Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?


Sarılık deri, gözlerin beyazı ve vücut sıvılarının sarı renge bürünmesidir. Kandaki bilirubin miktarının artması sarılığa neden olmaktadır. Bilirubin birincil olarak hemoglobin ve kırmızı kan hücrelerinden kaynaklanan hemin parçalanması sonucu oluşan sarımsı bir pigmenttir. Bilirubin kan yoluyla karaciğere taşınır, burada işlenir ve safraya atılır. Safra, atık ürünleri (bilirubin ve fazla kolesterol) ortadan kaldırmak ve yağların sindirimine yardımcı olmak için ince bağırsakların üst bölümüne (onikiparmak bağırsağı: duodenum) salgılanan kıvamlı, sarı-yeşil-kahverengi bir sıvıdır. Kırmızı kan hücrelerinin (RBC) aşırı derecede parçalanması, bilirübin metabolizmasındaki kalıtsal değişiklikler, karaciğer hastalığı veya hasarı ve safra atılımına müdahale olduğunda sarılık ortaya çıkabilmektedir.

Sarılığa neden olabilen ve sık görülen rahatsızlıklara ilişkin örnekler

  • Akut hepatit: Hepatit A, B, C, D ve  E viral enfeksiyonları, aşırı alkol kullanımı, bazı ilaçlar ve toksinler gibi değişik nedenlerin yol açtığı karaciğer iltihabı
  • Safra kanalları tıkanıklığı:  Karaciğer içi ve/veya dışı safra kanallarının tıkanması taşa, hasarlanma, nedbeleşme veya biliyer atreziye bağlı olabilir. Biliyer atrezi safra kanallarının normal olmayan gelişimiyle ilişkili doğumsal (konjenital) bir patolojidir. Bu anormallik safranın tıkanan yerin gerisinde birikmesine ve kanda bilirubin artışına yol açar. Safra taşları safra kanallarını tıkayabilir. Pankreas kanseri bazen karaciğer dışı safra kanallarının tıkanmasına yol açabilmektedir.
  • Hemolitik anemi: anormal bir  hemoglobin tipi, sıtma, bir otoimmün süreç, yenidoğanın hemolitik hastalığı gibi kırmızı kan hücreleri (RBC-eritrosit) yıkımının ve bilirübin üretiminin anlamlı derecede artışına yol açan durumlarda görülebilir.
  • Gilbert sendromu: enzim aktivitesinde azalma sonucu bilirübinin proteine bağlanmasında (konjügasyon) yavaşlamayla ilişkili hafif seyirli kalıtsal bir sendromdur. Etkilenmiş kişilerin tenleri, hastalık veya stres dönemleri ve serbest bilirübin düzeyleri yükseldiğinde geçici olarak sarı renge dönüşebilir
  • Siroz: ileri evrelerinde sarılığa neden olabilmektedir.
  • Yenidoğanın fizyolojik sarılığı: Yenidoğan bebeğin karaciğeri henüz bilirubini metabolize etme yetisini tam olarak kazanacak kadar gelişmemiş olduğundan bebekler doğduktan hemen sonra, kısa bir süre sarılıklı bir dönem geçirirler. Sarılıklı yenidoğanlar dikkatle takip edilirler ve genellikle 48-72 saat içinde iyileşirler. Sarılık devam ederse veya ağır derecedeyse bebek tedavi edilebilir ve başka nedenler (örn: yenidoğanın hemolitik hastalığı; daha fazla bilgi için burayı tıklayınız) açısından değerlendirilebilir.

Sarılığa neden olabilen ve daha seyrek görülen rahatsızlıklar

  • Crigler-Najjar sendromu: kanda serbest bilirubinin çok fazla artmasına (yüksek bilirubin konsantrasyonları: hiperbilirubinemi) yol açabilen kalıtsal bir bozukluktur. Bu sendromda bir gen mutasyonu bilirubinin bağlanması için gerekli enzimin eksikliğine yol açmaktadır.
  • Dubin-Johnson sendromu: bağlı (konjüge) bilirubinin (ve karaciğeri siyah renge dönüştüren diğer bileşiklerin) karaciğer hücrelerinde birikimine neden olan kalıtsal bir bozukluktur. Hastalarda ara ara sarılık oluşabilir.
  • Rotor sendromu: Başka bileşiklerin tutulumu veya siyah karaciğer bulgusu dışında Dubin-Johnson sendromunu andıran, ara ara sarılığa neden olan kalıtsal, bağlı bilirübin artışıyla karakterize konjüge hiperbilirübinemi durumudur.
  • Yalancı sarılık: Bol miktarda havuç, balkabağı veya kavun yiyenlerin derisi beta karoten alımı nedeniyle sarı renge bürünebilmektedir. Bu durum bilirübin veya safrayla ilişkisi olmayan geçici ve iyi huylu bir bulgudur.

Testler


Testlerin amacı sarılığın nedenini ve altta yatan rahatsızlığın şiddet derecesini belirlemektir. Başlangıç testleri genellikle karaciğere odaklanır.  Hastanın klinik bulguları  ve doktorun sarılığın nedenine ilişkin kuşkularına dayanarak başlangıç testleriyle birlikte veya ardından viral hepatit testi ve/veya artmış kırmızı kan hücresi (RBC-eritrosit) yıkımını değerlendirmek için spesifik ilave testler istenebilir.   

Laboratuvar testleri

Olası testler:

Laboratuvarda yapılmayan testler

Karaciğer, safra kesesi  ve safra yollarının durumu ve anatomisini değerlendirmeye yardımcı olmak için görüntüleme testleri ve karaciğer biyopsilerinden yararlanılabilir. Bu testler aşağıdakileri içerebilir:

  • Batın ultrasonu
  • BT (Bilgisayarlı tomografisi) taraması
  • Endoskopik retrograt kolanjiyopankreatografi (ERCP, pankreas ve safra kanallarının görüntülemesi)
  • Karaciğer biyopsisi

Tedaviler


Yenidoğan sarılığının hastalık ağırlaştığında safra birikimleri kalıcı beyin hasarına neden olabildiğinden tedavi edilmesi gerekir. Diğer durumlarda ise sarılık değil altta yatan nedenin tedavi edilmesi gerekmektedir. Hastalık iyileştiğinde/iyileşirse sarılık da geçecektir. Bir tıkanma varsa cerrahi gerekli olabilir.

İlgili sayfalar


Bu sitede
Testler:  Karaciğer paneli, ALT, ALP, AST, Bilirübin, Albumin, GGT, Hepatit A, Hepatit B, Hepatit C, G6PD,  Değişik hemoglobin tipleri, ASMA, ANA
Hastalıklar: Karaciğer hastalığı , Hepatit, Alkolizm, Orak hücre anemisi, Talasemi

Diğer internet sitelerinde
American Liver Foundation: Liver Disease Information Center
American Family Physician: Jaundice in the Adult Patient

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Bu derlemede kullanılmış kaynaklar

Lehrer, J. (3 Mayıs 2007 tarihinde güncelleştirilmiş). Jaundice-associated conditions. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler ]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000210.htm. İnternet girişi: 27/11/08.

Hansen, T. (18 Ekim 2007). Jaundice, Neonatal. Emedicine [On-line bilgiler ]. http://www.emedicine.com/ped/TOPIC1061.HTM http://www.emedicine.com. İnternet girişi: 27/11/08

Greene, A. (6 Eylül 2007 tarihinde güncelleştirilmiş ). Newborn Jaundice. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001559.htm. İnternet girişi:11/27/08.

O'Reilly, D. (19 Ekim 2007 tarihinde güncelleştirilmiş). Bili Lights. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002394.htm. İnternet girişi:11/27/08.

Van Voorhees, B. (18 Ağustos 2006 tarihinde güncelleştirilmiş). Jaundice - yellow skin. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003243.htm. İnternet girişi:11/27/08.

Cohen, S. (7 Ağustos 2006 ). Jaundice in the Full-Term Newborn. Medscape from Pediatr Nurs. 2006;32(3): 202-208 [On-line bilgiler]. http://www.medscape.com/viewarticle/541770 http://www.medscape.com. İnternet girişi:11/27/08.

Cohen, S. (Ağustos 2006 tarihinde gözden geçirilmiş). Jaundice. Merck Manual Home Edition [On-line bilgiler]. http://www.merck.com/mmhe/sec10/ch135/ch135b. http://www.merck.com. İnternet girişi:11/27/08.

Önceki derlemelerde kullanılmış kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18. Basım].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Roche, S. and Kobos, R. (15 Ocak 2004) . Jaundice in the Adult Patient. American Family Physician [On-line dergi]. http://www.aafp.org/afp/20040115/299.html http://www.aafp.org.

(1 Şubat 2003 tarihinde gözden geçirilmiş). Jaundice. The Merck Manual of Medical Information - Second Home Edition [On-line bilgiler]. http://www.merck.com/mmhe/sec10/ch135/ch135b.html http://www.merck.com.

Houchen, C. (2 Ağustos 2005 tarihinde güncelleştirilmiş). Jaundice-associated conditions. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000210.htm.

Campbell, B. (22 Ekim 2004 tarihinde güncelleştirilmiş). Biliary atresia. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler].  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001145.htm.

Stone, C. (10 Kasım 2004 tarihinde güncelleştirilmiş). Dubin-Johnson syndrome. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000242.htm.

Stewart, D. (26 Temmuz 2004 tarihinde güncelleştirilmiş). Crigler-Najjar syndrome. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001127.htm.

Houchen, C. (' Ağustos 2005 tarihinde güncelleştirilmiş). Gilbert's syndrome. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line bilgiler]. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000301.htm.

Jackson, C. (Son yayın tarihi: 15 Ağustos 2005). Rotor's Syndrome. PatientPlus [On-line bilgiler].

http://www.patient.co.uk/showdoc/40001284 http://www.patient.co.uk.