Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
30 Kasım 2017.
Nedir?

Proteinüri idrarda normalden daha yüksek miktarlarda proteinle karakterizedir. Farklı hastalıklarla ilişkili olup bazen sağlıklı görünen kişilerde de görülmektedir. Hafif veya geçici proteinüri zamanla daha fazla ağırlaşabilir.

Kanın sıvı kısmı olan plazma birçok farklı proteini içermektedir. Böbreklerin birçok fonksiyonundan biri de idrar oluştuğunda atık ürünlerle birlikte atılmaması için plazma proteinini muhafaza etmektir. Proteinin normalde  idrara geçmesini önleyen iki mekanizma vardır:  (1) glomerüller daha büyük proteinlerin çoğunu kan damarlarının içinde tutan bir engel oluştururlar ve  (2) dışarı kaçan küçük proteinler hemen hemen tümüyle  tübüllerden geri emilirler.

Böbrekler içindeki damar yumakçıkları (glomerüller) veya borucuklar (tübüller) hasarlandığında en büyük sıklıkla proteinüri oluşmaktadır. Glomerüllerin iltihaplanması ve/veya nedbeleşmesi giderek artan miktarlarda protein ve bazen kırmızı kan hücrelerinin (RBC) idrara sızmasına olanak tanır. Tübüllerde oluşan hasar proteinin geri emilimini engelleyebilir. Kanda çok fazla protein varlığında ve tümü tübüller tarafından geri emilemediğinde de proteinüri gelişebilmektedir.

Proteinüriyle çeşitli hastalıklar ve rahatsızlıklar ilişkilidir.  En sık görülen iki neden:

Diğer nedenler:

Gebe kadınlar preeklampsiyle (toksemi olarak da bilinir) ilişkili proteinüri gelişimi açısından sıklıkla tarama testlerinden geçirilir. Toksemi gebelik sırasında ödem, bulantı ve baş ağrılarına neden olabilen bir hipertansif bozukluktur.  Hem anne hem de bebeği için preeklampsi tehlikeli olabilir.

Multipl miyelomda  ve kırmızı kan hücrelerinin (RBC) parçalanmasına neden olan bozukluklarda (hemoglobin salımı) ve kanda aşırı miktarlarda küçük moleküllü proteinlerin (hafif zincirli serbest immünoglobülin) varlığında proteinüri görülür.

Sağlıklı kişilerde geçici veya kalıcı proteinüri mevcut olabilir.  Stresle, egzersizle, ateşlenmelerle, aspirin tedavisiyle ve soğuğa maruz kalmayla ilişkilidir. Bazı kişiler yattıkları yerden ayağa kalktıklarında idrarla daha fazla protein atarlar (ortostatik proteinüri).

Accordion Title
Proteinüri hakkinda
  • Belirtiler ve Bulgular 

    Sıklıkla, özellikle hafif olgularda proteinüriyle ilişkili herhangi bir belirti yoktur. Bol miktarda protein idrarın köpüklü görünmesine neden olabilir. Kandan önemli miktarlarda protein kaybı, ellerde, ayaklarda, karında ve yüzde şişliklere yol açabilmektedir.  Hastalık belirtileri genellikle proteinüriye neden olan rahatsızlık veya hastalıkla ilişkilidir.

  • Testler

    Proteinüri testinin hedefleri risk altında olanları, altta yatan nedenleri belirlemek, serbestleşen proteinin miktar ve tipini, böbrek fonksiyonunu değerlendirmekten ibarettir. Proteinüri saptandığında, proteinürinin geçip geçmediği veya kötüleşip kötüleşmediğini anlamak için hastalar takip altına alınır. Proteinüriyi değerlendirmek için hem idrar hem de kan testleri istenebilir.

    Laboratuvar Testleri

    24-saatlik veya rastgele zamanda alınan idrar numunelerinde birkaç testin yapılması istenebilir:

    • İdrar tahlili – gözle, kimyasal testlerle ve bazı olgularda mikroskopik analizle idrar numunesinin değerlendirilmesidir
    • Mikroalbümin, 24-saatlik idrar testi – diyabet hastalarında küçük miktarlarda proteinüriyi saptamak ve izlemek için kullanılan daha duyarlı bir testtir.
    • İdrar protein testi,  24 saatlik dönem içinde idrarla atılan protein miktarını ölçen testtir. Rastgele bir zamanda alınan idrar numunesinde proteini ölçen testlere göre proteinürinin derecesini daha doğru biçimde değerlendirir.
    • Mikroalbümin/kreatinin oranı, rastgele bir zamanda alınan idrar numunesinde mikroalbümin miktarı ölçülüp kreatinin ( vücutta sabit hızla salınan bir madde) miktarına göre düzeltme yapılır. Bir 24 saatlik numunedeki ölçüme alternatif bir testtir.
    • İdrar protein / kreatinin oranı (UPCR): Rastgele bir zamanda alınan idrar numunesinde proteini ölçer ve kreatinin miktarına göre düzeltme yapar. Bir 24 saatlik numunedeki ölçüme alternatif bir testtir.

    Birkaç test hem idrar hem de kanda yapılabilir:

    • Kreatinin klirensi – Kan veya 24 saatlik idrar numunesini kullanarak vücuttan kreatinin atılımına göre böbrek fonksiyonunu değerlendiren bir testtir.
    • Protein elektroforezi  - İdrarda mevcut farklı tiplerde proteinlerin göreceli konsantrasyonlarını belirlemek için kullanılan bir test. Kan protein düzeyini değerlendirmek için de kullanılabilir.

    Birincil olarak yalnızca kan numunelerinde yapılan bu testler de istenebilir.

    • eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı ) – proteinin  idrara filtrasyon hızını hesaplamak için kan kreatinin düzeyinden yararlanır. Filtrasyon hızı ilerleyici böbrek hasarında azalmaktadır.
    • BUN (Kan Üre Azotu) – böbrek fonksiyonunu değerlendirmek için kullanılan kan testi
    • Kreatinin – böbrek fonksiyonunu değerlendirmek için kullanılan bir kan testi olup idrarda da kreatinine bakılabilir. (İdrar numunelerinde kreatinin ölçülebilmesine rağmen bir orantı veya hesaplamanın bir bölümü olarak ölçülebilir).
    • Total Protein - serumdaki proteinin tümünü ölçen bir kan testi.
    • Albumin – Kanda albümin konsantrasyonunu ölçen bir kan testi.

    Bir böbrek biyopsisi de istenebilir.  Bu işlemde  böbrek hastalığı  veya hasarı  kanıtları için bazen mikroskop altında küçük bir böbrek dokusu incelenir.

    Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

    • Böbrek hastalığı veya hasarının varlığını saptamak ve şiddet derecesini belirlemek için böbreklerin görüntüleme taramaları
    • Proteinüri nedenini araştırırken kan basıncı ölçülebilir. Hipertansiyonu olanlarda veya geliştirme riski altındakilerde sıklıkla proteinüri takibi yapılır.
  • Tedaviler

    Tedavinin hedefleri proteinüriye neden olan altta yatan rahatsızlıkları kontrol etmek ve ilerlemesini minimal düzeye indirmektir. Her hastalığın tedavisinin farklı olması ihtimali vardır. Örneğin, diyabet hastalarında  kan şekeri düzeylerinin kontrolü böbrek fonksiyonlarının korunmasına yardımcı olacaktır. Hipertansiyon hastalarında ilerleyici böbrek hasarını önlemek için kan basıncının kontrolü önem taşımaktadır. Preeklampsi ile ilişkili proteinüri genellikle bebek doğduğunda geçer.

    İnatçı proteinürisi olan hastaların bir bölümünde doktor tüketilen protein miktarında değişikler gibi diyetsel değişiklikleri önerebilir. Hafif ve geçici proteinüri için hiçbir tedavi gerekli olmayabilir.

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (© 2007). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 775-779.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 313-317.

Wu, A. (2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests, Fourth Edition. Saunders Elsevier, St. Louis, Missouri. Pp 916-918.

(Eylül 2006). Proteinuria. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler]. http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(2005 November). Your Kidneys and How They Work. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler]. http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(Nisan 2006). Glomerular Diseases. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler].  http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(Ağustos 2005). High Blood Pressure and Kidney Disease. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler].  http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

Charytan, D. (Güncelleştirme tarihi: 30 Kasım 2006). Diabetic Nephropathy. MedlinePlus Medical Enyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000494.htm. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(Temmuz 2007). Solitary Kidney. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler].  http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(Şubat 2007). Nephrotic Syndrome in Adults. National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse [On-line bilgiler].  http://kidney.niddk.nih.gov. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

Carroll, M. and Temte, J. (15 Eylül 2000). Proteinuria in Adults: A Diagnostic Approach. American Family Physician [On-line dergi].  http://www.aafp.org. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(© 2002). K/DOQI Clinical Practice Guidelines for Chronic Kidney Disease: Evaluation, Classification, and Stratification [On-line bilgiler].  http://www.kidney.org. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

(Güncelleştirme tarihi: 2 Ağustos 2007). About Preeclampsia. Preeclampsia Foundation [On-line bilgiler].  http://www.preeclampsia.org. İnternete giriş tarihi 10/2/08.

Davita. Patient education, Kidney Disease: “How Kidneys Work” (on-line bilgiler). http://www.davita.com/kidney_animation/#intro http://www.davita.com. İnternete giriş tarihi Nisan  2008.