Diğer Adları
Seyahat Hastalıkları
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
21 Eylül 2017.

Nelerdir ?

Turist hastalıkları kişi evinden uzağa, özellikle gelişmiş veya sanayileşmiş bölgelerden daha az gelişmiş yörelere seyahat ederken yakalanabildiği bakterivirüs, mantar  ve  parazit gibi enfeksiyonlarının neden olduğu hastalıklar için kullanılan kapsamlı bir terimdir. Yolculuk yapılan her yöre ve her coğrafik bölgeye ait olmak üzere özgün tehlikeleri barındırır.

Yolcular kendilerini eğitmeli ve doktorlarıyla gidecekleri yerleri, umulan kalış süreleri ve planlanan aktivitelerini tartışmalıdır. Uygun bakımla, taşıyıcıların (vektörlerin) bulunduğu ortamlardan, riskli davranışlardan kaçınarak, yiyecekler ve sulara dikkat ederek, kemoprofilaksi (belli bir hastalıktan korunmak için yolculuk sırasında ve/veya öncesinde ilaçlar alarak) ve aşılarla birçok turist hastalığı önlenebilmektedir.

Bazı hastalıklar globaldir. Başka bir deyişle dünyanın her yerinde bulunur ve aşılanmayla korunulmadığı takdirde sıklıkla çocukluk hastalıklarına neden olurlar.  Bazı olgularda bu hastalıklar yaşam boyu komplikasyonlara yol açabilmektedir. Birçok ülke kızamık, rubella (kızamıkçık), kabakulak ve çocuk felci gibi hastalıklara yakalananların sayısını azaltmak amacıyla aşılanma programlarına sahiptir. Halklarını tümüyle aşılayamayan yörelerde bu hastalıklar yerel (endemik) ve/veya global (epidemik ) salgınlara neden olabilmektedir. Önceden aşılanarak korunmayan yolcular, aşılanma protokolleri tam olarak uygulanamamış küçük çocuklar ve bağışıklık sistemleri yetersiz  hastaların bu enfeksiyonlardan birine yakalanma riski artabilir.

Sık görülen hastalık belirtileri

Yolcularda en sık rastlanan bulgularishal, bulantı, kusma, ateş ve deri belirtileridir (deri döküntüleri, yaralar, şişlikler).  Ayrıca, hepatit (karaciğer iltihabı) ve eşlik eden sarılık, baş ağrıları, menenjit ve/veya ensefalit de görülmektedir. Bazı hastalıklar da öksürük ve/veya zor soluma gibi solunumsal belirtilere neden olacaktır.  

Bu hastalıklara nasıl yakalanırsınız ?

Bu hastalıklar  hayvan pislikleri veya topraktan kirlenmiş yiyecekler veya su ile bulaşabilir. Enfekte hayvanlar veya hayvan derileriyle yakın temas da kişiyi risk altına sokabilir.  İnsanlar genellikle bu kirlenmeyi  göremeyecek, kokusunu veya tadını alamayacaktır. Hastalıklar sivrisinek, pire ve kene ısırıklarıyla da taşınır. Bazılarına tatlı suda yüzerken, kumsalda çıplak ayakla yürürken yakalanılırken, bazıları insandan insana bulaşmaktadır. Yakın temas, enjektörlerin ortak kullanımı, kan ve korunmasız cinsel aktiviteyle de hastalık bulaşır. Bazı hastalıkların belirtileri farkına varılamayacak kadar hafif derecede ve belirsiz olabilir ve geçip gidebilir. Bazıları birkaç gün aşırı derecede rahatsız ediciyken, birkaçı akut tıbbi acil rahatsızlığa neden olabilir. Yolcu eve dönene kadar belirtileri ortaya çıkmayan, geçebilen, döngüler halinde tekrarlayan, giderek kötüleşen veya süregelen hastalıklar gelişebilir. Tedavi edilmezlerse bu hastalıkların küçük bir bölümü körlüğe, organ yetmezliği, koma ve ölüme yol açabilmektedir.

Yolculukla ilişkili ishale dünya ölçeğinde değişik bakteriler, virüsler ve parazitler neden olabilir. Bu mikroplara hijyene ve yiyeceklerin temizlik uygulamaları yetersiz veya tutarsız yörelerdeki sularda ve yiyeceklerde rastlanır.  İnsanlar sıklıkla kendi yörelerindeki bakteriler ve virüslere “alışıkken”, diğer bölgelerdeki mikroplardan etkilenirler. Parazitler hem o yörenin insanlarını hem de yolculuk yapanları olumsuz etkileyebilmektedir.

Bazı virüs ve bakteri etkenli ishaller enfeksiyon ortaya çıktıktan sonraki birkaç saat içinde kısa sürede geçmek üzere oluşabilir. İshale neden olan Salmonella ve  Shigella gibi mikroplar ise 48-72 saatlik kuluçka dönemine sahiptir. Parazitlere bağlı ishallerde kuluçka dönemi daha uzun sürebilir ve tedavi edilmezse bazı kişilerde kronik hale gelebilir.

Karaciğer iltihabı ve sarılığa neden olabilen Hepatit A virüsü (HAV) de yiyecek ve sudan bulaşabilmektedir. Hepatit B (HBV) ve/veya  hepatit C virüsü (HCV) enfeksiyonu hepatit A’nınkilere benzer hastalık belirtilerine neden olabilirse de kan ve vücut sıvıları, cinsel temas yoluyla veya doğum öncesinde (anneden bebeğe) bulaşabilmektedir. Korunmasız cinsel ilişki gibi riskli davranışlar yolcuları HIV ve başka cinsel yolla bulaşan hastalıklara maruz bırakabilmektedir.

Ateşli enfeksiyonların en sık görülenleri sıtma, dang ateşi ve sarı hummadır. Bu hastalıkların tümü sivrisinekler tarafından taşınmaktadır. Dünyanın tropikal yörelerinde salgınlara neden olurlar. Sarı humma için aşı mevcut olup bazı ülkelere girerken aşı sertifikası isteyebilirler. Sıtma için ilaçla korunma mümkündür. Dang ateşi giderek daha yaygın salgınlara neden olan daha geniş coğrafik alanlara hızla yayılan bir hastalıktır. Dang  ateşinin tedavisi yoktur. Sivrisinek ısırıklarından korunarak bu hastalıktan kaçınılabilir.

Testler

Laboratuvar Testleri
Ülkelerine geri dönen veya gittikleri yerde hastalanan yolcularda hastalığın nedenini belirlemek yalnızca tedavi etmek için değil aynı zamanda bulaşmasını engellemek ve spesifik hastalığın yaygınlık derecesini belirlemek için de önemlidir.

Hastalık belirtileri ortaya çıktığında bakteri etkenli ishalin nedenleri bir gaita kültürüyle belirlenebilir ve antibiyotik ile tedavi edilebilir. İshale neden olan parazitler gaitada parazit  yumurtası ve parazit testiyle tanımlanabilir. Bu test yeni veya özel olarak saklanmış dışkı numunesinde parazitleri ve yumurtalarını saptamak için kullanılmaktadır. Giardia intestinalis (lamblia) gibi bazı parazitler için antijen testleri geliştirilmiştir.  Bu testler parazitle ilişkili proteinleri belirleyebildiği için parazitler az sayıda olduğunda yararlıdır. Virüslere bağlı ishalin nedenini belirlemek karmaşık bir işlemi gerektirdiğinden bir deniz yolculuğunda bir nörovirüs salgını gibi çok sayıda insanın rahatsızlanmasına neden olmadıkça spesifik kültürler veya testlerle ishalin viral etkenlerini tanımlamaya gerek yoktur.

Sıtmaya neden olan parazit (Plasmodium türleri) eritrositleri (RBC) enfekte etmektedir. Kan numunesi toplayıp özel boyalı lamlar üzerindeki ''kalın ve ince'' kan yayma preparatlarını mikroskop altında inceleyerek parazit tanımlanabilir. Yolcuların yakalandığı birçok başka hastalık mikrobun kültürünü yaparak ve mikroskop altında inceleyerek ve/veya antikorlar veya antijenleri test ederek saptanabilir. Akut veya kronik rahatsızlıklarla yolculuktan dönen hastalar bir Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanına veya Aile Hekimlerine başvurmalıdır.

Laboratuvar testleri dışındaki tetkikler
Bazen enfeksiyon veya hasarlanma açısından akciğerler veya karaciğer gibi organları değerlendirmek için röntgen veya BT taramalarından yararlanılabilir.

Korunma ve Tedavi


Önceden plan yapma birçok turist hastalığının önlenmesine yardımcı olabilir. Yolculuktan önce insanlar doktorlarına danışmalı kabakulak kızamık kızamıkçık,  çocuk felci ve tetanosa karşı aşılanmış olduklarını kanıtlamalıdır. Antikorları koruyucu düzeylerde tutmak için rapel dozlara gerek olup olmadığı bilinmelidir.  Yolculuk planlarını tartışmalı, önerildiği üzere hepatit A ve sarı humma gibi hastalıklar için ilave aşılar uygulanmalıdır. 

Sıtmanın yaygın olduğu  yörelere gidenlere yolculuklarına başlamadan önce genellikle meflokin veya klorokin gibi ilaçlara başlanarak korunma sağlanacaktır.  Yolculuk sırasında ve eve döndükten sonra belli bir müddet bu ilaçların düzenli biçimde alınması gerekecektir. Bazı doktorlar hastalarına, yolculukları sırasında hastalık belirtileri ortaya çıktığında almaları gereken ilaçları beraberlerinde götürmelerini, ne zaman ve nasıl kullanmaları gerektiğini söyleyecektir.

Her önlemin alınmasına rağmen yolcular yolculukları sırasında veya evlerine döndükten birkaç ay sonra bile rahatsızlanabilirler. Genellikle turist hastalıkları ne kadar etkenden tanınıp tanı konarsa tedavi edilmeleri de o kadar kolaylaşmaktadır. Yolcular hangi bulguların ziyaret ettikleri ülkede acil tıbbi bakımı gerektirdiğini, hangilerini kendilerinin ilaçlarla güvenle tedavi edebildiklerini bilmelidir. Evlerine döndükten sonraki birkaç ay içinde oluşacak herhangi bir hastalık belirtisini not etmeli ve doktorlarını bu konuda uyarmalılar.

İlgili Sayfalar


Bu internet sitesinde
Testler: ARB KültürüTam Kan SayımıGripal enfeksiyon testleriHepatit AHepatit  BHepatit CHIV AntikoruGaitada parazit testi Gaita Kültürü Batı Nil Virüsü Kızamık ve Kabakulak
Hastalıklar: İshal, Viral HepatitHIVTüberküloz Batı Nil Virüsü

Başka bir internet sitesinde

Centers for Disease Control and Prevention: Traveler's Health
World Health Organization: International travel and health publication
U.S. Department of State: International Travel
CDC NCID, Division of Parasitic Diseases: DPDx Laboratory Identification of Parasites of Public Health Concern
CDC: Division of Bacterial and Mycotic Diseases
MedlinePlus: Traveler's Health

Makalenin kaynakları

DİKKAT : Bu makale burada alıntılanan kaynaklarla birlikte Lab Tests Online Editörler İnceleme Kurulunun  toplu deneyimlerine dayanmaktadır.  Bu makale belli aralıklarla Editörler Kurulu tarafından gözden geçirilmekte olup  inceleme sonucu güncelleştirilebilmektedir. Alıntı yapılan her yeni kaynak listeye eklenecek ve kullanılmış orijinal kaynaklardan ayırt edilecektir.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber's Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

(2005). Custom Reports [downloadable in sections]. Travelers' Health: Yellow Book Health Information for International Travel, 2005-2006.   http://www2.ncid.cdc.gov/travel/yb/utils/ybDynamic.asp   http://www2.ncid.cdc.gov.

(© 2006). International travel and health publication [3.70 mb, downloadable in sections]. World Health Organization [On-line yayın].   http://www.who.int/ith/en/.

>DPDx Laboratory Identification of Parasites of Public Health Concern [A-Z]. CDC NCID, Division of Parasitic Diseases [On- line bilgiler ].   http://www.dpd.cdc.gov/dpdx/.

Disease Listing [A-Z]. CDC, Division of Bacterial and Mycotic Diseases [On-line bilgiler ].   http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/default.htm   http://www.cdc.gov.

(© 2006). Frequently Asked Questions about worms. WHO, Partners for Parasite Control [On-line bilgiler ].   http://www.who.int/wormcontrol/statistics/faqs/en/index.html  http://www.who.int.

Tropical Medicine Q&A, Tropical Diseases. American Society of Tropical Medicine & Hygiene [On-line bilgiler ].   http://www.astmh.org/q_a/tropical_dis.cfm  http://www.astmh.org.

Freedman, D. et. al. (12 Ocak 2006). Spectrum of Disease and Relation to Place of Exposure among Ill Returned Travelers. N Engl J Med 354:2 [On-line bilgiler ]. Available online  http://www.nejm.org.

Mandell's Principles and Practice of Infectious Diseases. "Protection of Travelers" and "Infections in Returning Travelers" 6th ed. Vol. 2. 2000. P. 3637-3655.