Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir ?


Prostat kanseri, erkeklerde deri kanserinden sonra en sık görülen kanser türüdür. Genellikle erkekler yaşlandıkça risk artmaktadır. Prostat kanserlerinin % 70'den fazlası 65 yaş üstü erkeklerde saptanmaktadır. Aile geçmişinde bu hastalığı olanlarda risk artmıştır.

Prostat erkeklerde üretranın üst  kısmını çevreleyen küçük kestane şeklinde bir bez olup semenin (meni) bir kısmını oluşturan sıvıyı salgılamaktadır. Prostat içinde gelişen kanser birçok yıl bulunduğu yerle sınırlı ( tamamen prostat içinde) kalabilmekte ve az sayıda farkına varılabilir belirtiye neden olabilmektedir. Prostat kanseri olgularının çoğu yavaş büyümekte, tümör kitlesi yeterince genişleyip üretrayı daralttığında hastalık belirtileri ortaya çıkmaya başlamaktadır. Bu durum özellikle geceleyin sık idrara çıkma, ince veya kesintili idrar akışı, idrar veya semende iltihap veya kan, idrar yaparken veya boşalırken ağrı veya yanma hissi, bel, kalça veya uyluklarda rahatsızlık hissi gibi belirtilere neden olabilmektedir. Ancak bu belirtilerin birçoğuna selim (benign) prostat hiperplazisi (BPH), idrar yolu enfeksiyonu (İYE), akut prostat iltihabı  veya cinsel yolla bulaşan hastalıklar gibi başka hastalıklar da neden olabilmektedir.

Yaşlanmakta olan erkeklerde çok sık görülen  BPH, prostatın kanser nedenli olmayan büyümesidir. 80 yaşına geldiklerinde erkeklerin % 90 kadarını etkileyebilmektedir.  BPH prostat kanserine neden olmamakla birlikte her ikisi birlikte bulunabilmektedir. Doktorlar, erkeğin hastalık belirtilerinin prostat kanseri, BPH veya başka bir kanser dışı hastalığa bağlı olup olmadığını belirlemelidir. Ayrıca, doktorlar, tanımladıkları prostat kanserinin klinik açıdan önemli olup olmadığını da saptamalıdır. Prostat kanseri küçük, belli bir bölgeye sınırlı ve yavaş büyüyen tipteyse hiçbir zaman önemli sağlık sorunlarına neden olmayabilir. "Birçok erkeğin prostat kanserinden değil, prostat kanseriyle öldüğüne" ilişkin bir söyleyiş vardır.  Bu tip olgularda tedavi sertleşme sorunları ve idrar kaçırma gibi yan etkilere neden olabilidiğinden bazen kanserden daha kötü sonuçlara yol açabilmektedir.

Bazı prostat kanserileri büyüyerek pelvis bölgesi ve daha sonra vücut içine saldırgan biçimde yayılmaktadır. Bazı yavaş büyüyen kanserler sonunda tıbbi girişim gerektirecek kadar büyüyüp rahatsızlık vermektedir. Doktor prostat kanserini belirleme, büyüme hızı ve yayılımını değerlendirme ve daha sonra hastayla birlikte hangi tedavi kürlerinin uygulanacağını ve hangi aralıklarla izleneceğine karar verir.

Testler

Prostat kanseri tanısında, prostat biyopsisi altın standarttır. Prostat dokusundan küçük numuneler alınıp mikroskop altında anormal hücreler tanımlanır. Kanser saptandığında doktor, kanserin evresi (vücutta ne kadar uzağa yayıldığı) ve derecesini (hücrelerin ne kadar anormal göründüğü) belirlemek için numunelerden ve ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanacaktır. Tümör hücreleri ne kadar anormalse kanserin saldırgan olma ihtimali o kadar yüksek olacaktır.

Prostat biyopsisi gereksinmesini belirlemeye yardımcı olmak için birincil olarak  total PSA (total prostat spesifik antijen) kan testi ve parmakla rektal muayene gibi tanısal araçlar kullanılmaktadır. Parmakla rektal muayene bir fizik muayenedir ve bunun için doktor kayganlaştırılmış eldivenli parmağı makattan içeri sokarak prostat bezini hisseder ve anormallikleri belirler.

Laboratuvar Testleri

Belirti veren (semptomatik)  ve  vermeyen (asemptomatik) kanserli erkekleri taramak, kişinin yakınmalarını ağırlaştırabilen veya bunlara neden olabilen diğer hastalıklar ve rahatsızlıkları dışlamak, tedavinin etkinliğini ve nüksü izlemek için laboratuvar testleri kulanılmaktadır.  

Bu testler aşağıdakileri içerebilir:

  • PSA (total prostat spesifik antijen) - prostat kanseri taraması ve takibine yardımcı olmak için kullanılır. PSA iyi, ancak mükemmel olmayan bir tanı aracıdır. Artmış PSA düzeyleri yüksek bir prostat kanseri riskiyle ilişkili olmasına rağmen BPH, prostatit iltihabı, enfeksiyon ve başka çeşitli geçici rahatsızlıklarda da yüksek PSA düzeylerine rastlanmaktadır. PSA düzeyleri anormal olan erkeklerin yaklaşık üçte ikisinde prostat kanseri bulunmamakta, prostat kanseri olanların yaklaşık % 20'sinde normal PSA düzeyleri saptanmaktadır. Sonuçları değerlendirirken doktor hem kan PSA düzeyi hem de prostat hacmini göz önüne almalıdır. (PSA testindeki değişkenliklerin tartışması  için PSA test sayfasına  bakınız.)
  • İdrar tahlili  - böbrek bozukluklarını araştırmak için yapılır.
  • İdrar kültürü - idrar yolu enfeksiyonu (İYE) belirtilerini araştırmak için yapılır.
  • Kan üre azotu (BUN) ve Kreatinin - böbrek fonksiyonunu değerlendiren kan testleridir.

Laboratuvar dışı testler: 

  • Ultrasonografi - prostatın büyüklüğünü ölçmeye ve prostat biyopsisi sırasında biyopsi iğnesini yönlendirmeye yardımcı olmak için  transrektal ultrasonografi (TRUS) kullanılabilir.
  • BT (bilgisayarlı tomografi ) -kanserin yaygınlık derecesini değerlendirmeye yardımcı olmak için uygulanır.
  • MRG (manyetik rezonans görüntüleme ) - kanserin yaygınlık derecesini değerlendirmeye yardımcı olmak için uygulanır.
  • Radyoizotop kemik taraması- Kemiğe yayılmış kanseri belirlemek için nadiren kullanılır.
  • PET (pozitron emisyon tomografisi) - bazen prostat dışına yayılmış (metastatik) kanseri evrelendirmeye yardımcı olmak için kullanılmaktadır.

Tedaviler


Prostat kanserinin evre ve derecesini tanımlanarak en uygun tedavi seçenekleri belirlenebilir. Kanserin prostatla sınırlı ve az sayıda hastalık belirtisine neden olduğu, yavaş büyüdükleri görünen olgularda doktor ve hastası, acil tedavi yerine kanserin seyrini düzenli aralıklarla izlemeye karar verebilir. Bu duruma "dikkatli gözlem" denmektedir. Bu strateji birçok yıl işe yarayabilir.

Tıbbi girişim gerektiren prostat kanserli erkekler için genellikle bazı cerrahi, ışın tedavisi ve/veya hormon tedavisi kombinasyonları kullanılmaktadır.  Tercih edildiği takdirde tümör tamamiyle çıkartılabilir veya ilerlemiş olgularda idrar yapmadaki sorunlar rahatlatılabilir. Oldukça yeni bir cerrahi seçenek olan kriyocerrahi (dondurarak tedavi) sıvı nitrojenle hastalıklı dokuyu dondurup "öldürmektedir."  Vücut dışından hedeflenmiş ışınlarla, prostat içine minik radyoaktif çekirdekler yerleştirerek veya enjekte ederek tedavi uygulanabilir. Ağrıyı gidermek için ışın ve hormon tedavisi birlikte kullanılabilir.

Vücudun başka yerlerine yayılmış (metastaz) prostat kanserinin tedavisinde en çok hormon tedavisi kullanılır. Bu evrede tam iyileşme mümkün değilse de bu tedavi tümörleri küçültebilir, hastalık belirtilerini giderebilir, hastanın yaşamını uzatabilir. Prostat kanserinin daha erken evrelerini tedavi etmek veya cerrahi öncesi tümörü küçültmek için ışın tedavisiyle birlikte hormon tedavisi de kullanılmaktadır. Prostat kanseri için nadiren kemoterapi  kullanılmakla birlikte hormon tedavisine yanıt vermeyen ilerlemiş prostat kanseri olgularında kemoterapiden yararlanılabilir.

Farklı prostat kanseri tedavilerinin yan etkileri olmayabilir veya bitkinlik, saç dökülmesi, idrarını tutamama ve sertleşme sorunlarını içerir. Prostat kanseri tedavisi nedeniyle testosteron düzeyleri azalmış erkekler yüksek bir kemik erimesi ( osteoporoz) riski altına girebilir.

Prostat kanseri tanı ve tedavi seçenekleri sürekli iyileşmekte, bu seçeneklerin ne zaman ve nasıl kullanılacağına ilişkin öneriler sürekli gelişmektedir. Erkekler doktorlarıyla birlikte güncel prostat kanseri tarama ve tedavi seçeneklerini tartışmalı ve bilinçli olarak kendi seçimlerini yapmalıdır.

İlgili Sayfalar

Bu internet sitesinde:
Testler: Prostat Spesifik Antijen  (PSA) İdrar tahlili, İdrar Kültürü
Hastalıklar: Selim prostat hiperplazisi  (BPH), İYE
Tarama : Yetişkinler (30-49),  Yetişkinler(50 yaş ve üstü)

Başka bir internet sitesinde
National Cancer Institute: What You Need to Know about Prostate Cancer
National Cancer Institute: Fact Sheet, Prostate-Specific Antigen (PSA) Test
American Cancer Society: Detailed Guide, Prostate Cancer
American Cancer Society: Prostate Cancer
Centers for Disease Control and Prevention: Prostate Cancer
American Urology Association, Urologyhealth.org: Adult Conditions
National Comprehensive Cancer Network: Making Treatment Decisions, Prostate Cancer

National Comprehensive Cancer Network: Making Treatment Decisions, Prostate Cancer

 

Makale kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu derlemede kullanılmış kaynaklar

Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2007). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 772-774.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (© 2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry: AACC Press, Washington, DC. Pp 243, 246.

Wu, A. (© 2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, 4th Edition: Saunders Elsevier, St. Louis, MO. Pp 906-913.

(20 Kasım 2008 ). What you need to know about Prostate Cancer. National Cancer Institute [On-line bilgiler]. http://www.cancer.gov/cancertopics/wyntk/prostate http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

(© 2009). Detailed Guide: Prostate Cancer. American Cancer Society [On-line bilgiler]. http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?rnav=cridg&dt=36 through http://www.cancer.org. İnternete giriş tarihi: Mart  2009.

(19 Mart 2009 Mart). PSA Testing: What Should Men Do? Fallout from 2 studies, pro and con, has experts in a quandary. MedlinePlus HealthDay [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/news/fullstory_81937.html http://www.nlm.nih.gov. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

Morse Linn, M. et al (Poster bildirimi:  9 Ocak 2008). Prostate-Specific Antigen Screening: Friend or Foe? Emedicine from Urol Nurs. 2007;27(6):481-489. [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/568053 http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

Chustecka, Z. News and Lie, D. CME (Released 2008 August 5). USPSTF Recommends Against Prostate Cancer Screening in Men 75 Years or Older. CME/CE Medscape Medical News, Online CME [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/578591 http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

Michael, A. et al (Poster bildirimi:  6 Mart  2009). Prostate Cancer Chemotherapy in the Era of Targeted Therapy. Medscape from Prostate Cancer Prostatic Dis. 2009;12(1):13-16. [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/589071 http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

Melanie Ketchandji, M. et al (Poster bildirimi: 5 Şubat  2009). Cause of Death in Older Men After the Diagnosis of Prostate Cancer. Medscape from J Am Geriatr Soc. 2009;57(1):24-30. http://www.medscape.com/viewarticle/58674   http://www.medscape.com. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

(Gözden geçirilme tarihi:  18 Mart 2009). Prostate-Specific Antigen (PSA) Test. NCI Fact Sheet [On-line bilgiler]. http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/Detection/PSA through http://www.cancer.gov. İnternete giriş tarihi: Mart 2009.

Önceki Derlemede Kullanılmış Kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Ballentine Carter, H., et. al. (22 Eylül 2004 ). Report to the Nation on Prostate Cancer 2004, Chapter 1: Detection, Diagnosis, and Prognosis of Prostate Cancer CME. Medscape Today, Clinical Update [On-line CME]. http://www.medscape.com/viewprogram/3440?src=sidesearch through http://www.medscape.com.

(Gözden geçirilme tarihi: 1 Ocak 2005). Detailed Guide: Prostate Cancer, Can Prostate Cancer Be Found Early? American Cancer Society [On-line bilgiler].  http://www.cancer.org.

(Gözden geçirilme tarihi: 17 Ağustos 2004). The Prostate-Specific Antigen (PSA) Test: Questions and Answers. National Cancer Institute, Cancer Facts [On-line bilgiler]. http://cis.nci.nih.gov/fact/5_29.htm  http://cis.nci.nih.gov.

(26 Mayıs 2004). Some Men with Low PSAs Have Prostate Cancer: Most Cancers Found Are Not Likely to Be Clinically Significant. NIH News [On-line Basın Bülteni]. http://www.nih.gov/news/pr/may2004/nci-26.htm http://www.nih.gov.