Diğer adları
Kistik fibroz(KF) genotiplemesi
KF DNA analizi
KF gen mutasyon paneli
Molekuler genetik testler
Resmi adı
Kistik fibroz gen mutasyon paneli
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
15 Ocak 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Kistik fibroz (KF) genetik mutasyonlarını saptamak, KF taşıyıcı statüsünü belirlemek veya KF tanısı koymak için bu test yapılır.  Ayrıca gebelik düşünüldüğünde veya gebeliğin erken döneminde hedeflenmiş gen taramasını önermektedir.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Yenidoğanda mekonyum ileusu veya kişide KF belirtileri (tuzlu ter, inatçı solunum yolu enfeksiyonları, hışıltılı solunum, inatçı diyare, kötü kokulu yağlı dışkı, beslenme bozukluğu, vitamin eksikliği veya erkek infertilitesi) var, terde klorür veya IRT testi pozitifse veya yakın akrabasına KF tanısı konmuşsa, hasta gebe kalmadan önce veya doğum öncesi erken dönemde bir kadın-doğum uzmanı tarafından görülmüşse, doğum öncesi tarama testleri için genetik danışmanlık hizmeti almaktaysa ve KF taşıyıcılık durumunu bilmek istiyorsa, hem anne hem de babasının KF taşıyıcısı olduğu bilindiği koşullarda doğum öncesi tanısal amaçlar için bu test istenir.  

Gerekli Numune Nedir?

Bebeğin topuğundan alınan kan numunesi, filtre kâğıdına sürülmüş kan lekesi, bir kol damarından alınan kan numunesi, yanak içi sürüntüsü, doğum öncesi (amniyosentez veya koryonik villüs) numuneler de kullanılabilir.

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Test için hazırlık yapmak gerekmemektedir.

Ne test edilmektedir?

KF gen mutasyon testi kistik fibroz zarları arasında iletimi düzenleyici (KFTR)ve 7. kromozom üzerine yerleşik gendeki mutasyonları belirlemektedir. İnsan vücudundaki her hücre (sperm ve yumurtalar dışında) 46 kromozom içermektedir. (23 anneden ve 23'ü babadan geçen).  Bu kromozomlar üzerindeki genler vücut fonksiyonlarını kontrol eden proteinleri üreten ana taslağı oluştururlar. Yedinci kromozomlarda yerleşik CTFR geninin iki kopyasından her birindeki bir mutasyon kistik fibroza neden olmaktadır. KF'ye neden olması için bu genin her iki kopyasının (aleller) anormal olması gerekir. Yalnızca gen çiftinin bir kopyası mutasyona uğramışsa o kişi KF taşıyıcısıdır. KF taşıyıcıları hasta değildir. Genellikle herhangi KF belirtileri olmamakla birlikte anormal KF gen kopyalarını çocuklarına geçirebilirler.

Şimdiye kadar KFTR geninin binden fazla  mutasyonu tanımlanmış olmakla birlikte ancak az sayıda mutasyon sık görülmektedir. Bazı laboratuvarlar spesifik etnik toplumlara özel daha seyrek görülen mutasyonları da içermek üzere 97 kadar mutasyonu kapsayan genişletilmiş paneller kullanmaktadır. Seyrek görülen KF mutasyonlarının büyük bir çoğunluğu "özel" ve tek bir birey veya aileye özgüdür.

KF gen mutasyonu testinde laboratuvar spesifik olarak 23 mutasyon için her 7. kromozom üzerindeki KFTR genini incelemektedir. İlk 23 mutasyonlu panel bir mutasyonun varlığını gösterirse o kişinin hastalıklı olduğundan kuşkulanıldığında diğer daha az görülen mutasyonlar için ek testler gerekebilir

 

Test için numune nasıl toplanır?

Bebeğin topuğundan alınan kan numunesi, filtre kâğıdına sürülmüş kan lekesi, bir kol damarından iğneyle alınan kan numunesi  kullanılabilir.Yanak içi kazıntısı veya, doğum öncesi elde edilen (amniyosentez veya koriyonik villüs) numuneler de kullanılabilir.  

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

 Test için hazırlık yapmak gerekmemektedir.

 

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Toplum genelini veya toplumun hedeflenmiş (daha yüksek riskli) altkümesini taşıyıcılık açısından  taramak için gen mutasyon testi uygulanabilir.  İmmünoreaktif tripsinojen (IRT) düzeyleri yükselmiş veya  ter klorürü testi pozitif, belirtileri olan hastada kistik fibroz(KF)tanısını doğrulamak için bu test yapılabilir.

    Müstakbel anababaların taşıyıcılık durumunu ve dolayısıyla çocuklarının KF riskini belirlemek için doğum öncesi araştırmaların bir bölümü olarak bu test uygulanabilir. KF riski ya ardışık testlerle veya eşlerin birlikte testiyle gerçekleştirilebilir. Ardışık stratejide genellikle önce anne test edilir. Anne taşıyıcı değilse o zaman doğacak bir çocuğu baba tarafından taşıyıcı olacaktır. Bu mantığı kullanarak baba test edilmez. Anne taşıyıcıysa baba da taşıyıcılık açısından test edilir. Eşlerin testiyle anne ve baba eş zamanlı test edilmiş olur. Her iki durumda da taşıyıcılığın ne anlama geldiği hakkında çiftlere bilgi vermek, test sonuçları negatif çıksa bile geri kalan artık risk varlığı (standart panele dahil edilmemiş seyrek görülen mutasyonlara bağlı olası hafif risk) gibi  testin kısıtlamalarını açıklamak için hasta izlemi sırasında genetik danışmanlık gereklidir.

    Hem anne hem de babanın taşıyıcı olduğu biliniyor ve gen mutasyonları daha önce tanımlanmışsa doğum öncesi tanı için KF gen mutasyon testinden de yararlanılabilir. Fetüsü anne ve/veya babada olduğu bilinen mutasyon açısından test etmek için bir miktar invaziv olmasına rağmen amniyosentez ve koriyon villüsü örneklemesinden gelen DNA kullanılabilir.

     

  • Ne zaman istenir?

    Hastada tuzlu ter, inatçı solunum yolu enfeksiyonları, hışıltılı solunum, inatçı diyare, köt kokulu hacımlı yağlı dışkılar, beslenme bozukluğu, vitamin eksikliği veya erkek infertilitesi gibi belirtiler olduğunda KF'yi dışlamak için KF gen mutasyonu testi istenebilir.

    Pozitif ter klorürü  veya IRT testi ardından KF tanısını doğrulamak için KF mutasyon testi istenebilir. Ayrıca gebe kalmadan önce genetik danışmanlık araştırmasının bir bölümü olarak hedeflenmiş toplum genelinin veya örneğin hastanın yakın akrabasına KF tanısı konmuşsa "risk" taranması için de bu test istenebilir.

     

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Tanısal test sonuçları

    KF geni mutasyon testi pozitifse (iki gen mutasyonu belirlendiğinde) hastada KF vardır.  Ancak test rahatsızlığınn ne derece hafif veya şiddetli seyredeceğini bilemez.. Tam olarak özdeş mutasyonlara sahip hastalarda çok farklı sonlanımlar gösterebilir.

    KF gen mutasyon panel testi tek bir mutasyonun varlığını gösterir veya negatif sonuç verir ve hastada belirtiler mevcutsa organın fonksiyonlarını kontrol için ter klorürü testi ve/veya başka laboratuvar testleri gerekir. Hastada tanımlanmamış seyrek görülen bir KF formu veya kisitk fibroz dışında akciğer, pankreas hastalığı veya başka bir rahatsızlık mevcut olabilir.

    Taşıyıcı test sonuçları
    KF gen mutasyon testinde  tek bir mutasyon tanımlanmış ve hastada herhangi bir belirti yoksa asemptomatik taşıyıcısı olma ihtimali vardır. Bazı kişiler çocuk sahibi olmadan önce bu bilgilere sahip olmak isteyebilir. Bir taşıyıcı olduğunuz belirlenmişse kardeşiniz (kardeşleriniz) de taşıyıcı olup olmadıklarını bilmek isteyebilir.

    Mutasyonları belirlemek için yapılan testler negatif sonuç vermiş ve hastada herhangi bir belirti yoksa hastanın KF ve taşıyıcı olmama ihtimali mevcuttur. Yine de hastanın düşük de olsa standart panelle tanımlanmamış ender görülen bir mutasyona sahip olma riski mevcuttur.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    KF'nin erkenden tanısı hastaların uzman tedavisi, bireyselleştirilmiş tedavi planları ve dikkatli izlem için hastaların KF merkezlerine sevkine olanak tanır. Ağızdan enzim takviyelerinin ve yağda çözünen vitaminlerin alınması, solunum yollarından müküsün temizlenmesinin ve solunum yolu enfeksiyonlarının nasıl farkına varılacağının öğrenilmesi gibi başlangıç tedavileri hastanın yaşam kalitesini iyileştirebilmekte ve KF komplikasyonlarını en alt düzeye indirebilmektedir.  

  • Bu KF gen mutasyon testiyle başka genetik hastalıklar saptanacak mı?

    Saptanmayacaktır. Bu test yalnızca spesifik KF mutasyonlarını test etmektedir. Her kalıtsal hastalık onu tanımlayan spesifik DNA testini (bu hastalığa neden olan gen ve mutasyonların bilindiği varsayıldığında) gerektirir

  • Karışık bir etnik kökene sahipsem taşıyıcı olma riskim nedir?

    Genellikle beyaz ırktan olanlarda KF taşıyıcı sıklığı en yüksek düzeydedir. (1/25), Doğu Avrupalı Yahudi kökenli bazı etnik gruplar çok kısıtlı sayıda mutasyonla sınırlı KF formu gösterebilir. Bu grupların da kısıtlı bir mutasyon paneliyle test edilmesi tercih edilebilir. Etnik kökene dayalı bildirilen  riskler tahmini olup etnik kökeni karışık bireylerin risk bilinmeyebilir. Bazı aileler soyağaçları içinde spesifik ve seyrek görülen mutasyonların ilave riskini taşıyabilir.  

  • Diğer KF tarama testlerine göre DNA kan testlerinin avantajları nelerdir?

    Genellikle DNA temelli mutasyon testi KF dışı nedenlerle anormal sonuçlar verebildiğinden diğer tarama testlerine göre çok daha spesifiktir. Ayrıca bu diğer tarama testleri belli zamanlarda uygulanabilir (örneğin, yenidoğanlar yaklaşık 2 yaşına gelmeden ter klorürü testi yapılamaz).  Ayrıca DNA testleri KF mutasyonlarını belirlemenin tek güvenilir ve bu bağlamda en yaygın kullanılan yöntemidir.  

Kaynakça

En son gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

(Update April 23, 2008) National Newborn Screening and Genetics Resources Center. National Newborn Screening Status Report. Available online at http://genes-r-us.uthscsa.edu/nbsdisorders.htm through http://genes-r-us.uthscsa.edu. Accessed January 2009.

American College of Obstetricians and Gynecology (ACOG). Cystic fibrosis Carrier Testing: The Decision is Yours. Available online at http://www.acog.org/from_home/wellness/KF001.htm through http://www.acog.org. Accessed January 2009.

(February 19, 2008) American Medical Association. Cystic fibrosis testing (including recommendations by ACMG and ACOG). Available online at http://www.ama-assn.org/ama/pub/category/9181.html through http://www.ama-assn.org. Accessed January 2009.

Human Genome Project Information. Genetic Disease Profile: Cystic Fibrosis. Available online at http://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/KF.shtml through http://www.ornl.gov. Accessed January 2009.

(November 17 2008) MedlinePlus Medical Encyclopedia. Cystic Fibrosis. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/cystiKFibrosis.html. Accessed January 2009.

(July 2008) National Heart, Lung, Blood Institute. Cystic Fibrosis, How Is Cystic Fibrosis Diagnosed? Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/KF/KF_diagnosis.html through http://www.nhlbi.nih.gov. Accessed January 2009.

Denise I. Quigley, PhD, FACMG. Co-Director Cytogenetics/Molecular Genetics, Airport Way Regional Laboratory, Portland, OR.

Peter Jacky, PhD, FACMG. Director of Cytogenetics and Molecular Genetics, Airport Way Regional Laboratory, Portland, OR.

Daha önceki gözden geçirmede kullanılan kaynaklar

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

NIDDK (July 1997). Cystic Fibrosis Research Directions. The National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) [NIH Publication No. 97-4200]. Available online at http://www.niddk.nih.gov/health/endo/pubs/cystic/cystic.htm through http://www.niddk.nih.gov.

Cystic Fibrosis Foundation. Sweat Testing Procedure and Commonly Asked Questions. [On-line information]. Available online at http://www.KFf.org/publications01.htm through http://www.KFf.org.

Tait, J., et. al. (26 March 2001). Cystic Fibrosis. GENEReviews [On-line information]. Available online at http://www.genetests.org/.

Mayo Clinic (2001, February 09). What is Cystic Fibrosis? Mayo Clinic [On-line information]. Available online at http://www.mayoclinic.com/invoke.KFm?objectid=2CEBF76F-D36A-4D15-B937BFF91AB51438 through http://www.mayoclinic.com.

MEDLINEplus (2002, January 2, Updated). Cystic Fibrosis. MEDLINEplus Health Information [On-line Information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000107.htm.

MEDLINEplus (2002, January 2, Updated). Sweat Electrolytes. MEDLINEplus Health Information [On-line Information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003630.htm.

MEDLINEplus (2002, January 2, Updated). Trypsin and chymotrypsin in stool. MEDLINEplus Health Information [On-line Information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003594.htm.

Mountain States Genetics (1999, September, Revised). Cystic Fibrosis (KF). Newborn Screening Practitioner’s Manual [On-line information]. Available online at http://www.mostgene.org/pract/prac26.htm through http://www.mostgene.org.

National Institutes of Health (1995, November). Facts About Cystic Fibrosis. National Heart, Lung, and Blood Institute NIH Publication No. 95-3650 [On-line information]. Available online at http://www.nhlbi.nih.gov/health/public/lung/other/KF.htm through http://www.nhlbi.nih.gov.

Quest Diagnostics NEWS (2002, Winter). What is the Best Test to Screen for Cystic Fibrosis? [On-line serial]. PDF available for download at http://www.questdiagnostics.com/hcp/files/02winter_newsletter.pdf through http://www.questdiagnostics.com.

MEDLINEplus (2002, January 2, Updated). Neonatal cystic fibrosis screening. MEDLINEplus Health Information [On-line Information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003409.htm.

Drkoop (2001). Cystic fibrosis. Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.drkoop.com/conditions/ency/article/000107.htm through http://www.drkoop.com.

MEDLINEplus (2002, January 2, Updated). Trypsinogen. MEDLINEplus Health Information [On-line Information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003560.htm.

Biomedical Hypertext (1999 May 20, last update). Exocrine Secretions of the Pancreas. Colorado State University [On-line information]. Available online at http://arbl.cvmbs.colostate.edu/hbooks/pathphys/digestion/pancreas/exocrine.html through http://arbl.cvmbs.colostate.edu.

UPCMD (1998 – 2002). Cystic Fibrosis. University Pathology Consortium, LLC [On-line information]. Available online at http://www.upcmd.com/dot/examples/00218/description.html through http://www.upcmd.com.

Sainato, D., (2002, March). Genetic Testing for KF Going Mainstream? Clinical Laboratory News [Journal], Vol 28.

Peter Jacky, PhD, FACMG. Director of Cytogenetics and Molecular Genetics, Airport Way Regional Laboratory, Portland, OR.