonografi bulguları tanısal değildir. PKOS’lu kadınların  % 90’ından fazlasında bulunmasına rağmen PKOS’u olmayan kadınların % 25’e varan bölümünde de rastlanmaktadır.

Yumurtalıkları, rahmin endometriyum katmanını değerlendirmek , bazen de cerrahi tedavi yaklaşımının bir bölümü olarak laparoskopiden yararlanılabilir.

Tedaviler

PKOS’da tam iyileşme mümkün değildir. Adet dönemlerinin kendiliğinden geri geldiği olguların varlığına rağmen çoğu kadının rahatsızlığı menopoz döneminden sonra da ilerleyecektir. PKOS tedavisi hastalık belirtilerinin azaltılması ve gelecek komplikasyonları önlemeyi amaçlar. Tedavinin hedefleri yumurta salımını teşvik etmek, endometriyum hiperplazisini önlemek, androjenin etkisine karşı koymak ve insülin direncini hafifletmekten ibarettir. Tedavi seçenekleri hastanın bireysel hastalık belirtilerinin tipi ve şiddet derecesine ve hastanın gebe kalma arzusuna bağımlıdır.

Sıklıkla hormonları dengelemek ve rahim iç katmanının (endometriyum) östrojenlerle uyarıılmasına karşı koymak için düşük dozda oral  doğum kontrol hapları verilir. Birkaç ay içinde genellikle adet dönemlerini düzenler, rahim iç kanamayı elimine edebilir veya en alt düzeye indirebilir,  androjen düzeylerini (kıllanmayı azaltır ve akneleri ortadan kaldırırlar) düşürebilirler.

Spironolakton, flutamit  ve siproteron benzeri andj karşıtı ilaçlar bazen oral doğum kontrol haplarıyla kombine edilerek daha ağır kıllanma  (hirsutismus) ve akne olgularının tedavisine yardımcı olurlar. İstenmeyen kılları ortadan kaldırmak için ağda, tıraşlama, kıldökücü tedaviler ve elektroliz, akne tedavisi için de antibiyotikler ve retinoik asit  kullanılabilir.

İnsülin direncini hafifletmek için metformin ilacı kullanılmaktadır  PKOS’a bağlı kıllanması olan kadınlarda ilk sonuçlar umut vericidir. Ayrıca adet dönemlerinin düzenli olmasına yardımcı olmakla birlikte kısırlık ve diğer hastalık belirtileri üzerine etkileri henüz bilinmemektedir.

İnsülin direncinin hafiflemesine  ve yağ metabolizması bozukluklarının minimal düzeye inmesine yardımcı olmak için kilo kaybı ve egzersiz önerlmektedir. Kilo kaybı ayrıca testosteron, insülin ve LH düzeylerini düşürebilir.

Ara sıra uygulanmasına rağmen cerrahi seyrek tatbik edilen bir PKOS tedavisi yöntemidir. Bir cerrahi seçenek olan “kama rezeksiyonu” yumurta salımını geridöndürmeyi deneme amacıyla kistik folikülleri içeren yumurtalık kısmının kesilip çıkartılmasını içerir. Başka bir seçenek de yumurtalığın delinmesi işlemidir. Burada bir delici iğne ve elektrik akımı kullanılarak yumurtalık içine delikler açılır. Bu her iki girişim geçici olarak doğurganlık olasılığını geçici olarak artırabildiği gibi nedbeleşme ve yapışıklıklara da yol açabilir.

PKOS’lu bir kadın gebe kalmak isterse, genellikle kendisine yumurtalamayı (ovülasyonu) tetiklemeye yardımcı olan klomifen sitrat verilir. Ayrıca, çoğul gebelik riskini artıran  insan menstrüel gonadotropini de verilebilir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: İnsülinFSHLHProlaktinTestosteronDHEASÖstrojenlerhCGLipit profiliGlukoz ,InsulinTSHSHBG 
Hastalıkla: Kısırlık

Başka bir interset sitesinde

InterNational Council on Infertility Information Dissemination (INCIID)
MEDLINEplus Health Information: Ovarian Cysts
The Hormone Foundation
Polycystic Ovarian Syndrome Association
The National Women's Health Information Center: Polycystic Ovarian Syndrome (PCOS)

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Bradley, C. (4 Şubat 2002). Ovarian overproduction of androgens. MEDLINEplus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler ]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001165.htm.

Sadovsky, R. (15 Aralık 2001). Androgen Deficiency in Women: Review of the Subject. American Family Physician, Tips from Other Journals [On-line Dergi, info from Miller, KA. Androgen deficiency in women. J. Clin Endrocrinol Metab 2001;86:2395-401]. http://www.aafp.org/afp/20011215/tips/6.html http://www.aafp.org.

Alberta Clinical Practice Guidelines Steering Committee (Gözden geçirilme tarihi:Haziran 2001,). Laboratory Endocrine Testing Guidelines. Alberta Medical Association [On-line kılavuzlar]. http://www.albertadoctors.org/resources/endocrinology.html http://www.albertadoctors.org.

Lobo, R. and Carmina, E. (20 Haziran 2000). The Importance of Diagnosing the Polycystic Ovary Syndrome. Annals of Internal Medicine 2000;132:989-993 [On-line Dergil]. http://www.annals.org/issues/v132n12/full/200006200-00010.html http://www.annals.org.

Polycystic ovary syndrome (2002). Hendrick Health System, AccessMed Health Information Library [On-line information]. http://www.hendrickhealth.org/healthy/index.htm http://www.hendrickhealth.org.

Smith Waddell, R. (2000). PCOS Frequently Asked Questions. InterNational Council on Infertility, Information Dissemination (INCIID) [On-line bilgiler ]. http://www.inciid.org/faq/pcos2.html http://www.inciid.org.

Wozznicki, K. (3 Şubat 2003). An Ovarian Link To Diabetes. MEDLINEplus Health Information [On-line Article, United Press International Science News]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/news/fullstory_11520.html http://www.nlm.nih.gov.

Chen, P. (Güncelleştirilme tarihi:). 7 Şubat 2002) Stein-Leventhal syndrome. MEDLINEplus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler ]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000369.htm.

Polycystic Ovary Syndrome (PCOS). The Hormone Foundation [On-line bilgiler ]. http://www.hormone.org/learn/pcos.html http://www.hormone.org.

Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) (Nisan 2001). The National Women's Health Information Center, 4Woman.gov [On-line information]. http://www.4woman.gov/faq/pcos.htm http://www.4woman.gov.

Hunter, M. and Sterrett, J. (1 Eylül 2000). Polycystic Ovary Syndrome: It's Not Just Infertility. American Family Physician [On-line journal]. http://www.aafp.org/afp/20000901/1079.htm  http://www.aafp.org.

#2023: Polycystic Ovary Evaluation. Specialty Laboratories Test Information [On-line bilgiler ]. http://www.specialtylabs.com/test/details.asp?id=2023 http://www.specialtylabs.com.

Adrenal Gland Disorders. The Merck Manual of Medical Information--Home Edition, Section 13. Hormonal Disorders, Chapter 146 [On-line bilgiler ]. http://www.merck.com/mrkshared/mmanual_home/sec13/146.jsp http://www.merck.com.

Berga, S. (23 Ocak 2003 Janu). Weight Loss Improves Reproduction and Insulin Levels in Women With Polycystic Ovary Syndrome. AMA Science News Media Briefings [On-line press release]. http://www.ama-assn.org/ama/pub/article/4197-7204.html http://www.ama-assn.org.

Ehrmann, D.A. (24 Mart 2005). Polycystic Ovary Syndrome. New England Journal of Medicine2005,352: 1223 – 1236