Diğer Adları
Anthraks
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 10 Temmuz 2017.

Nedir?


Şarbon, Bacillus anthracis bakterisinin neden olduğu bir enfeksiyondur. Vücudun etkilendiği bölgeye göre deri, solunum yolu ve mide-bağırsak şarbonu adını alabilir.

Şarbon insandan insana geçmemekte, genellikle enfeksiyon kapmış hayvanlardan bulaşmaktadır. Enfekte hayvanların derisi veya yününü ellemekle deri şarbonuna yakalanılmaktadır.

2000 yılında kasten hastalığın bulaştırıldığına inanılmış ve şarbon mikrobunun bir silah olarak kullanıldığından kaygılanılmıştır. Birçok ülke bir biyolojik silah olarak şarbon mikrobunu araştırmış ve denemiştir.  Ölümcül enfeksiyonlara neden oldukları ve sporları değişik yollarla taşınmaya dayanıklı oldukları için şarbon etkili bir silah olmaktadır. Bu karakteristik özellikleri nedeniyle teröristler için potansiyel bir silahtır.

Bulgular

Üç tip enfeksiyonun bulguları ve sonlanımları değişmektedir:

  • Deri şarbonu en sık görülen formu olup bulaşık et, yün, meşin veya hayvan derisiyle temas sonucu oluşabildiği gibi genellikle bir kesi veya deri sıyrığından içeri giren bakteriler de şarbona neden olmaktadır. Kuluçka dönemi 1 ila 12 gün arasındadır.  Enfeksiyon böcek ısırığına benzer bir kabarcık şeklinde başlar ve günler içinde açılarak orta yeri siyah ağrısız ülsere dönüşür. Yakındaki lenf bezleri şişebilir. Tedavi edilmemiş olguların yaklaşık % 20’si ölümle sonuçlanmaktadır. Ancak antibiyotik tedavisi görenler nadiren kaybedilmektedir.
  • Solunum yolu şarbonu en ölümcül formu olup sporların solukla alınması yoluyla bulaşır.  Kuluçka döneminin 1-7 gün arasında olduğuna inanılmakla birlikte genellikle 60 güne kadar uzayabilir. Başlangıçta boğaz ağrısı, hafif ateş, kas ağrıları ve keyifsizlikle karakterize bir viral solunum yolu enfeksiyonuna benzer.  Bu ilk evre saatler veya birkaç gün sürebilir. İkinci evre aniden nefes darlığı, ateş, şok, menenjit ve solunum yetmezliği gibi bulgularla gelişebilir. Yüksek bir ölüm oranına sahiptir. Hastalık belirtileri ortaya çıktıktan sonra antibiyotikleri de içeren tıbbi tedaviye rağmen ölüm oranları % 75’lere çıkabilir.
  • Mide-bağırsak şarbonu çiğ veya iyi pişmemiş etin tüketimiyle ilgilidir. Şarbon mikrobu 1-7 günlük kuluçka dönemine sahiptir. Hastalık belirtileri şiddetli karın ağrısı ve ateşi içerir. Hastalık belirtileri yutakta ( dil tabanı yaraları, boğaz ağrısı, ateş ve büyümüş lenf düğümleri) veya  bağırsakların alt segmentlerinde (bulantı, iştah kaybı, kan kusma ve kanlı ishal) yoğunlaşabilir. Ölüm oranı % 25-60 arasındadır.

Testler


Şarbon testleri iki kategoriye ayrılır. Birinci tip testler ortamda şarbonun varlığı ve maruz kalma, ikinci tipler enfeksiyonla ilişkilidir. Burun salgısı sürüntü testleri sporların ve dolayısıyla maruz kalmayı ortaya çıkartabilmesine rağmen pozitif test enfeksiyonu göstermemektedir. Sporlara maruz kalan bir kişi sporlar açılana kadar hastalanmayacaktır. Bu süreç 60 gün kadar sürebilir. O halde şarbona maruz kalma veya hastalığı göstermek için burun salgısı sürüntülerinin yapılması önerilmemektedir.

Şarbon enfeksiyonu tanısı kuşkulanılan hastalık formuna uygun bir şekilde alınan numunedeki (örn: kan, deri yaraları ve solunum salgıları) bakterinin kültürde saptanması veya kanda antikorları  ölçerek konur. Solunum yoluyla alınan şarbon mikrobu için bir göğüs filmi çektirmek, menenjit  belirtileri mevcutsa beyin-omurilik sıvısının analizi yararlı olabilir

Ortamdaki bir enfeksiyon kaynağı veya kan gibi bir vücut sıvısından alınan numunenin kültür  sonucunu almak birkaç saat veya gün sürebilir. Numune bakterilerin çoğalabildiği bir yapay besiyerine  ekilir.  Daha sonra bakterileri tanımlamak için klasik biyokimyasal testler ve tedavi için en iyi antibiyotiği seçme amacıyla duyarlılık testi  yapılır.  

Hem ortamdaki  enfeksiyon kaynağı hem de vücut sıvısından alınan  numunelerde kullanılabilen hızlı bir test geliştirilmiştir. Bu test kültür yapma gerekliliğini ortadan kaldırır ve doğrudan şarbon DNA'sını saptar. 

Tedavi

Şarbon için koruyucu bir  aşı mevcut olmasına rağmen askeri personel veya laboratuvarlarda B. anthracis ile temas eden personel için kullanılması önerilir. Toplum için yaygın biçimde kullanılmamaktadır.

Erkenden, hastalık belirtileri şiddetlenmeden önce tıbbi girişime başlanılırsa şarbon antibiyotiklerle tedavi  edilebilir. Tedavi için siprofloksasin, doksisiklin ve amoksisilin gibi antibiyotikler, maruz kalma durumunda veya şüphesinde ise doksisiklin ve siprofloksasin gibi ilaçlar önerilmektedir. Sporlar uzun süre yaşadıklarından 60 günlük bir koruyucu tedavi önerilmektedir.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: Kan kültürü
Etkenler: Biyoterörizm Ajanları

Başka bir internet sitesinde
Centers for Disease Control and Prevention: FAQ’s about Anthrax 
Additional anthrax information from the CDC
Mayo Clinic: “What is Anthrax?”
Mayo Clinic: “Biological Warfare: Questions and Answers” 
Medline Plus Health Information, Medical Encyclopedia: “Anthrax”
Journal of the American Medical Association: “Anthrax as a biological weapon”

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Roche Diagnostics: LightCycler: Kits for microbiology research.  http://www.biochem.roche.com.

Telefon görüşmesi. Lee Asse, Mayo Clinic public affairs, 3/8/02.

Telefon görüşmesi. Sharon Sheridan, Roche Diagnostics, 4/19/02.

Centers for Disease Control and Prevention. FAQ’s about Anthrax and more. http://www.bt.cdc.gov/Agent/Anthrax/AnthraxGen.asp http://www.bt.cdc.gov.

CDC. Anthrax. http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/anthrax_g.htm through http://www.cdc.gov.

CDC. “Notice to Readers: Considerations for Distinguishing Influenza-Like Illness from Inhalational Anthrax.”  http://www.cdc.gov.

Mayo Clinic: “What is Anthrax?”  http://www.mayoclinic.com.

Mayo Clinic: “Biological Warfare: Questions and answers.”  http://www.mayoclinic.com.

Medline Plus Health Information, Medical Encyclopedia. “Anthrax.” http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001325.htm.

Journal of the American Medical Association. “Anthrax as a biological weapon.”  http://jama.ama-assn.org/issues/v281n18/ffull/jst80027.html http://jama.ama-assn.org.

CDC. Inhalation anthrax associated with dried animal hides --- Pennsylvania and New York City, 2006. MMWR 55(10) 280-282.  http://www.cdc.gov.

USPS Emergency Preparedness Plan. Protecting Postal Employees and Postal Customers from Exposure to Biohazardous Material and for Ensuring Mail Security Against Bioterror Attacks. March 6, 2002. (İnternete girişi: Aralık  2006) İndirilebilir PDF formatı http://www.usps.com/news/2002/epp/emerprepplan.pdf http://www.usps.com.