Diğer adları
K
Resmi adı
Potasyum
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
18 Haziran 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Potasyum konsantrasyonunun normal sınırlar içinde olup olmadığını belirlemek; elektrolit dengesizliğinin değerlendirilmesine yardımcı olmak; kronik veya akut hiperkalemi  veya hipokalemiyi izlemek için bu testten geçilir.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Rutin tıbbi tedavinin bir bölümü olarak güçsüzlük ve/veya kalp ritim düzensizlikleri (aritmiler) benzeri yakınmalarınız  varsa veya bir elektrolit dengesizliğinden kuşkulanıldığında, potasyum düzeyinizi olumsuz etkileyebilen yüksek kan basıncı (hipertansiyon) veya  böbrek hastalığı gibi bir hastalık veya rahatsızlığınız mevcutsa veya bir ilaç alıyorsanız düzenli aralıklarla bu test istenir.

Gerekli Numune Nedir?

Bir kol damarınızdan alınan kan numunesi kullanılır.

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Test için önceden hazırlık yapılması gerekmemektedir.

Ne test edilmektedir?

Potasyum, vücut içindeki sıvı miktarının düzenlenmesine, kas kasılmalarının uyarılmasına, sabit bir asit-baz dengesinin sürdürülmesine yardımcı olmak üzere sodyum, klor ve bikarbonat (total CO2) gibi elektrolitlerle birlikte işlev gören pozitif yüklü bir elektrolittir. Potasyum vücut sıvılarının hepsinde bulunmakla birlikte çoğu hücrelerinizin içindedir. Yalnızca % 2’si hücredışı sıvılarda ve kanın sıvı kısmında (serum veya plazma)  bulunmaktadır. Potasyumun kandaki düzeyi çok düşük olduğu için ufak değişikliklerin bile önemli sonuçları olabilir. Potasyum düzeyleri çok düşer veya yükselirse sağlığınız hatırı sayılır risk altına girer; şok, solunum yetmezliği veya kalp ritmi bozuklukları geliştirme tehlikesi yaşarsınız. Anormal konsantrasyonu sinir-kas dokusunun fonksiyonunu bozabilir, örneğin kalp kası kasılma kabiliyetini kaybedebilir.

Test için numune nasıl toplanır?

Bir kol damarınızdan alınan kan numunesi kullanılır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Test için önceden hazırlık yapılması gerekmemektedir.

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Rutin fizik muayenenin bir bölümü olarak elektrolitlerle birlikte sıklıkla potasyum testleri de istenmektedir. Çok yüksek (hiperkalemi) veya çok düşük (hipokalemi) konsantrasyonlarını belirlemek için bu test yapılır. Hiperkaleminin en sık görülen nedeni böbrek hastalığıdır.Ancak birçok ilaç vücuttan potasyum atımını azaltarak hiperkalemiye yol açabilmektedir. İshal veya kusmanız varsa veya aşırı terliyorsanız hipokalemi oluşabilir. Potasyum böbreklerden idrar yoluyla atılır. Nadiren besinlerle yeterince potasyum almadığınız için potasyum düzeyleri düşebilir.

    Böbreklerinizden idrar yoluyla potasyum kaybına  neden olabilen ilaçları (hipokalemiye neden olan ilaçlardan özellikle diüretikleri izlemek için) düzenli aralıklarla potasyum düzeylerinin ölçümü istenebilir. Anormal potasyum düzeyleriyle ilişkilendirilebilen akut veya kronik böbrek yetmezliği gibi bir rahatsızlık veya hastalığınız varsa potasyum düzeyleriniz takip edilebilir.

  • Ne zaman istenir?

    Ciddi bir rahatsızlık için incelenen hastaların çoğunda rutin olarak serum veya  plazma  potasyum düzeyleri ölçülür.  Potasyum kalbin işlevleri için çok önemli olduğundan, özellikle diüretikler, kan basıncı veya kalp ilaçları alanlarda  rutin değerlendirmeler sırasında (diğer elektrolitlerle birlikte) potasyum analizleri de istenir. Doktor yüksek kan basıncı (hipertansiyon)  ve böbrek hastalığı tanısı koyar ve ilişkin değerlendirmeleri yaparken veya diyaliz, diüretik tedavisi veya damar içi yolla tedavi  (intravenöz tedavi) alırken potasyum testlerini de ister.

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Yüksek potasyum düzeyleri hiperkalemiyi gösterir. Yüksek düzeyler aşağıdaki rahatsızlıklara işaret edebilir:

    • akut veya kronik böbrek yetmezliği
    • Addison hastalığı  
    • hipoaldosteronizm (bkz Aldosteron)
    • doku yaralanması
    • enfeksiyon
    • diyabet
    • dehidratasyon
    • Diyetle aşırı miktarda potasyum alımı (örn: meyveler özellikle potasyumdan zengin olduğundan aşırı meyve veya meyve suyu tüketimi yüksek potasyum düzeylerinin oluşmasına katkıda bulunabilir)
    • Damar içi yolla aşırı miktarda potasyum alımı

    Bazı ilaçlar hastaların küçük bir yüzdesinde hiperkalemiye neden olabilmektedir. Bunlar arasında steroid yapısında olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİD); beta blokerler (propanolol ve atenolol gibi), anjiyotensini dönüştürücü enzim inhibitörleri (kaptopril, enalapril ve  lisinopril), potasyum tutucu  diüretikler (triamteren, amilorid ve spironolakton) sayılabilir.

    Potasyum düzeylerinin azalması hipokalemiyi gösterir. Azalmış düzeyler aşağıda sıralanan durumlarda görülebilir:

    • dehidratasyon
    • kusma
    • ishal
    • hiperaldosteronizm (bkz Aldosteron)
    • yetersiz potasyum alımı (nadiren)
    • asetaminofen dozaşımının bir komplikasyonu olarak 

    Diyabette, insülin alındıktan sonra potasyum düzeyleri düşer. Bu özellikle diyabet kontrol altında değilse görülür. Düşük potasyum düzeyi genellikle “idrar söktürücülerle” (diüretikler) ilişkilidir.  Bu ilaçları alıyorsanız doktorunuz düzenli aralıklarla potasyum düzeyinizi kontrol edecektir.

    İlaveten, kortikosteroitler, izoproterenol gibi beta adrenerjik agonistler, klonidin gibi alfa adrenerjik agonistler, gentamisin ve karbenisilin gibi antibiyotikler, mantar ilacı olan amfoterisin B’ de potasyum kaybına neden olabilmektedir.

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    Sonuçlar hastanın klinik durumuyla uyum göstermediğinde doktorlar yükselmiş potasyum sonuçlarını sorgularlar. Aşağıdaki numune toplama veya işlemlerden geçirmeye ilişkin hatalar potasyum düzeylerini yanıltıcı olarak yükseltebilir.

    • Kanınız alınırken yumruğunuzu çok sık açıp kapamanız
    • Numuneleri uygun tüp sırasına göre toplamamak. Kanı önce antikoagülanlı (pıhtı engelleyici) daha sonra antikoagülan içermeyen tüp içine çekmek . Bu işlem antikoagülan içermeyen tüpe potasyum bulaşmasına neden olur.
    • Numunenin kullanımı ve işlemlerden geçirilmesinde gecikme. Serum veya plazma eritrositlerden santrifüj ile kısa zamanda ayrılmalıdır.
    • Uygun olmayan santrifüj
    • Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasına (hemoliz)neden olan her hareket numune içine daha fazla potasyum salımına neden olur (büyük çaplı iğnelerin kullanılması (kanın vakumlu numune toplama tüplerine çok güçlü girişine neden olur), tüpü çok kuvvetli bir şekilde çalkalama, küçük bir iğneden kan çekme, pistonu hızlı çekerek aşırı vakumla kan numunesi alma)
    • Ağlama ve aşırı soluma plazma potasyum düzeylerini yükseltebilir veya düşürebilir.

    Kan numunenizin nasıl alındığına dair şüphe varsa sonuçları doğrulamak için doktorunuz testin tekrarlanmasını isteyebilir.

  • Potasyum kaynağı açısından en zengin besinler hangileridir?

    Potasyum düzeylerini düşüren ve su tutulumunu önleyen bazı kalp ilaçlarına bağlı idrarla aşırı potasyum kaybı sonucu potasyum düzeyleri düşebilir. Potasyum kaybını karşılamak için doktorlar sıklıkla potasyumdan zengin besinlerin daha fazla tüketilmesini önerirler. Muz, kavun, greyfurt, portakal, domates, patates gibi sebze ve meyvelerler ve etler iyi birer potasyum kaynağıdır.

  • Potasyum düzeylerimi kontrol için laboratuvar dışında yapılan testler var mı?

    Hayır. Elektrolit testleri çok hassas aletleri kullanan laboratuvarlar tarafından gerçekleştirilmektedir.

Kaynakça

Hayes, Denise D. When Potassium Takes Dangerous Detours. Nursing2007 Nov. 56hn1 – 56hn4.

Bauer, Daniel M.; Ernst, Dennis; Willeford, Susan; Gambino, Raymond. Investigating Elevated Potassium Values. MLO Nov.2006, p.24-26.

Clarke, W. and Dufour, D. R., Editors (2006). Contemporary Practice in Clinical Chemistry, AACC Press, Washington, DC. Pp 336-337.

American Heart Association. Potassium. Available online at http://www.americanheart.org. Accessed February 2008.

Pikilidou MI, et al. Blood pressure and serum potassium levels in hypertensive patients receiving or not receiving antihypertensive treatment. Clin Exp Hypertens. 2007 Nov;29(8):563-73. Abstract available online at http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed. Accessed February 2008.

Waring WS, Stephen AF, Malkowska AM, Robinson OD. Acute Acetaminophen Overdose Is Associated with Dose-Dependent Hypokalaemia: A Prospective Study of 331 Patients. Basic Clin Pharmacol Toxicol. 2007 Nov 28. Abstract available online at http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed.

Pagana K, Pagana T. Mosby's Manual of Diagnostic and Laboratory Tests. 3rd Edition, St. Louis: Mosby Elsevier; 2006.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

(1995-2004). Minerals and Electrolytes. The Merck Manual of Medical Information – Second Home Edition [On-line information]. Available online at http://www.merck.com.

Ben-Joseph, E., Reviewed (2004 July). Dehydration. Familydoctor.org Information for Parents [On-line information]. Available online at http://www.kidshealth.org.

A.D.A.M. editorial, Updated (2003 October 15). Electrolytes. MedlinePlus Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002350.htm