Diğer adları
Karaciğer Paneli
KFT
Resmi adı
Hepatik Fonksiyon Paneli
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
15 Ocak 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Karaciğer iltihabı ve hasarını araştırmak, saptamak, değerlendirmek ve takip için bu testten geçilir.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Karaciğer hasarı riski altında iseniz,karaciğer hastalığınız veya sarılık gibi karaciğer hastalığı belirtileriniz varsa belli aralıklarla karaciğer işlevlerini değerlendirmek için bu testten geçilir.

Gerekli Numune Nedir?

Bir kol damarınızdan alınan kan numunesi kullanılır.

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Hayır.

Ne test edilmektedir?

Karaciğer paneli karaciğer hastalığı veya hasarını saptayan, değerlendiren ve takibinde kullanılan bir testler grubudur.  Karaciğer vücuttaki en büyük organlardan biri olup karnın sağ üst bölümünde alt kaburgaların arkasına yerleşiktir. Karaciğer vücuda zararlı maddeleri ve ilaçları metabolize eder ve etkisizleştirir. Kan pıhtılaşma faktörlerini, proteinleri ve enzimleri üretir; hormon dengelerini korumaya, vitaminler ve mineralleri depolamaya yardımcı olur. Karaciğer tarafından üretilen safra, kanallar yoluyla doğrudan ince bağırsağa taşınarak yağların sindirilmesine yardımcı olur veya safra kesesine nakledilerek daha sonra kullanılmak üzere depolanır ve konsantre edilir.

Çeşitli hastalıklar ve enfeksiyonlar karaciğerde akut veya kronik hasara neden olarak iltihaplanmaya, nedbeleşmeye, safra yolu tıkanıklıklarına, pıhtılaşma anormalliklerine ve karaciğer işlev bozukluğuna neden olabilmektedir. Alkol, ilaçlar, bazı bitkisel katkılar ve toksinler de tehdit oluşturabilmektedir. Sarılık, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, kaşıntı, bulantı, yorgunluk, ishal, nedeni açıklanamayan kilo kaybı veya alımı gibi hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce önemli derecede karaciğer hasarı oluşabilmektedir. Hasarı en alt düzeye indirmek ve karaciğer fonksiyonunu korumak için erken tanı esastır.

Karaciğer paneli enzimleri, proteinleri ve karaciğer tarafından üretilmiş veya atılmış maddeleri ölçer.  Bazıları hasarlı karaciğer hücreleri tarafından salınırken bazıları da karaciğerin bir veya daha fazla sayıda fonksiyonunu yerine getirme kabiliyetinde azalmayı yansıtır. Birlikte uygulandıklarında bu testler doktora karaciğer sağlığı, herhangi bir karaciğer hasarı, karaciğerin durumunda zamanla oluşan değişiklik ve ileri tanısal testler için başlangıç noktasını oluşturur.

Karaciğer paneli bir kan numunesinde aynı zamanda uygulanan birkaç testi içermektedir. Bu testler aşağıdakileri içerebilir:

  • Alanin aminotransferaz (ALT)  – başlıca karaciğerde bulunan bir enzim; hepatiti en iyi belirleyen testtir.
  • Alkalen fosfataz (ALP) – safra kanallarıyla ilişkili bir enzim; tıkandıklarında sıklıkla artar.
  • Aspartat aminotransferaz (AST)  – karaciğerde ve birkaç başka yerde, özellikle kalp ve vücudun diğer kaslarında bulunan bir enzim
  • Bilirubin–özellikle kişide sarılık varsa sıklıkla birlikte kullanılan iki farklı bilirubin testi vardır. Total bilirubin kandaki bilirubinin tamamını, direkt bilirubin karaciğerde başka bir bileşiğe bağlanmış bilirubini ölçer
  • Albumin – karaciğer tarafından üretilen başlıca protein türü olup karaciğerin bu proteini yeterli miktarda yapıp yapmadığını belirtir.
  • Total Protein  – albumin ve diğer proteinlerin hepsini (enfeksiyonlarla savaşan antikorlar da dahil) ölçer.

 Doktor ve laboratuvara bağlı olarak karaciğer paneline başka testler de dahil edilebilir:

Test için numune nasıl toplanır?

Bir kol damarından alınan kan numunesi kullanılır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Hayır.

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Karaciğer paneli karaciğer hasarını belirlemek üzere özellikle karaciğeri olumsuz etkileyebilen bir ilaç alan veya karaciğer hastalığı olan kişide tarama testi olarak kullanılabilir. Rutin tarama için bir karaciğer paneli yerine bir  Kapsamlı Metabolik Paneli (KMP) istenebilir. Bu testler grubu karaciğer panelinin çoğunu içeren testlerle birlikte vücudun diğer organları ve sistemlerini değerlendiren ilave testleri de içermektedir.

    Kişide olası karaciğer fonksiyon bozukluğuna işaret eden belirtiler varsa, bilinen bir rahatsızlık veya karaciğer hastalığı için takip edilmekte veya tedavi görmekteyse karaciğer hastalığını saptamaya yardımcı olmak için bir karaciğer paneli veya bir veya birden fazla sayıda bileşeninin test sonuçlarından yararlanılabilir. Örneğin, sarılıklı bir yenidoğanı değerlendirmek ve takip için bilirubin testi istenebilir.

    Karaciğer fonksiyon testleri arasında anormal sonuçlu testler, değerlerdeki azalma veya yükselmenin sebat edip etmediğini anlamak üzere tekrar edilebilir ve/veya karaciğer fonksiyon bozukluğunun nedenini belirlemek için ilave testlerin gerekliliğini belirtir.

    Bu grup testler karaciğer  fonksiyonunu ve karaciğer hastalığı olanlarda tedavinin etkinliğini izlemek için istenebilir.

  • Ne zaman istenir?

    Karaciğer fonksiyon bozukluğu riski altında olan kişiler için bir karaciğer paneli veya bir veya birden fazla bileşeninin test edilmesi istenebilir.

    Bazı örnekler:

    • Hepatit virüslerine maruz kaldığı bilinen veya böyle bir olasılık taşıyan kişiler
    • Aşırı alkol içenler
    • Ailesinde Karaciğer hastalığı öyküsü olan kişiler
    • Ara sıra karaciğere zarar verebilen ilaçları alan kişiler

    Bazıları aşağıda belirtilen karaciğer hastalığı belirtileri ve bulguları olan kişiler için karaciğer fonksiyon testleri istenebilir:

    • Güçsüzlük, yorgunluk
    • İştahsızlık
    • Bulantı, kusma
    • Karında şişkinlik ve/veya ağrı
    • Sarılık
    • Koyu renkli idrar, açık renkli dışkı
    • Kaşıntı (pruritus)

    Genellikle tanı koymak için karaciğer paneli bir kez kullanılmaz. Bir hastalık kalıbının mevcut olup olmadığını veya karaciğer bozukluğunun nedenini belirlemek için sıklıkla birkaç gün veya hafta karaciğer fonksiyon testleri istenecektir.

    Karaciğer hastalığı saptandığında karaciğer paneli veya içeriğindeki bir veya birkaç test iel düzenli aralıklarla hasta izlenebilir. Karaciğer bozukluğu olanlarda tedavinin etkinliğini takip için düzenli aralıklarla bir karaciğer paneli istenir.

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Karaciğer paneli test sonuçları belli bir hastalık için tanısal değer taşımaz, karaciğerle ilgili bir sorun oluştuğunu gösterir. Hastalık belirtileri veya tanımlanabilen risk faktörleri olmayan bir kişide anormal karaciğer testi geçici karaciğer hasarını veya iskelet kasları, pankreas veya kalp gibi vücudun başka yerlerinde olan olayları gösterebilir. Ayrıca, anormal test sonuçları karaciğer hastalığının erken evresini, ileri testler ve/veya belli aralıklarla hastalık takibine işaret edebilir.

    Karaciğer fonksiyon testlerinin sonuçları genellikle birlikte değerlendirilir. Birkaç gün veya hafta bakılan testlerin sonuçları bir hastalık kalıbının mevcut olup olmadığını belirlemek için sıklıkla birlikte değerlendirilir. Her kişi tipik olarak zamanla değişecek özgün test sonuçlarına sahip olacaktır. Doktor altta yatan bozukluk hakkında ipuçları elde etmek için karaciğer test sonuçları kombinasyonunu değerlendirir. Sıklıkla karaciğer hasarı ve/veya hastalığının nedenini belirlemek için ileri testler gerekmektedir.

    Bu tablo belli karaciğer bozukluğu veya hastalığı tiplerinde görülebilen sonuçların bazı kombinasyonlarına ilişkin  örnekleri göstermektedir.

    Karaciğer bozukluğu veya hastalığı

    Bilirubin

    ALT ve  AST

    ALP

    Albumin

    PT

    Akut karaciğer hasarı (örneğin, enfeksiyon, toksinlere veya ilaçlara bağlı.)

    Genellikle AST ve ALT arttıktan sonra normal veya  artmış düzeyler saptanır

    Genellikle çok artmış; çoğu kez ALT, AST’den daha yüksektir

    Normal veya yalnızca orta derecede artmış

    Normal

    Genellikle normal

    Çeşitli karaciğer bozukluklarının kronik formlarında

    Normal veya artmış

    Orta derecede artmış

    Normal –hafif derecede artmş

    Normal

    Normal

    Alkole bağlı hepatit

    Normal veya artmış

    AST, genellikle ALT düzeyine göre en azından iki kat artmış

    Normal veya orta derecede artmış

    Normal

    Normal

    Siroz

    Genellikle hastalığın ileri evresinde artabilir

    AST, genellikle ALT’ye göre daha yüksek olmasına rağmen düzeyler alkole bağlı hastalığa göre daha düşüktür

    Normal veya artmış

    Genellikle azalmış

    Genellikle uzamış

    Safra kanalı tıkanması

    kolestaz

    Normal veya artmış; tam tıkanmada artar

    Normal –orta derecede artmış

    Sıklıkla normalin 4 katı artmış

    Genellikle normal olmasına rağmen hastalık kronikse düzeyler azalabilir

    Genellikle normal

    Karaciğere yayılmış kanser(metastaz yapmış)

    Genellikle  normal

    Normal veya hafif derecede artmış

    Genellikle çok artmış

    Normal

    Normal

    Karaciğerden kaynaklanan kanser (hepatoselüler karsinom, HCC)

    Özellikle hastalık ilerlemişse düzeyleri yükselebilir

    AST, genellikle ALT’ye göre daha yüksek olmasına rağmen düzeyler alkole bağlı hastalığa göre daha düşüktür

    Normal veya artmış

    Genellikle azalmış

    Genellikle uzamış

    Otoimmün

    Normal veya artmış

    Orta derecede artmış

    Normal veya hafifçe artmış

    Normal veya azalmış

    Normal

    Kişi karaciğerini olumsuz etkileyebilen ilaçlar alıyorsa, anormal test sonuçları dozaj veya ilaç seçimini yeniden değerlendirme gerekliliğine işaret edebilir. Karaciğer hastası takip altındaysa doktor, karaciğer fonksiyonlarının kötüleştiği veya iyileştiğini anlamak için karaciğer fonksiyon testlerini birlikte değerlendirecektir. Örneğin, giderek normal değerlerden uzaklaşan bilirubin, albumin ve/veya PT düzeyleri karaciğer fonksiyonlarında kötüleşmeye işaret edebilirken bu testlerin sonuçlarının değişmemesi veya düzelmesi karaciğer fonksiyonlarının korunduğu veya iyileştiğini gösterebilir.

    Bireysel testler:

    Alanin aminotransferaz (ALT)
    Akut hepatitte sıklıkla ALT çok yüksek düzeylerdedir. Kronik hepatitte orta derecede artışlar görülebilir. Safra kanalları tıkanmış kişilerde, siroz ve karaciğer kanseri olanlar normale yakın veya yalnızca orta derecede yükselmiş ALT konsantrasyonlarına sahip olabilir.

    Alkalen fosfataz (ALP)
    Tıkalı safra kanalları, karaciğer kanseri ve yine kemik hastalığında ALP önemli derecede yükselebilir.

    Aspartat aminotransferaz (AST)
    Akut hepatitte sıklıkla AST düzeylerinin çok yüksek olduğu görülmektedir. Kronik hepatitte AST normal veya orta derecede yükselmiş olabilir. Safra kanalları tıkanıklığı, siroz ve karaciğer kanseri hastalarında AST düzeyleri orta derecede artabilir veya normale yakın olabilir. Karaciğer hasarı alkole bağlıysa AST sıklıkla ALT’ye göre çok fazla yükselir (birkaç başka karaciğer hastalığında da görülen bir hastalık kalıbı).  Kalp krizleri ve kas yaralanmalarında da AST yükselir..

    Bilirubin
    Bilirubinin çok fazla üretildiği; daha düşük oranda atıldığı safra kanalı tıkanmalarında veya bilirubin metabolizmasına ilişkin sorunların varlığında kanda bilirubin düzeyi yükselir. Yenidoğanlarda tipik olarak 1-3 günlükken bilirubin düzeylerinde yükselme görmek olağandışı bir durum değildir.

    Albumin
    Karaciğer hastalığında sıklıkla normal olmasına rağmen bazen azalan üretime bağlı olarak azalabilir.

    Total Protein
    Karaciğer hastalığında total protein tipik olarak normaldir.

    Gama-glutamil transferaz (GGT)
    Yükselmiş ALP düzeyinin nedenini belirlemek için  GGT testinden yararlanılabilir. Safra kanalı ve karaciğer hastalığında hem ALP hem de GGT yükselmesine rağmen kemik hastalığında yalnızca ALP artacaktır. Alkol tüketimi ve konjestif kalp yetmezliği gibi hastalıklarda da GGT düzeylerinin yüksek olduğu  görülür.

    Laktat Dehidrogenaz (LDH)
    Doku hasarının spesifik olmayan bir belirtecidir. Karaciğer hastalığında ve yine birçok başka hastalıkta yükselebilmektedir.

    Protrombin Zamanı (PT)
    Karaciğer hastalığında, K vitamini eksikliğinde ve pıhtılaşma faktörü eksikliklerinde uzamış veya artmış PT görülebilir.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    Karaciğer hastalığına  tanı koyma amacıyla doktor karaciğer paneli test sonuçlarını değerlendirecek, hepatit testleri gibi takip testleri isteyecek, tanıyı doğrulamak ve karaciğer hasarının boyutunu belirlemek için bir karaciğer biyopsisi ve/veya görüntüleme taramaları isteyebilecektir.

  • Doktorum niçin almakta olduğum ilaçların hepsini bilmek istiyor?

    Elden alınan birçok ilaç, bitkisel veya diyetsel katkılar karaciğeri olumsuz etkileme potansiyeline sahiptir. Örneğin, zehirli mantarlar gibi toksinler, aşırı asetaminofen kullanımı, asetaminofen ve alkol kombinasyonu ağır karaciğer hasarına neden olabilir.

  • Kendimi iyi hissettiğim halde karaciğer hastası olabilir miyim?

    Evet. Erken evre karaciğer hastalığı sıklıkla hiçbir hastalık belirtisi göstermez veya spesifik  olmayan belirtilere (halsizlik ve yorgunluk gibi) neden olmaktadır.

  • Sonuçlarım anormal olduğu halde karaciğer hastalığına yakalanmamış olabilir miyim?

    Evet. Şok, yanıklar, ağır enfeksiyonlar, kas travması, vücudun susuz kalması (dehidratasyon), pankreatit, hemoliz  ve gebelik bir veya birden fazla sayıda karaciğer fonksiyon testlerinin anormal olmasına neden olabilir.

  • Aile öyküm niçin önemli?

    Hemokromatoz ve Wilson hastalığı gibi bazı karaciğer bozuklukları kalıtımla geçebilir. Bu bozuklukların erkenden tanınması uygun biçimde tedavi ve hastalığın uygun yönetimine olanak tanır.

  • Anormal karaciğer paneli sonrası karaciğer hasarının nedenini belirlemeye yardımcı olmak amacıyla hangi testler uygulanabilir?

    Karaciğer panelinin sonuçlarına ve belirtiler, bulgular, klinik ve aile öyküsü gibi faktörlere dayanarak doktor belli bir nedenden kuşkulanabilir ve takip testlerini isteyebilir.

    Bazı örnekler:

    Kuşkulanılan karaciğer bozukluğu tipi

    Diğer testler veya takip testleri

    Viral enfeksiyon

    Hepatit A, B veya C

    Aşırı alkol kullanımı /hepatit

    GGT, Etanol

    Toksik veya ilaçlara bağlı

    Toksinler ve ilaçlar (Kötüye kullanılan ilaçlar dahil) için testler

    Wilson hastalığı

    Bakır, Seruloplazmin

    Otoimmün

    ANA, ASMA

    Kronik

    Karaciğer biyopsisi

    Karaciğer kanseri

    AFP, DCP

Kaynakça

Bu gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

(© 2008-2010). Hepatic Function Panel. ARUP's Laboratory Test Directory [On-line information]. Available online at http://www.aruplab.com/guides/ug/tests/0020416.jsp through http://www.aruplab.com. Accessed January 2010.

Mayo Clinic staff (2008 July 18). Liver function tests. MayoClinic.com [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/health/liver-function-tests/MY00093 through http://www.mayoclinic.com. Accessed January 2010.

Dufour, R. (2007 October 2). CP105 Approaches to Diagnosing and Monitoring Liver Disease Using Laboratory Tests—Something Old, Something New. College of American Pathologists [On-line information]. PDF available for download at http://www.cap.org/apps/docs/annual_meeting/cap_07/course_materials/cp105_(part1)_pre_meeting_course_materials.pdf through http://www.cap.org. Accessed January 2010.

(© 1995-2010) Blood Test: Hepatic [Liver] Function Panel. KidsHealth from Nemours [On-line information]. Available online at http://kidshealth.org/parent/general/sick/labtest6.html through http://kidshealth.org. Accessed January 2010.

Pagana, K. D. & Pagana, T. J. (© 2007). Mosby's Diagnostic and Laboratory Test Reference. 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 28-29, 36-37, 143-145, 157-160, 469-470, 775-779, 783-786.

Wu, A. (© 2006). Tietz Clinical Guide to Laboratory Tests. 4th Edition: Saunders Elsevier, St. Louis, MO. Pp 64-67, 69-71, 78-85, 154-157, 172-177, 916-921.

Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS, Hauser SL, Longo DL, Jameson JL eds, (2005). Harrison's Principles of Internal Medicine. 16th Edition, McGraw Hill. Pp 1813-1816.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry. AACC Press, Washington, DC. Pp 269-277.

Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. Burtis CA, Ashwood ER, Bruns DE, eds. St. Louis: Elsevier Saunders; 2006. Pg 1805.

Önceki gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

Pagana K, Pagana T. Mosby's Manual of Diagnostic and Laboratory Tests. St. Louis: Mosby; 1998.