Diğer adları
Adacık Otoantikorları
Resmi adı
Adacık Hücre Sitoplazması Otoantikorları ; ICA; İnsülin Otoantikorları; IAA; Glutamik Asit Dekarboksilaz Otoantikorları; GADA; GAD65 Otoantikorları; İnsülinomayla İlişkili -2 Otoantikorları; IA-2A; ICA512 Otoantikorları; Protein Tirozin Fosfataza benzer Otoantikorlar
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
15 Ocak 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Diyabet tanısı konduktan sonra otoimmün tip 1 diyabeti, tip 2 diyabetten ayırt etmeye yardımcı olmak için  kullanılır.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Hastaya ilk kez diyabet tanısı konduktan sonra diyabetin otoimmün olup olmadığını belirlemeye yardımcı olmak için diyet veya ilaçlarla tedavi edilen diyabetlinin kan şekeri düzeylerini normal veya normale yakın düzeylerde tutmakta çok zorlandığı zaman veya hastada tip 2 diyabet  yerine, tip 1 diyabet olduğundan kuşkulanıldığında bu test yapılır.

Gerekli Numune Nedir?

Bir kol damarından alınan kan numunesi kullanılır

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Hayır

Ne test edilmektedir?

Tip 1 diyabet, pankreasta insülin üreten beta hücrelerini harabeden otoimmün süreçlere bağlı olarak insulin eksikliğiyle karakterize birhastalıktır.  Diyabetle ilişkili otoantikor testleri tip1diyabetle bağlantılı olduğu gösterilmiş olan bir veya birden fazla sayıda otoantikorların varlığını saptayan testler grubudur. Bu otoantikorlar  beta hücrelerinin yıkımını, beta hücre fonksiyon kaybını ve tip 1 diyabetin özelliklerinden olan yetersiz insülin üretimini yansıtırlar. Bunların tip 1 diyabete neden oldukları düşünülmez.  Aksine, tip 2 diyabet  insülin direnci sonucu oluştuğu gibi otoimmün süreçlerle ilişkili değildir.

Tüm diyabet olgularının yaklaşık % 10’u tip 1 diyabet (otoimmün) olup bu olguların büyük bir bölümüne 20 yaşından gençlerde tanı konmaktadır. Beta hücreleri harap olmuş tip 1 diyabetiklerin yaklaşık % 80-90’ında sık idrar yapma , susuzluk hissi, kilo kaybı, kötü yara iyileşmesi gibi diyabet bulguları ortaya çıkmakta ve bu hastalar artık insülin üretememektedir. Glukozun hücrelerin içine girebilmesi ve enerji üretimi  için kullanılması amacıyla  vücudun her gün insüline gereksinmesi vardır. Yeterli insülin olmaksızın hücreler aç kalır ve sonuçta kan şekeri (hiperglisemi) oluşur. Akut hiperglisemi diyabet krizine neden olabilir. Kronik hiperglisemi kan damarlarına, böbrekler gibi organlara zarar verebilir.

Tip 1 diyabet önceleri jüvenil veya insüline bağımlı diyabet olarak bilinmesine rağmen beta hücre hasarını yansıtmak üzere yeniden tanımlanmıştır. Otoimmün tip 1 diyabet varlığında ilk tanı konduğu aman  etkilenmiş olanların yaklaşık % 95’inde bir veya birden fazla sayıda diyabet otoantikoru mevcut olacaktır. Tip 2 diyabette tipik olarak otoantikorlar mevcut değildir

 En sık uygulanan dört  diyabetle ilişkili otoantikor testi:

  • Adacık Hücresi Sitoplazmik Otoantikorlar (ICA)
  • Glutamik Asit Dekarboksilaz Otoantikorlar (GADA)
  • İnsülinomayla İlişkili-2- Otoantikorlar  (IA-2A)
  • İnsülin Otoantikorları  (IAA)

Test için numune nasıl toplanır?

Kolunuzdaki bir venden iğneyle kan alınır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Test için hazırlık yapmak gerekmez

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Diyabetle ilişkili (adacık) otoantikor testi birincil olarak otoimmün tip 1 diyabet  ile diğer nedenlere bağlı diyabet arasında ayrım yapmaya yardımcı olmak için uygulanır.

    Hangi tip diyabetin mevcut olduğunu belirlemek , hastalığın komplikasyonlarından kaçınmak için en uygun ve erken tedaviye olanak tanır. Tip 1 diyabet hastaları kan şekeri düzeylerini kontrol etmeli, kan şekeri düzeylerini günde bir veya birçok kez kendi kendilerine insülin enjekte etmelidir. Tip 2 diyabetliler günde bir veya birkaç kez kan şekerlerini kontrol edebilirler. Ancak Tip 2 diyabetliler kan şekerlerini çeşitli yollarla kontrol ederler. Bazıları kan şekeri düzeylerini diyet ve egzersizle, başkaları ağızdan alınan ilaçlarla kontrol edebilirken, bazılarına her gün insülin enjeksiyonları gerekir.

    Tip 1 diyabet ile diğer nedenlere bağlı diyabet arasında ayrım yapmak için en çok kullanılan dört otoantikor testi aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

    Test

    Kısaltma

    Tanımlama

    Yorumlar

    Adacık Hücresi Sitoplazmik Otoantikorlar

    ICA

    Çeşitli adacık hücre proteinleri hedefleyen bir adacık hücre otoantikorlar grubunu ölçer

    Hastalığın başlangıcında saptanan ve en sık görülen adacık hücre otoantikorlarından biridir. Yeni tanı konmuş tip 1 diyabetiklerin yaklaşık % 70-80’inde tespit edilir.

    Glutamik Asit Dekarboksilaz Otoantikorları

    GADA

    Beta hücre proteinine (antijen) yönlendirilmiş otoantikorları test etmesine rağmen yalnızca beta hücrelerine özgü değildir.

    Yeni tanı konmuş tip 1 diyabetlilerde en sık saptanan otoantikorlardan biridir (yaklaşık % 70-80).

    İnsülinomayla İlişkili-2 Otoantikoralr

    IA-2A

    Beta hücre, antijenlerine karşı oluşan otoantikorları test etmesine rağmen yalnızca beta hücrelerine özgü değildir.

    Tip 1 diyabetlilerin yaklaşık % 60’ında saptanır

    Insülin Otoantikorları

    IAA

    İnsülini hedeflemiş otoantikor. İnsülin, beta hücreleri için yüksek derecede spesifik olduğu düşünülen tek antijendir. 

    Tip 1 diyabetli çocukların yaklaşık % 50’sinde saptanmasına rağmen erişkinlerde o kadar sık görülmemektedir..

    IAA testi, endojen insülini  hedefleyen otoantikorlarla egzojen insüline karşı üretilen antikorları birbirlerinden ayırt edemez..

    Çocuklarda görülen otoantikorlar sıklıkla erişkinlerde görülenlerden farklıdır. Küçük çocuklarda IAA genellikle ortaya çıkan ilk belirteçtir. Hastalık ilerledikçe bu belirteç ortadan kaybolabilir, ICA, GADA ve IA-2A  daha önemli hale gelir. Tip 1 diyabet başlangıçında GADA veya ICA’ya göre  IA-2A daha seyrek saptanmaktadır.  Buna karşın yeni başlangıçlı tip 1 diyabetli çocukların yaklaşık % 50’sinde IAA pozitifliği tespit edilecektir. IAA pozitifliği erişkinlerde sık görülmemektedir.

  • Ne zaman istenir?

    Yeni diyabet tanısı konmuş kişi için, ayrıca doktor tip 1 ve 2 diyabet arasında ayrım yapmak isterse  bu otoantikorların kombinasyonu istenebilir. İlaveten, tip 2 diyabet tanısı konmuş olmasına rağmen standart tedaviyle kan şekeri düzeylerini kontrolde çok zorlanan kişiler için bu testler uygulanabilir.

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Diyabet bulguları olan kişide ICA, GADA ve/veya IA-2A  varsa tip 1 diyabet tanısı doğrulanır. Benzer şekilde insülinle tedavi edilmiş diyabetli çocukta IAA mevcutsa nedeni tip 1 diyabettir.

    Diyabetle ilişkili otoantikorlar mevcutsa tip 1 diyabet olması mümkün değildir. Seyrek olmasına rağmen tip 1 diyabeti olan kişilerin bir bölümünde hiçbir zaman saptanabilir, miktarlarda adacık otoantikorları gelişmeyecektir. Yeni başlangıçlı tip 1 diyabetli kişilerin büyük bir bölümünde, % 95 veya daha fazlasına en azından bir adet adacık otoantikoru bulunacaktır.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    GADA ve  IA-2A testleri otoanalizatörlerle gerçekleştiğinden emek-yoğun ve yorumlanması hatırı sayılır uzmanlık isteyen ICA testine göre genellikle daha çok kullanılmaktadır. 

    Hashimoto tiroiditi veya otoimmün Addison hastalığı gibi başka otoimmün bozukluğu oan kişilerde de adacık otoantikorları görülebilir.

    Diyabetli olmayan kişilerin adacık otoantikorları açısından test edilmesi araştırma amacı dışında önerilmemektedir. Araştırma ortamlarında hastaların aile üyelerinde tip 1 diyabet gelişmesini öngörmeye yardımcı olmak için bu adacık otoantikor testlerinden yararlanılabilir. Genellikle, diyabetik olmayan kişinin kan dolaşımında ne kadar çok adacık otoantikoru varsa daha sonra tip 1 diyabet geliştirme riski daha yüksektir. Bir veya birden fazla adacık otoantikoru olan diyabet olmayan kişilde damar içine ( intravenöz)  glukoz  enjeksiyonu yapılırsa ve sonuçta, düşük bir insülin yanıtı gösterirse, tip 1 diyabet riskleri yüksek olabiilir. Daha spesifik olarak ICA’lı ve intravenöz glukoz enjeksiyonuna düşük insülin yanıtı gösteren tip 1 diyabetlilerin birinci derece akrabalarında 5 yıl içinde tip 1 diyabet geliştirme riski % 50’den yüksektir.

    Halen tip 1 diyabeti önleyen etkili tedaviler olmadığı için araştırma amaçları dışında adacık otoantikorları veya birinci derece akrabaların test edilmesi amacıyla toplum genelinin taranması önerilmemektedir.

    İnsülin enjeksiyonlarıyla tedavi edilen kişiler dışarıdan verilen (egzojen) insüline yönlendirilmiş antikorlar geliştirmeye başlayabilirler.  IAA testi bu antikor tipleri ve bünyesel (endojen)  insüline yönlendirilmiş otoantikorlar arasında ayrım yapamamaktadır. Bu nedenle, bu test zaten insülin enjeksiyonlarıyla tedavi edilmiş kişiler için geçerli değildir. Örneğin tip 2 diyabetli olduğu düşünülen ve insülin enjeksiyonlarıyla tedavi edilmiş kişiye tip 1 diyabetli olup olmadığını belirlemek için bu test yapılamaz.

  • ICA, GADA ve IA-2A otoantikorları beta hücrelerini yok eder mi?

    Beta hücre yıkımıyla ilişkili olup süregelen bir otoimmün süreci yansıtmakla birlikte hasarlanmaya neden oldukları düşünülmez.

  • Erken beta hücre yıkımının saptanması diyabetten korunma sağlar mı?

    Halen sağlanamamaktadır. Sık idrar yapma, kilo kaybı ve hiperglisemi gibi hastalık belirtileri ortaya çıkar çıkmaz diyabetin ele alınmasına olanak tanır. Diyabetik kan şekeri kontrolüne ve  diyabette görülebilen böbrek ve göz hasarı gibi komplikasyonların oluşma olasılığını en alt düzeye indirmeye yardımcı olabilir.

Kaynakça

Maclaren, N. and Marker, J. (2002 December). Guidelines & Recommendations for Laboratory Analysis in the Diagnosis & Management of Diabetes Mellitus [11 paragraphs]. Weill College of Medicine of Cornell University, NACB Laboratory Medicine Practice Guidelines [On-line information]. Available FTP: http://www.nacb.org/temporary/Maclaren2.htm

Dr. William Winter M.D. Professor of Pathology and Pediatrics, University of Florida School of Medicine, Gainesville, FL


Immunologic Disorders in Infants and Children (5th edition), Winter, W.E. and Signorino, M. R. Autoimmune Endocrinopathies. In: E.R. Stiehm (ed): W.B. Saunders Company, Philadelphia, Pennsylvania, 2004, 1179-1221.


Autoimmune Endocrinopathies, Winter, W.E.: In: Pediatric Endocrinology, Fourth Edition, F. Lifshitz (ed): Marcel Dekker, Inc., New York, New York, 2003, pp 683- 720.


Autoimmune Disorders that Influence Carbohydrate Metabolism (Chapter 24) Winter, W.E. In: Clinical and Laboratory Evaluation of Human Autoimmune Diseases. Nakamura R.M., Keren, D.F., Bylund D.J. (eds): ASCP Press, Chicago, 2002, pp:345-372.


Winter, WE. Diabetes disease management: differentiating type 1 and type 2 diabetes. Clinical Laboratory News. 2005; 31(7):14-16.


Eisenbarth, G. (2003 November). Chapter 11 Prediction of Type I Diabetes: The Natural History of the Prediabetic Period [13 paragraphs]. Type I Diabetes: Molecular, Cellular, and Clinical Immunology, Barbara Davis Center for Childhood Diabetes, UCDHSC [On-line information]. Available FTP: http://www.uchsc.edu/misc/diabetes/oxch11.html


Rewers, M. (2005 October, Updated). Type I Diabetes: Molecular, Cellular, and Clinical Immunology, Chapter 9 Epidemiology of Type I Diabetes [57 paragraphs]. Barbara Davis Center for Childhood Diabetes, UCDHSC [On-line information]. Available FTP: http://www.uchsc.edu/misc/diabetes/oxch9.html


Dupré, J. & Mahon, J. (2000 August). Diabetes-Related Autoantibodies and the Selection of Subjects for Trials of Therapies to Preserve Pancreaticß-Cell Function in Recent-Onset Type 1 Diabetes [7 paragraphs]. Diabetes Care, (23): 8 [On-line information]. Available online


(© 2005). IA-2 Antibody [2 paragraphs]. ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available FTP: http://www.arup-lab.com/guides/clt/tests/clt_alpb.jsp#2441172


(© 2005). Islet Cell Antibody, IgG [2 paragraphs]. ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available FTP: http://www.arup-lab.com/guides/clt/tests/clt_a25b.jsp#1153005


(© 2005). Glutamic Acid Decarboxylase (GAD) Antibody [6 paragraphs]. ARUP's Guide to Clinical Laboratory Testing [On-line information]. Available FTP: http://www.arup-lab.com/guides/clt/tests/clt_a287.jsp#1149613


Achenbach, P. et. al. (2004). Stratification of Type 1 Diabetes Risk on the Basis of Islet Autoantibody Characteristics [21 paragraphs]. Diabetes 53:384-392 [On-line journal]. Available FTP: http://diabetes.diabetesjournals.org/cgi/content/full/53/2/384


Borg, H. et. al. (2001). High Levels of Antigen-Specific Islet Antibodies Predict Future ß-Cell Failure in Patients with Onset of Diabetes in Adult Age [23 paragraphs]. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism 86 (7): 3032. (2001) [On-line journal]. Available FTP: http://jcem.endojournals.org/cgi/reprint/86/7/3032


Kimpimäki, T. et. al. (2000). Disease-Associated Autoantibodies as Surrogate Markers of Type 1 Diabetes in Young Children at Increased Genetic Risk [24 paragraphs]. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism Vol 85 No. 3 1126-1132 [On-line information]. Available FTP: http://jcem.endojournals.org/cgi/content/full/85/3/1126