Diğer adları
ApoE kardiyak risk
ApoE 2 mutasyonları
APOE4 genotipi
Resmi adı
Apolipoprotein E genotiplemesi
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
17 Haziran 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Apo E genotiplemesi yaygın biçimde kullanılmamaktadır. Bu testin klinik yararlılığı hala araştırılmaktadır. İki farklı hastalık durumunda kullanılabilir:

  • Kalp-damar hastalıklarında risk değerlendirmesinde, kalp-damar hastalığı olan bireylerde tedavi kararları oluşturulması veya Tip III hiperlipoproteinemi (ailevi disbetalipoproteinemi olarak da bilinen) tanısını doğrulamaya yardımcı olmak için bu test yapılır.
  • Semptomatik bir erişkinde olası geç başlangıçlı Alzheimer' hastalığı tanısı koymaya yardımcı olmak için kullanılır.
Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?
  • Doktorunuz yüksek kolesterol ve trigliserit düzeylerinize kalıtsal bir bozukluğun neden olduğundan kuşkulandığında veya derinizde ksantomalar denilen sarımtırak lezyonlar varsa
  • İlerleyici demans (bunama) belirtileriniz olduğunda doktorunuz Alzheimer hastalığı olasılığını ekarte etmek istediğinde bu test yapılabilir.
Gerekli Numune Nedir?

Kolunuzdaki bir toplardamardan alınan kan örneği kullanılır.

 

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Hayır. Gerekmez

Ne test edilmektedir?

Apolipoprotein (Apo) E, ApoE geninin yönlendirmesiyle üretilen, başlıca beş lipoprotein tipinden (A-E) biridir. Esasen karaciğer ve beyinde üretilmekte olup iki esas metabolik role sahiptir:

  1. Lipitleri yapıldıkları yerlerden veya özümsenmeden önce depolandıkları dokulardan taşınması
  2. Kolesterol ve diğer lipitlerin vücut organlarından atılmaları için karaciğere taşınması ApoE ayrıca lipit metabolizmasında da rol oynamaktadır. Vücudun çok düşük yoğunluklu lipoproteinler (VLDL) ve diyetteki lipitlerin ilk olarak kan dolaşımından karaciğere taşınmasından sorumlu olan büyük lipoproteinlerden (şilomikronların) temizlenmesine yardımcı olur.

Bu test hangi ApoE kombinasyonlarının (genotip) var olduğunu belirlemek için kişinin DNA’sını araştırır. ApoE geninin üç farklı tipi (aleli) mevcuttur-– e2, e3 ve e4 . Genel nüfusun % 60’ında saptanan e3 en sık rastlanan aleldir. Her bireye kalıtımla bu üç genin bir bileşimi olan bir çift ApoE geni geçmektedir.

En çok ApoE e3/e3 genotipi görülmektedir. Toplumun % 25’inde ApoE e4 (e4/e4 ve e4/e3) saptanmakta olup artmış bir ateroskleroz riskiyle ilişkilidir. Bu genotiplere sahip olanlar doymuş yağlardan zengin besinler tükettikleri takdirde LDL-C ("kötü kolesterol") ve trigliserid düzeyleri abartılı yükselme eğilimi gösterebilir.

ApoE e4 de artmış bir geç başlangıçlı , 65 yaşından sonra gelişen Alzheimer hastalığı (AD) riskiyle ilişkilendirilmiştir. Bu bir ilave etkidir. Burada bir e4 (e2/e4 veya e3/e4) kopyası bir miktar risk taşımasına rağmen iki e4 (e4/e4) kopyası çok daha büyük bir AD geliştirme riskine yol açmaktadır. Ancak bu riskin göreceli olduğu unutulmamalıdır. ApoE e4 taşıyan kişilerin büyük bir bölümünde hiçbir zaman AD gelişmeyeceği gibi , birçok AD hastası da e4 geni yoktur.

ApoE e2 aleli olan kişiler daha düşük LDL-C, ancak daha yüksek trigliserid düzeylerine sahip olabilmektedir. ApoE e2 ayrıca deride yağlı sarımsı ksantomalar denilen birikimler, kan trigliseridlerinde artış ve erken yaşta gelişen aterosklerozla karakterize nadir görülen tip III hiperlipoproteinemia/hiperlipidemi (HPL III veya ailevi disbetalipoproteinemi) ile ilişkilidir.

Test için numune nasıl toplanır?

Bir kol toplardamarınızdan iğneyle kan örneği alınır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Test hazırlığına gerek yok

 

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Kalp-damar Hastalıklarında (KVH)
    ApoE testi yaygın olarak kullanılmamakta ve klinik yararlılığı hâlâ araştırılmaktadır. KVH riskini değerlendirmek için kullanılan kolesterol düzeylerinin tayini ve lipoprotein elektroforezi gibi diğer lipid testleriyle birlikte istenebilir. Ara sıra bir lipid anormalliğinde kalıtsal bir faktörün katkısını araştırmak ve belirlemek için de kullanılabilmektedir.

    Lipid tedavisini yönlendirmeye yardımcı olmak için bazen ApoE testi istenebilir. Yüksek kolesterol ve trigliserid düzeyleri varlığında kalp-damar hastalıkları riskini azaltmak için genellikle statinler tercih edilir. Bu lipid düşürücü ilaçlara yanıt oranlarında yaygın değişiklikler kısmen ApoE genotipinden etkilenmektedir. Diyette yağ azaltımına uygun yanıt alınmasına rağmen ApoE e2 sahibi olanlara göre ApoE4 taşıyıcıları LDL-C düzeylerinin statinlerle düşürülmesine yeterince yanıt vermeyebilir ve tedavi planlarına düzenlemeler yapmak gerekebilir. Halen, bu tip bilgilerin klinik yrarlılığı henüz tam olarak anlaşılmamıştır. Diyetin ayarlanması ve statin içeren ilaçlar tercih edilen lipid düşürücü tedavi seçeneklerir. Tamamlayıcı bilgiler sağlamak için Apo E genotiplemesi kullanılabilir.

    Semptomları tip III hiperlipoproteinemiyi düşündüren hastalarda bazen tanı koymaya yardımcı olmak ve diğer aile üyelerinde hastalık potansiyelini değerlendirmek için ApoE testi istenebilir.

    Alzheimer Hastalığı
    Semptomatik erişkinlerde bazen geç başlangıçlı Alzheimer hastalığına (AD) tanı koymada yardımcı olmak için ek test olarak ApoE genotiplemesi kullanılmaktadır. Bu test spesifik olarak AD için tanısal olmadığı gibi AD riskinde artışı gösterdiğinden yatkınlık veya risk faktörü testi olarak adlandırılmaktadır. Hastada demans varsa ApoE4’nin varlığı demansın AD’ye bağlı olma ihtimalini artırabilirse de AD’yi kanıtlamaz. Yaşam boyunca Alzheimer hastalığına ilişkin kesin tanısal testler yoktur. Ancak doktorlar demansın diğer potansiyel nedenlerini ekarte ederek ve Tau/Aß42 testi ile birlikte ek bilgiler olarak ApoE genotiplemesiyle genetik yatkınlık kontrol edilerek makul ve doğru bir klinik AD tanısı konabilmektedir.

  • Ne zaman istenir?
    • Hastada diyet ve egzersizle yaşam tarzı değişiklerine yanıt vermeyen anlamlı derecede yüksek kolesterol ve trigliserid düzeyleri olan hastalarda bazen ApoE genotiplenmesi istenmektedir.
    • Aile üyelerinde ApoE e2/e2 saptanır ve doktor hastanın erken dönem kalp hastalığı için daha yüksek bir risk altında olup olmadığını anlamayı isterse ApoE genotiplemesi istenir.
    • Ksantomalar olarak adlandırılan sarımsı deri lezyonlarının verlığında ve doktor Tip III hiperlipoproteinemiden kuşkulanıldığında

    Günlük yaşama müdahale etmeye başlayan zihinsel yetilerde, lisan ve konuşma becerilerinde azalma, bellek kaybı, kişilik ve davranışsal değişiklikler gibi ilerleyici demans belirtileri varlığında bazen ApoE genotiplemesi istenir. Aşırı ilaç kullanımı, vasküler demans ( inmelerin neden olduğu ) ve tiroid hastalığı gibi AD dışı nedenleri ekarte ettikten sonra ApoE –genotipleme demansın Alzheimer hastalığına bağlı olma ihtimalini belirlemeye yardımcı olabilir.

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    ApoE e2/e2 alellerine sahip olan kişiler daha yüksek bir prematüre damar hastalığı riski altında olmalarına rağmen hiçbir zaman hastalığı geliştirebilir. Benzer şekilde hasta olabilmelerine rağmen rol oynayan faktörlerden yalnızca biri olan e2/e2 alellere sahip olmayabilir. ApoE genotiplemesi ek bilgiler sağlar ve semptomlar mevcutsa, e2/e2 ‘nin varlığı tip III hiperlipoproteinemiyi doğrulamaya yardımcı olabilir.

    ApoE e4/e4 taşıyıcılarda ateroskleroz olma ihtimali daha yüksektir. Geç başlangıçlı Alzheimer hastalığı (AD) semptomları olan kişiler ve e4 geninin bir veveyaha fazla sayıda ApoE e4 kopyasına sahip olanların AD olma ihtimali daha yüksektir. Ancak, bu test AD için tanısal olmadığı gibi asemptomatik kişiler veya aile üyelerini taramak için kullanılmamalıdır. Bu e4 alellerinin birçoğunda hiçbir zaman AD gelişmeyecektir. Semptomatik hastalarda bile geç başlangıçlı AD’lilerin yalnızca yaklaşık % 60’ında ApoE e4 alelleri saptanacaktır.

    ApoE e3 varlığı lipit metabolizmasının “normal” olduğunu genotipin herhangi bir etkisi olmadığını gösterebilmektedir.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    Alzheimer uzmanları tarafından ApoE genotiplemesi kullanılmakla birlikte çoğu halen demans hastası hakkında ilave bilgiler sağlayabilmektedir. Ölümden sonra hastanın beyin dokusu incelenerek kesin Alzheimer hastalığıtanısı konabilir.

    Her laboratuvarda ApoE genotiplemesi yapılmamaktadır. Doktorunuz bu testi önerirse test örneğinizin referans laboratuvarına gönderilmesi gerekecektir. Yerel laboratuvara göre sonuçları geri dönmesi daha uzun zaman alabilmektedir.

    Lipit konsantrasyonlarda değişiklikler doğrudan damar hastalık veya ateroskleroza yol açmamaktadır. Obezite, diyabet, and hipotiroidizm de kişinin gerçekten bu hastalığı geliştirip geliştirmediğini belirlemede rol oynamaktadır.

  • Babama muhtemel bir geç başlangıçlı AD tanısı kondu. Apo E testinde e4 aleller saptanamadı. Doktorunun başka genetik testler yapması gerekir mi?

    Şu anda gerekmez. Geç başlangıçlı AD hastalarının % 40’înda ApoE e4 alelleri mevcut değildir. Çok az sayıda spesifik aile soyağaçlarında PSEN1, PSEN2 ve APP genlerindeki kalıtsal mutasyonlar erken başlangıçlı (ileri yaşlarda ortaya çıkmayan) AD ile ilişkilendirilmektedir. Babanız 65 yaşına kadar AD belirtileri göstermemişse başka bir genetik teste gerek yoktur: Ailenizde çok güçlü bir AD öyküsü varsa , birkaç kuşak birkaç aile üyesinde AD mevcutsa babanızın doktoruyla ailevi risk faktörleri hakkında konuşmak isteyebilirsiniz.

  • Herkesin ApoE genotip testinden geçmesi gerekir mi?

    Gerekmez. Bu test toplum genelini tarama amacıyla kullanılmamaktadır. Çok özel koşullarda doktora ek bilgiler verme amacıyla gerçekleştirilmektedir. Bireylerin çoğunda ApoE e3 bulunduğu için lipit metabolizmaları normal olacaktır.Diğer ApoE kombinasyonları olan insanlan çoğunda hiçbir zaman lipit metabolizmasıyla ilişkili önemli sorunlar gelişmeyecek, tip III hiperlipoproteinemi veya ApoE ilişkili geç başlangıçlı AD oluşmayacaktır.

  • ApoE genotip testinin birden fazla yapılması için bir neden var mı?

    Doktorunuz ilk testin hatalı olduğundan kuşkulanmadıkça gerek yoktur. Kişiye anne ve babasından kalıtımla bir gen kopyası geçmekte ve genotip değişmemektedir.

Kaynakça

En son gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2007). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 110-114.

(Updated 2009 May 9). Alzheimer's Disease Genetics Fact Sheet. Alzheimer’s Disease Education & Referral Center [On-line information]. Available online at http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/geneticsfs.htm through http://www.nia.nih.gov. Accessed May 2009.

Bird, T. (Revised 2008 July 24). Alzheimer Disease Overview. GeneReviews [On-line information]. Available online at http://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene∂=alzheimer through http://www.ncbi.nlm.nih.gov. Accessed May 2009.

Rogaeva, E. (2009 February 5). The Genetic Profile of Alzheimer's Disease: Updates and Considerations. Medscape from Geriatrics and Aging [On-line information]. Available online at http://www.medscape.com/viewarticle/586756 through http://www.medscape.com. Accessed May 2009.

Gandelman, G. (Updated 2008 January 23). Familial dysbetalipoproteinemia. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000402.htm. Accessed May 2009.

Mayo Clinic Staff (2008 September 17). Alzheimer's: Is it in your genes? MayoClinic.com [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/print/alzheimers-genes/AZ00047/METHOD=print through http://www.mayoclinic.com. Accessed May 2009.

(Updated 2008 December). Cardiovascular Disease (Non-traditional Risk Markers) - Risk Markers - CVD (Non-traditional). ARUP Consult [On-line information]. Available online at http://www.arupconsult.com/Topics/CardiacDz/CVDRiskMarkerNontrad.html through http://www.arupconsult.com. Accessed May 2009.

(September 18, 2007) Riordan M. Linear association among apoE genotypes with LDL levels and coronary risk. Available online at http://www.theheart.org/article/813529.do through http://www.theheart.org. Accessed July 2009.

Daha önceki gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Sloane, P. (1998, November 1). Advances in the Treatment of Alzheimer’s Disease. American Family Physician by the American Academy of Family Physicians [On-line journal]. Available online at http://www.aafp.org/afp/981101ap/sloane.html through http://www.aafp.org.

Eastman, P. (2002 March). Keeping Alzheimer’s at Bay, Early Diagnosis Keeps Patients Functioning Longer. AARP Bulletin Online [On-line serial]. Available online at http://www.aarp.org/bulletin/departments/2002/health/0310_health_1.html through http://www.aarp.org.

McConnell, S. , et. al. Unraveling the Mysteries of Alzheimer’s Disease: Exciting New Developments in Research. From panel sponsored by the Alzheimer’s Association [On-line information]. Available online at http://www.asaging.org/am/cia2/alzheimer.html through http://www.asaging.org.

Galasko, D., et. al. (1998). High Cerebrospinal Fluid Tau and Low Amyloid b42 Levels in the Clinical Diagnosis of Alzheimer Disease and Relation to Apolipoprotein E Genotype. Arch Neurol [On-line journal], vol (55) pages (937-945). Available online at http://archneur.ama-assn.org/issues/v55n7/abs/noc7433.html through http://archneur.ama-assn.org.

ARF (1996-2002). Standard Medical Workup for Alzheimer’s Disease. Alzheimer Research Forum [On-line information]. Available online at http://www.alzforum.org/members/research/treatment_guide/workup.html through http://www.alzforum.org.

Family Caregiver Alliance. Fact Sheet: Alzheimer’s Disease [On-line information]. Available online at http://www.caregiver.org/factsheets/diagnoses/alzheimersC.html through http://www.caregiver.org.

Bird, T. (2001 June 22 last update). Alzheimer Overview. GeneReviews [On-line information]. Available online through http://www.genetests.org.

Gottlieb, F. and Lambert, J. G. (2002, January 2, last update). Alzheimer’s Disease. MEDLINEplus [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000760.htm.

Miller, M. (1998 February 18). 26 national Alzheimer’s Disease Centers Collaborate on Study of the Utility of Genetic Testing for Alzheimer’s. National Institutes of Health News Release [On-line press release]. Available online at http://www.nia.nih.gov/news/pr/1998/02%2D18.htm through http://www.nia.nih.gov.

NIH (2000). Progress report on Alzheimer’s disease, taking the next steps. NIH Publication No. 00-4859 [On-line report]. Available online at http://www.alzheimers.org/pubs/prog00.htm#Introduction through http://www.alzheimers.org.

UniSci (2002, April 08). New Approaches Seen For Early Alzheimer’s Diagnosis. Daily University Science News [On-line Article]. Review of two studies found in Neuropsychology, Vol 16 (2). Available online at http://unisci.com/stories/20022/0408025.htm through http://unisci.com.

Eldercare (2002 February 28, last update). Is it Alzheimer's ... or Just Forgetfulness? Sponsored by Nebraska's Area Agencies on Aging [On-line information]. Available online at http://nncf.unl.edu/eldercare/info/lifeline/LLforget.html through http://nncf.unl.edu.

Hain, T. (2000 February 13). Alzheimer’s Disease. Neurology, Northwestern University Medical School [3rd year neurology medical student curriculum material]. Available online at http://www.neuro.nwu.edu/meded/behavioral/alzheimers.html through http://www.neuro.nwu.edu.

Kleiner-Fisman, G., Updated by (2002 January 2, last update). CSF Collection. MEDLINEplus [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003428.htm.

MEDLINEplus, (2001 November 20). Familial dysbetalipoproteinemia. MEDLINEplus [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000402.htm.

Eichner, J., et. al. (2002, March 15). Apolipoprotein E Polymorphism and Cardiovascular Disease. HuGE Review, appeared in Am J Epidemiol 2002 [On-line journal], 155(6): 487-95. Available online at http://www.cdc.gov/genomics/hugenet/reviews/APOEcardio.htm through http://www.cdc.gov.

MEDLINEplus, (2001 October 29). Familial hypercholesterolemia. MEDLINEplus [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000392.htm.

Stephen P. Day, Ph.D. Director, Medical Affairs, Third Wave Molecular Diagnostics.

Robert C. Green, M.D., M.P.H. Professor of Neurology, Genetics and Epidemiology. Director, Alzheimer's Disease Clinical and Research Program. Boston University Schools of Medicine and Public Health, Boston, MA.

Ian R.A. Mackenzie, MD FRCPC. Department of Pathology, Vancouver General Hospital, British Columbia, Canada.