Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nedir?

Tiroid Adem elmasının hemen altında küçük kelebek şeklinde bir bezdir. Bu bez vücudunuzun metabolizmasını, başka bir deyişle  vücudunuzun enerji tüketim hızını kontrolde önemli bir rol oynamaktadır.  Tiroid bu kontrolü gerçekleştirmek için kimyasal maddeler olan hormonları (birincil olarak  tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3)) üretmektedir. Bu tiroid hormonları vücudunuzun hücrelerine ne kadar hızla enerji kullanacaklarını ve protein oluşturacaklarını söyler. Tiroid bezi kalsitonin hormonunu da üretmektedir. Kalsitonin kemiğin yıkılımını engelleyip böbreklerden kalsiyum atılımını artırarak kalsiyum düzeylerini düzenleyen bir hormondur.

Vücut kanda T4 ve T3 miktarını kontrol eden gelişmiş bir geribildirim sistemine sahiptir. Kan düzeyleri azaldığında hipotalamus tirotropin salan bir hormon üretir. Bu hormon hipofiz bezinin (başın hemen hemen merkezinde, hipotalamusun altında bulunan minik bir bez) tiroid uyarıcı hormon (TSH) salmasına neden olmaktadır.  TSH, tiroid bezini uyararak tiroid hormonları üretip salgılamasına neden olur. Kanda yeterli miktarda tiroid hormonu mevcutsa TSH azalarak T4 ve T3 gibi tiroid hormonlarını sabit düzeylerde tutar.

Tiroid içinde depolanmış T4’ün çoğu tiroglobülin denilen bir proteine bağlıdır. Gereksinim ortaya çıktığında tiroid bezi daha fazla T4 üretir ve/veya stoktaki T4’ün bir miktarını serbestleştirir. Kan dolaşımındaki T4’ün çoğu tiroksin bağlayıcı globülin (TBG) denilen bir proteine bağlanır ve göreceli olarak aktif değildir. Karaciğer ve birçok başka dokuda T4, T3’e dönüştürülür. Vücut fonksiyonlarının hızını kontrolden birincil olarak T3 sorumludur.

Tiroid hastalıkları esasen üretilmekte olan tiroid hormonlarını olumsuz etkileyen hastalıklardır. Bazı hormonlar çok az üretilerek hipotiroidiye ve vücut fonksiyonlarının yavaşlamasına neden olur. Bu hipotiroidi kilo alımı, deri kuruluğu, kabızlık, soğuğa tahammülsüzlük, şişkin deri, saç kaybı, bitkinlik ve kadınlarda adet düzensizlikleri gibi belirtilere neden olur.  Miksödem denilen ağır tedavi edilmemiş hipotiroidi kalp yetmezliği, kasılma nöbetleri ve komaya yol açabilmektedir. Çocuklarda hipotiroidi  büyümeyi baskılayabilir ve cinsel gelişmeyi geciktirebilir. Bebeklerde zekâ geriliğine neden olabilmektedir. Erken tanı ve tedavi  uzun süreli hasarı minimal düzeye indirebildiğinden ülkemizde yenidoğan kan tarama programlarının bir bölümü olarak hipotiroidi testi uygulanır.

Bir tiroid bozukluğunda aşırı miktarlarda tiroid hormon üretimi hipertroidizme ve vücut fonksiyonlarının hızlanmasına neden olur. Bu  hastalık  kalp hızı artışı, kaygılanmalar, kilo kaybı, uyuma zorluğu, ellerde titreme, güçsüzlük ve  bazen ishale yol açabilmektedir. Gözlerin çevresinde şişlik, kuruluk, tahriş ve bazı olgularda gözlerin dışarıya doğru bombeleşmesi görülebilir.  Hasta ışığa karşı duyarlı olabilir, görme bozuklukları oluşabilir. Gözler normal hareketlerini gerçekleştiremediklerinden kişi bir noktaya bakıyormuş gibi görülebilir.

Sık görülen Tiroid Hastalıkları

En sık görülenler:

Graves Hastalığı –  Hipertiroidinin en sık görülen nedenidir. Hastanın bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırarak iltihaplanma, hasar ve aşırı miktarlarda tiroid hormonu salgılamasına neden olan antikorları ürettiği kronik bir bozukluktur. 

Hashimoto Tiroiditi – En sık görülen hipotiroidi nedenidir. Graves hastalığı gibi tiroid bezini hedefleyen, iltihaplanma ve hasara neden olan antikorların üretimiyle ilişkili kronik bir otoimmün bozukluktur. Hashimoto tiroiditinde tiroid hormon üretimi azalır.

Tiroid Kanseri—Tiroid kanseri oldukça seyrek görülmektedir. Papiller, folliküler, anaplastik ve medüller kanser olmak üzere başlıca dört kanser tipi mevcuttur. Tiroid kanserlerininyaklaşık %60-70’i papiller tiptedir. Bu tip, gençlerde daha fazla göründüğü gibi erkeklerden daha çok kadınları etkilemektedir. Tiroid kanserlerinin yaklaşık % 15’i daha agresif olan ve yaşlı kadınlarda görülme eğilimi gösteren folliküler tiptedir. Yine yaşlı kadınlarda da bulunan anaplastik kanserler tiroit kanserlerinin yaklaşık % 5’ini oluşturmaktadır. Bu kanserler hem daha yayılmacı oldukları gibi tedavi edilmeleri de daha zordur. Medüller tiroit kanseri (MTK) kalsitonin üretmekte olup yalnız başına veya çoklu hormonal neoplazi sendromu denilen bir hastalıkta diğer hormonal kanserlerle birlikte saptanabilmektedir. Tiroid dışına yayıldığı takdirde MTK’yi tedavi etmek zorlaşabilir.

Tiroid Nodülleri—Tiroid nodülü tiroid bezi üzerinde katı veya sıvı dolu kist şeklindeki ufak bir yumrudur. Kadınların %4 ve erkeklerin %1 kadarında bir veya daha fazla sayıda tiroid nodülü mevcut olabilmesine rağmen bu nodüllerin büyük bir bölümü zararsızdır. Bazen tiroid nodülleri kanserleşebilir ve tedavi edilmeleri gerekebilir.

Tiroidit—Tiroid bezi iltihabıdır. Hipo veya hipertiroidiyle ilişkili olabilir. Ağrılı veya ağrısız olabildiği gibi boğaz ağrısı olabilir. Tiroidit otoimmün bir aktiviteye, bir enfeksiyona, tiroidin toksik bir kimyasal maddeye maruz kalmasına veya bilinmeyen bir nedene bağlı olabilir. Nedene bağlı olarak tiroidit akut ama geçici veya kronik olabilir..

Guatr—Guatr tiroit bezinin görülebilir büyümesidir. Eskiden bu rahatsızlık oldukça sık görülmekte olup diyette iyot eksikliğine bağlıydı. İyot tiroid hormon üretiminin gerekli bir bileşenidir. Ülkemizde şimdilerde iyot sofra tuzuna (iyotlu tuz) ilave edildiğinden diyete bağlı guatrların görülme sıklığı azalmıştır. Ancak dünyanın diğer kısımlarında iyotla ilişkili guatrlar halen sık görülmekte olup bazı ülkelerde hipotiroidinin en sık saptanan nedenini temsil etmektedir. Yukarıda sıralanan hastalıklardan herhangi biri de guatra neden olabilmektedir. Guatrlar nefes ve yemek borusu gibi boynun yaşamsal oluşumlarını sıkıştırabildiğinden soluma ve yutkunmayı zorlaştırabilmektedir.

Testler


Laboratuvar Testleri

Doktorunuz tiroid işlev bozukluğunu saptamak için ilk olarak bir TSH testi isteyecektir. TSH düzeyiniz normal değilse tanıyı doğrulamak için doktor genellikle bir total T4 veya serbest T4 testi isteyecektir. Ayrıca, bir total T3 veya serbest T3 testi istenebilir.

  • TSH– hipotiroidi, hipertiroidi, hipotiroidi için yenidoğanların taranması ve tiroid replasman (yerine koyma) tedavisini izlemek için bu test uygulanır
  • T4 veya serbest  T4 – hipotiroidi, hipertiroidi ve yenidoğanları hipotiroidi açısından taramak için kullanılır.
  • T3 veya serbest T3 – hipertiroidi testi

Ek testler aşağıdakileri içerebilir:

  • Tiroid antikorları – farklı tiroid iltihap tiplerini ayırt etmeye ve otoimmün tiroid hastalıklarını saptamaya yardımcı olmak için kullanılır
  • Kalsitonin – aşırı miktarda kalsitonin üretimi varlığını saptamaya yardımcı olur

Tarama

Tiroid hastalığı taraması tartışmalıdır. Kimlerin tarama testlerinden yarar sağlayacağını ve hangi yaşta başlanması konusunda tıp camiasında bir uzlaşı yoktur. Ancak, şimdilerde 35 yaş üstü kişilerin 5 yılda bir TSH tarama testlerinden geçmesi önerilmektedir. Yine 50 yaş üstü kadınlarla (ailede tiroid hastalığı geçmişi varsa daha önce) ve gebe kalan veya kalmayı planlayan kadınların tiroid sorunlarını belirlemek üzere tiroid testlerine bakılması önerilmektedir.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

  • Tiroid taramaları – tiroid bezi anormalliklerini araştırmak ve tiroidin farklı bölgelerinde tiroid işlevlerini değerlendirmek için radyoaktif iyot veya teknesyumu kullanan bir testtir.
  • Ultrasonografi  – doktorların nodüllerin katı veya sıvıyla dolu olup olmadığını belirlemelerine olanak tanıyan ve tiroid bezinin büyüklüğünü ölçmeye yardımcı olabilen bir görüntüleme taramasıdır.
  • Biyopsiler – sıklıkla kullanılan ince iğne biyopsisi tiroid içine bir iğne batırıp doktorun incelemek istediği nodülden veya diğer bir alandan az miktarda doku ve/veya sıvı alınır. İğneyi doğru konuma yönlendirmek için ultrasonografi kullanılır.

Tedavi

Tiroid hastalığının tedavisi hormon üretiminin nedeni ve düzeylerine bağlıdır. Hipotiroidiye neden olan bozuklukların tedavisi radyoaktif iyot (tirodin bir kısmı veya tamamını yok etmek için), antitiroid ilaçlar veya tiroidi çıkarma cerrahisinden ibarettir. Bazen bu üç tedavi birden kullanılmaktadır. Tiroid yok edilir veya çıkartılırsa hasta tiroid yetmezliğine girecek ve yapay tiroid hormonları alması gerekecektir.

Tiroid kanserlerinin tedavisi kanserin tipi ve ne kadar uzağa yayıldığıyla ilişkilidir. Tiroid kanseri sıklıkla tiroidin bir bölümü veya tümünün çıkartılmasını gerektirir. Radyoaktif iyot tedavisi ve tiroid hormonlarıyla tedaviyi gerektirebilir. Papiller kanser genellikle kolayca tedavi edilmesine, olguların çoğu iyileşmesine rağmen bir kısım olgular sorun oluşturabilir. Bazı olgularda tiroid cerrahi yolla çıkartılmadan önce ve sonrasında ışın ve ilaç tedavisi kullanılmaktadır

Hipotiroidinin her tip ve nedeni için tedavi genellikle doğrudan hormon replasman tedavisi uygulamaktan geçer.

İlgili sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: TSH, T3, T4, Tiroid antikorları, Kalsitonin
Tarama testleri: Tiroit işlev bozukluğu- Erişkinler (30-49 yaş), Erişkinler (50 yaş ve üstü );  Doğumsal hipotiroidi- Yenidoğanlar

Başka bir internet sitesinde
Thyroid Foundation of America
American Thyroid Association
American Foundation of Thyroid Patients
American Association of Clinical Endocrinologists
The Hormone Foundation: Thyroid Disorders
Familydoctor.org: Thyroid Disease and Teens
MedlinePlus Encyclodpedia: Thyroid diseases
National Cancer Institute: Thyroid Cancer (PDQ®): Treatment
Thyroid Cancer Survivors' Association, Inc.

Makale kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirlebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

(© 1995-2005) Thyroid Gland Disorders. Merck [On-line bilgiler]. Available online through http://www.merck.com.

( Değiştirilme tarihi: 5 Nisan 2005). Thyroid Cancer (PDQ®): Treatment General Information. National Cancer Institute [On-line bilgiler]. Available onlien at http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/thyroid/HealthProfessional/page2 http://www.cancer.gov.

(2003). American Assoication of Clinical Endocrinologists. Information for Patients: The Thyroid Nodule. İndirilebilir PDF formatı http://www.diabendo.com/Thyroid_Nodule.pdf#search='thyroid%20nodule,%20frequency http://www.diabendo.com.

U.S. Preventive Services Task Force (15 Mayıs 2004). Screening for Thyroid Disease: Recommendation Statement. American Family Physician [On-line dergi]. http://www.aafp.org/afp/20040515/us.html http://www.aafp.org.

Ladenson PW et al, for the American Thyroid Association. American Thyroid Association guidelines for detection of thyroid dysfunction. 12 Haziran 2000. Arch Intern Med 60:1573-1575. İndirilebilir PDF formatı http://www.thyroid.org/professionals/publications/documents/GuidelinesdetectionThyDysfunc_2000.pdf http://www.thyroid.org.

American Association of Clinical Endocrinologists. Women’s endocrine health. http://www.powerofprevention.com/w_endocrine.php http://www.powerofprevention.com.