Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nelerdir?


Mikobakteriler 70’den fazla farklı türde çomak şeklinde bakteriler grubunu içerir. Mycobacterium tuberculosis (tüberküloza (TB) neden olan) ve Mycobacterium leprae (lepraya neden olan) dışında mikobakterilerin çoğu dünya ölçeğinde kırsal ve kentsel alanlarda toprakta ve suda yaşamaktadır. Aerosollerde, ırmaklarda ve bataklıklarda, şehir suyunda, halka açık yüzme havuzlarında, sıcak kaplıcalarda, nemlendiricilerde, akvaryumlarda, bahçe toprağında, yiyeceklerde ve birçok başka yerde saptanabilirler. Bu mikobakteriler balmumsu, lipitten zengin hücre duvarına sahip oldukları için dezenfektanlara ve suyu dezenfekte eden önlemlere karşı dirençlidir.

Bu mikroplar grubu için standart bir adlandırma eğilimi mevcut değildir. Bu mikobakterilere tüberküloz etkeni olmayan mikobakteriler, tuberculosis dışı mikobakteriler, atipik mikobakteriler ve/veya çevresel mikobakteriler denilmektedir. Tuberculosis dışı mikobakteriler terimi halen sıklıkla kullanılmakla birlikte eski bir adlandırmadır. Bu makalede tüberküloz etkeni olmayan mikobakteriler olarak adlandırılacaktır.

Tanımlanmış atipik türlerin hemen hemen yarısı hayvanlar ve insanlarda fırsatçı enfeksiyonlarla ilişkili olup sporadik salgınlara neden olmuştur. Tüberküloz etkeni olmayan mikobakteriler su, aerosoller, toprak ve toza maruz kalma- solunum, yutma, deride yaralanmalara bağlı çatlaklar, cerrahi işlemler veya IV kateter uygulanması yoluyla edinilmektedir. M. tuberculosis’in aksine uzun süreli yakın temas gerektiren (enfeksiyon kapmış bir aile bireyinden) M. leprae dışında kişiden kişiye bulaşmazlar. Atipik mikobakteriler tüberkülozu taklit eden akciğer enfeksiyonlarına, lenf düğümü enfeksiyonlarına, kemik enfeksiyonlarına, apselere, belli bir bölgeye yerleşik veya vücut içine yayılmış deri ve yumuşak doku enfeksiyonlarına neden olabilir. M. Leprae periferik sinir hasarına ve deri lezyonlarına neden olur. Bu atipik bakterilerin çoğu yavaş yavaş çoğaldıklarından enfeksiyonun ortaya çıkması ilk bulaşmasından itibaren haftalar, aylar, hatta yıllar sonra gerçekleşir.

Herkes enfeksiyona yakalanabilmekle birlikte bağışıklık sistemleri baskılanmış kişilerde( AIDS hastaları ve organ nakli alıcılarında), daha önce akciğer hasarı oluşanlarda (sigara kullananlarda, önceden tüberküloz geçirenlerde) veya akciğer hastalığı (amfizem veya kistik fibroz gibi) olanlarda görülme olasılığı daha yüksektir. Mikroplar sıklıkla verilen antibiyotiklere dirençli olabildiğinden atipik enfeksiyonların tedavisi zor ve zaman alıcı olabilir. 

Aşağıdaki tablo farklı atipik mikobakteri türlerini belirtmekte ve her birini kısaca tanımlamaktadır.

Mikobakteriler

ÖRNEKLER

M. avium- hücreiçi kompleks (MAC)

AIDS hastalarında en sık görülen enfeksiyonlardan biri haline gelmiştir. Sıklıkla akciğerlerde ve vücutta yaygın biçimde bulunurlar.

M. kansasii

En büyük sıklıkla akciğer enfeksiyonlarına neden olurlar.

M. abscessus

Kalp pilleri gibi implantları enfekte edebilirler.

M. chelonae

Yapay kalp kapakçıkları ve protez implantıyla ilişkili cerrahi girişimlerde enfeksiyonlara neden olabilir.

M. fortuitum

Cerrahi sonrası enfeksiyonlara neden olabilirler.

M. xenopi

Sıcak su sistemlerinde bulunurlar.

M. scrofulaceum

Özellikle çocukların boyunlarında lenf bezi enfeksiyonuna (servikal adenit) neden olabilir

M. marinum

Tatlı ve tuzlu sularda, akvaryumlar ve yüzme havuzlarında bulunur. Derideki çatlaklar yoluyla enfeksiyonlara, geçmeyen yaralara neden olabilir

M. ulcerans

Tropik bölgelerde salgındır (endemik). Buruli ülserleri gibi büyük yaralara neden olur. Sağlıklı kişilerde 3. sıklıkta görülen  mikobakteri enfeksiyonudur.

M. leprae

Mukozaları ve deri gibi bölgeleri enfekte eder. Sinir hasarı, his kaybı ve deride şişliklere neden olur. Deri hasarı ve enfeksiyona neden olabilir.

Belirtiler ve Bulgular


Atipik mikobakteri enfeksiyonlarıyla ilişkili bulgular hangi vücut bölgesi (bölgelerinin) etkilenmiş olduğuna bağlıdır. Akciğer enfeksiyonları tüberkülozunkine benzer bulgulara neden olabilir. Örneğin:

  • Kronik öksürük, bazen kanlı balgam
  • Ateş
  • Üşüme-titreme
  • Kilo kaybı
  • Zayıflama

Derinin atipik mikobakteri enfeksiyonları inatçı yaralara, çıbanlara, ülserlere ve granulomlara neden olabilmektedir. Lenf düğümlerini etkileyen enfeksiyonlar lenf düğümünde iltihaplanmaya neden olabilmektedir.  

Bu bulguların tümü başka değişik hastalıklarda da görülebilmektedir. Çoğu atipik mikobakteri enfeksiyonu tanısı vücut sıvıları veya dokularda mikobakterinin tanımlanmasına bağlıdır.

Testler


Testlerin amacı atipik mikobakteri enfeksiyonlarını belirlemek ve mikobakteri türlerini birbirlerinden ayırt etmektir. Test yapmaksızın tüberküloz ve atipik mikobakteri enfeksiyonlarını birbirlerinden ayırt etmek mümkün değildir. Analiz için doktorun enfekte olduğundan kuşkulandığı vücut kısmından (kısımlarından) numune(ler) toplanır. Akciğer enfeksiyonları için balgamın en fazla bakteri içerme olasılığı olan sabah saatlerinde 3-5 balgam numunesi toplanır. Vücudun diğer kısımları için enfekte alanın yıkantı suları/aspirasyon numuneleri, sürüntüleri, sıvı ve/veya doku numuneleri toplanabilir.

Özgün hücre duvarları nedeniyle tüm mikobakteri türleri, hasta numunesi özel bir boyayla boyanıp mikroskop altında incelendiğinde aside dirençli bakteriler (ARB) olarak görüneceklerdir. Pozitif ARB yayma preparatlarının daha fazla laboratuvar verisi elde edilene kadar potansiyel tüberküloz enfeksiyonları oldukları varsayılır.

Tanınma olasılıklarını artırmak için numunelerin ARB kültürleri yapılır. Uygun ısılarda bekletme (kuluçka dönemi) ve besleyici maddeler yavaş çoğalan mikobakteriler için destekleyici bir ortam sağlar. Kültür sonuçları kesindir. Doktorunuza hangi mikropların mevcut olduğunu, hangi ilaçların onları öldürebildiklerini söylemelerine rağmen zaman alıcıdırlar, pozitif sonuçların alınması günler veya birkaç hafta sürebilir. Mikrobun üremediğini belirten negatif sonuçların rapor edilmesi  için 6-8 hafta kültür ortamında beklemesi gerekir. Bu yöntemle M. leprae saptanamaz.  Bu tür kültür ortamında üreyemeyeceğinden birincil olarak klinik belirtilerle tanı konur.

Mikobakteri türü tanımlandıktan sonra tedaviye başlanır. Tedavinin etkinliğini izlemek için ARB yayma preparatları ve kültürlerden yararlanılır.

Atipik mikobakteri enfeksiyonlarını belirlemek için birincil olarak ARB yayma preparatları ve kültürleri kullanılmaktadır. İlk alınan numunede mikrobun genetik içeriğinin (DNA/RNA) moleküler yapısını inceleyen ve daha hızlı sonuç veren testler de uygulanabilir ve kültür ortamında bakteriler üredikten sonra mikobakteri türlerini tanımlama testi olarak kullanılabilir. Mikobakteri türlerini belirlemek için mikolik asitleri (hücre duvarı bileşeni)  tanımlama testlerinden de yararlanılabilir.  

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler

Bir mikobakteri enfeksiyonunun neden olduğu değişikleri araştırmak için görüntülemeler istenebilir. Atipik mikobakteri enfeksiyonlarıyla tüberküloz enfeksiyonları radyolojik görüntülemelerde akciğer ve böbrek gibi organlarda kovuklar (kaviteler) ve kireçlenmeler gibi karakteristik bulgulara neden olabilir.

Tedavi


Tedavinin hedefleri hastalarda atipik mikobakterilerle oluşan enfeksiyonu geçirmek, dokular ve organların daha fazla zarar görmesini önlemektir. Sık görülen bir maruziyete bağlı yaygın enfeksiyon kanıtı varsa enfeksiyonun (enfeksiyonların) kaynağını bulmak ve ortadan kaldırmak için tıp camiası salgını araştırır. M. leprae enfeksiyonunda ise enfeksiyonun yayılmasını engellemek için tedavi de gereklidir.

Atipik mikobakteri enfeksiyonlarının tedavisi genellikle uzun süre birden fazla sayıda antibiyotiğe gerek gösterirler. Tedavinin süresi ARB yayma preparatlarının ve tedavinin etkinliğini izlemek için kullanılan kültürlerin sonuçlarına bağımlıdır. M. ulcerans ‘ın neden olduğu gibi az sayıda atipik enfeksiyonda en iyi tedavi enfeksiyonun daha fazla yayılmasını önlemek için deri ülserlerinin cerrahi yolla kazınması (debridman: hasarlı enfekte derinin çıkartılması) şeklindedir. Lenf düğümü enfeksiyonu gibi enfeksiyonun sınırlı olduğu hastalarda enfeksiyon kapmış doku cerrahi yolla çıkartılabilir.

Hastalık bulguları sıklıkla birkaç hafta sonra geçerse de hastaların doktorların önerdiği süre ilaçlarına devam etmeleri kritik önem taşımaktadır. Sıklıkla öldürülecek çok sayıda mikobakteri mevcut olduğu için hepsinin tümüyle kökünün kazındığından emin olmak birkaç ay veya daha uzun süre alabilir. Spesifik hastalıklarının en iyi tedavisi için hastalar doktorlarının önerilerine uymalıdır.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: ARB yayma preparatı ve Kültür
Hastalıklar: Tüberküloz

Başka bir internet sitesinde
National Jewish Medical and Research Center
World Health Organization, Pathogenic mycobacteria in water: A guide to public health consequences, monitoring and management
Project inform: Mycobacterium avium Complex (MAC)

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editöryal İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

 Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (© 2007). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 714-717.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Bartlett, J. (2006 September 12). Mycobacteria: September 2006. Medscape Infectious Diseases [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/544346?rss through http://www.medscape.com. Accessed on 5/8/07.

Primm, T. et. al. (2004). Health Impacts of Environmental Mycobacteria. Clinical Microbiology Reviews, January 2004, Pp. 98-106, Vol. 17, No. 1 [On-line journal]. Available online at http://cmr.asm.org/cgi/content/full/17/1/98 through http://cmr.asm.org. Accessed on 5/8/07.

(1999 August). Mycobacteria: Health Advisory. Environmental Protection Agency [On-line information]. PDF available for download at http://www.epa.gov/waterscience/criteria/humanhealth/microbial/mycobacteriaha.pdf through http://www.epa.gov. Accessed on 5/8/07.

Vugia, D. et. al. (2005 April). Mycobacteria in Nail Salon Whirlpool Footbaths, California. Emerging Infectious Diseases [On-line information]. Available online at http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol11no04/04-0936.htm through http://www.cdc.gov. Accessed on 5/8/07.

McMurray, D. Mycobacteria and Nocardia. Medical Microbiology, 4th Edition, Chapter 33 Graduate School of Biomedical Sciences at UTMB [On-line information]. Available online at http://gsbs.utmb.edu/microbook/ch033.htm through http://gsbs.utmb.edu. Accessed on 5/8/07.

Smith, S. (2006 October 9, Updated). Atypical mycobacterial infection. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000640.htm. Accessed on 5/18/07.

(2007 February, Updated). The Mycobacteria. University of California, San Diego SOM 208 Microbiology Syllabus. Computer Assisted Instructional Resources For Medical Microbiology [On-line information]. Available online at http://www.ratsteachmicro.com/Mycobacteria_notes/HCOE_CAI_Review_Notes_Mycobacteria.htm through http://www.ratsteachmicro.com. Accessed on 5/8/07.

(© 2007). About Nontuberculous Mycobacteria (NTM). National Jewish Medical and Research Center [On-line information]. Available online at http://www.njc.org/disease-info/diseases/nts-mycobac/about/index.aspx through http://www.njc.org. Accessed on 5/19/07.

(© 2007). Treatments and Medications for Non-Tuberculous Mycobacteria (NTM). National Jewish Medical and Research Center [On-line information]. Available online at http://www.njc.org/disease-info/diseases/nts-mycobac/treatments/index.aspx through http://www.njc.org. Accessed on 5/19/07.

Bartram, J. et. al., Edited. (© 2004). Pathogenic mycobacteria in water: A guide to public health consequences, monitoring and management. World Health Organization [On-line information]. Available online at http://www.who.int/water_sanitation_health/emerging/pathmycobact/en/ through http://www.who.int. Accessed on 5/19/07.