Diğer adları
TKS
Hemogram
formül lökositle birlikte TKS
Resmi adı
Tam kan sayımı
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi
Bu makalenin en son değiştirilme tarihi
15 Ocak 2018.
Bir Bakışta
Niçin Testi Yaptıracaksınız?

Genel sağlık durumunu belirlemek, anemi (kansızlık) gibi değişik hastalıkları taramak ve izlemek için bu test yapılır.

Ne Zaman Testi Yaptıracaksınız?

Bir rutin tıbbi testin bir bölümü olarak veya doktorunuz tarafından belirlendiği zaman bu test yapılır.

Gerekli Numune Nedir?

Bir kol veninden, bir el parmağı veya topuk (yenidoğanlar) delinerek alınan kan kullanılır.

Test için Hazırlık Gerekir mi?

Test için hazırlık yapmak gerekmez.

Ne test edilmektedir?

Tam kan testi (TKS) kan hücrelerinin otomatikleştirilmiş sayımını içerir. Standart bir tam kan sayımı aşağıdakileri içerir:

  • lökositlerin sayısı (WBC)
  • eritrositlerin sayısı (RBC)
  • hemoglobin içeriği (Hgb)
  • hematokrit (Hct)
  • ortalama kan hücresi hacmi (MCV)
  • kan hücresinde ortalama hemoglobin (MCH)
  • ortalama kan hücresi hemoglobin konsantrasyonu (MCHC)
  • trombosit sayımı ve hacmi

Tam kan sayımının sonuçları yalnızca hücre tiplerine değil, hücrelerin bazı fiziksel özelliklerine, büyüklüğü ve şekline ait bilgiler verebilir.  İlaveten bir formül lökosit (farklı lökosit tiplerini tanımlar) istenebilir. Bu test ya aynı donanım kullanılarak veya manüel yolla gerçekleştirilebilir.

Bir veya birkaç hücre topluluğunda önemli anormallikler mikroskop altında kan yayma preparatını gözlemleyerek görsel yolla doğrulanmayı gerektirebilir. Bu testte bir damla kan cam lam üzerine konur, ince bir tabaka halinde sürülür, kurumaya bırakılır, daha sonra özel bir boyayla boyanır. Ardından bir Klinik Laboratuvar Uzmanı var olan eritrosit ve lökositlerin fiziksel özelliklerini değerlendirebilir. Herhangi bir ek bilgi kaydedilip doktora bildirilir.

Kan, plazma denilen bir sıvıda süspansiyon haline gelmiş hücrelerden ibarettir. Bu hücreler - eritrositler, lökositler ve trombositler- birincil olarak kemik iliğinde üretilir ve olgunlaşır. Normal koşullar altında gerektiğinde kan dolaşıma salınırlar.

Lökositler (WBC)
Vücut sağlıklı durumunu korumak, enfeksiyonlar ve diğer travma nedenleriyla savaşmak için vücutta beş farklı lökosit tipinden yararlanır. Bu hücreler nötrofiller, lenfositler, bazofiller, eozinofiller ve monositleri içerir. Kanda göreceli olarak sabit yüzdelere sahiptirler. Bu sayılar vücut içinde olup bitene göre geçici olarak artabilir veya azalabilir. Örneğin bir enfeksiyon, bakteriyel enfeksiyonu savaşıp atan  nötrofillerin konsantrasyonunun artmasını uyarabilir. Alerjilerde, alerjik etkiyi minimal düzeye indiren belli bazı kimyasal maddeleri (antihistaminikler) serbestleştiren eozinofillerin sayısında artış olabilir. Lenfositler uyarılarak immünoglobulinler (antikorlar) üretilebilir. Lösemi gibi belli bazı hastalık durumlarında lenfositler uyarılarak antikorlar oluşturulur. Anormal ve olgunlaşmamış lökositler (blastlar) hızla çoğalarak lökosit sayısını artırırlar.

Eritrositler (RBC)
Eritrositler soluk kırmızı renkte ortasında delik yerine ince bir katmanın bulunduğu tavla pulu şeklinde hücrelerdir. İçlerinde vücut içinde oksijeni taşıyan hemoglobin bulunur. Tam kan sayımı yeterli sayıda eritrosit olup olmadığını ve normal görünüp görünmediklerini belirlemektedir. Normalde eritrositlerin hepsi aynı şekil ve büyüklükte olmalarına karşın,B12 vitamini  ve folat yetersizliklerinde, demir eksikliğinde ve değişik hastalıklarda şekil ve büyüklükleri değişebilmektedir. Yeterli sayıda normal eritrosit yoksa hastada anemi(kansızlık)  olduğundan söz edilir. Hastada bitkinlik ve halsizlik gibi bulgular saptanabilir. Dahaaz oranda, kanda çok fazla sayıda eritrosit mevcut olabilir (eritrositoz veya polisitemi). Uç olgularda bu durum atar ve toplardamarlar içinden kan akımını olumsuz etkileyebilir.

Trombositler
Trombositler kanın pıhtılaşmasında önemli bir rol oynayan özel hücre parçacıklarıdır. Hasta trombositlerin sayısı yeterli değilse aşırı kanama ve morarma riski altına girecektir. Tam kan sayımı mevcut trombositlerin sayı ve büyüklüklerini ölçer. Bazı koşullar ve hastalarda hematoloji cihazıyla doğru olarak ölçmenin zorlaşabildiği devasa büyüklükteki trombositler veya trombosit kümeleri mevcut olabilir. Bu durumda kan yayma preparatı hazırlamak gerekli olabilir.

Test için numune nasıl toplanır?

Bir kol damarından iğneyle, çocuklar ve erişkinlerde el parmağını veya bebeklerde topukları delerek alınan kan numunesinde tam kan sayımı yapılır.

Numunenin kalitesinden emin olmak için herhangi bir test hazırlığına gerek var mı?

Test için hazırlık yapmak gerekmemektedir.

Accordion Title
Sık Sorulan Sorular
  • Nasıl kullanılır?

    Tam kan sayımı anemi (kansızlık), enfeksiyon ve birçok başka hastalığın olup olmadığını kontrol için yaygın bir tarama testi olarak kullanılmaktadır. Gerçekte kanın değişik bileşenlerini inceleyen bir test olup aşağıdakileri içermektedir:

    • Lökosit (WBC) sayımı birim kan hacminde mevcut o anki lökosit sayımını gösterir. Lökositlerdeki artışlar ve azalmalar önemli olabilir
    • Formül lökosit mevcut lökositlerin tiplerini inceler. Her biri bizi enfeksiyondan korumada kendi işlevini yerine getiren beş farklı tipte lökosit bulunmaktadır. Formül lökosit kişinin lökositlerini tiplerine göre sınıflandırmaktadır: nötrofiller (parçalı lökositler, PMN'ler, granülositler olarak da bilinen), lenfositler, monositler, eozinofiller ve bazofiller
    • Eritrosit sayımı (RBC)   birim kan hacminde mevcut o anki eritrosit sayımını gösterir. Eritrositlerdeki artışlar ve azalmalar anormal durumlara işaret edebilmektedir.
    • Hemoglobin kandaki oksijen taşıyan protein miktarını ölçer.
    • Hematokrit belli bir tam kan hacmindeki eritrositlerin yüzdesini ölçer.
    • Trombosit sayımı belli bir kan hacmindeki trombositlerin sayısıdır.Hem artışlar hem de azalmalar aşırı kanama veya pıhtılaşma gibi anormal rahatsızlıklara işaret edebilir. Ortalama trombosit hacmi (MPV) trombositlerinizin ortalama büyüklüklerini ölçen makineyle hesaplanan bir sayıdır. Yeni trombositler daha büyüktür. Yeni trombositler üretildikçe MPV'de artar. MPV doktorunuza kemik iliğinizdeki trombosit üretimi hakkında bilgi verir.
    • Ortalama eritrosit hacmi (MCV) eritrositlerinizin ortalama büyüklüklerinin bir ölçümüdür. Eritrositleriniz vitamin B12eksikliğinin neden olduğu anemideki gibi normalden daha büyükse (makrositik) MCV yükselmiştir. Demir eksikliği anemisi ve talasemilerde görüldüğü gibi MCV azalmışsa eritrositleriniz normalden daha küçüktür.
    • Ortalama eritrosit hemoglobini (MCH) bir eritrosit hücresi içinde oksijen taşıyıcı hemoglobinin ortalama miktarının hesaplanmasıyla belirlenmektedir. Makrositik eritrositler büyük hacimli olduklarından daha yüksek MCH'ye sahip olma eğilimindedirler. Mikrositik eritrositler daha düşük değere sahip olacaktır.
    • Ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu (MCHC) bir eritrosit içindeki ortalama hemoglobin konsantrasyonunun hesaplanması yoluyla belirlenir. Demir eksikliği anemisi ve talasemide olduğu gibi hemoglobinin eritrositler içinde anormal derecede seyreltildiği hastalıklarda azalmış MCHC değerler (hipokromi) görülür. Hemoglobinin eritrositler içinde anormal derecede yoğunlaştığı örneğin yanık hastalarında, göreceli olarak nadir bir konjenital hastalık olan kalıtsal sferositozda  MCHC değerlerinin artmış (hiperkromi) olduğu görülür.
    • Eritrosit dağılım genişliği (RDW) eritrositlerinizin büyüklüklerindeki değişkenliğin hesaplanması yoluyla belirlenir. Bazı anemilerde örneğin pernisiyöz anemide eritrositlerin boyutlarındaki değişkenlik (anizositoz) ( şekillerindeki değişkenlikle birlikte -poikilositoz) RDW'de artışa neden olabilir.
  • Ne zaman istenir?

    Tam kan sayımı çok sık kullanılan bir testtir. Birçok hasta genel sağlık durumlarını belirlemeye yardımcı olmak için başlangıçta tam kan sayımı testinden geçecektir. Sağlıklı ve hücre sayımları normal sınırlar içindeyse sağlık durumları değişmedikçe veya doktorları gerekli olduğunu düşünene kadar başka bir tam kan sayımına gerek duyulmayabilir.

    Hastada bitkinlik veya halsizlik gibi bulgular, enfeksiyon, iltihap, morarma veya kanama mevcutsa nedenin tanınmasına yardımcı olmak için doktor, tam kan sayımı isteyebilir. Lökositlerde önemli artışlar enfeksiyonun varlığını doğrulayabildiği gibi nedenini tanımlamak için ileri testlerin gerekliliğini düşündürür. Eritrosit sayılarında azalma (anemi) nedeninin azalan üretim, artan kayıplar veya eritrositlerin yıkımına bağlı olup olmadığını belirlemeye yardımcı olmak için eritrositler büyüklük ve şekillerindeki değişiklikleriyle ayrıntılı değerlendirilebilir. Düşük veya son derece yüksek trombosit sayısı aşırı kanama veya pıhtılaşmanın nedenin doğrulayabildiği gibi lösemi gibi kemik iliği hastalıklarıyla ilişkilendirilebilir.

    Birçok rahatsızlık hücre sayımlarında azalmalar veya artışlara yol açacaktır. Bu rahatsızlıklardan bir bölümü tedaviyi gerektirebilir, diğerleri ise kendi kendine geçecektir. Kanser benzeri bazı hastalıklar (ve kemoterapi tedavisi) bir hücre tipini diğerlerinin aleyhine artırarak veya total hücre üretimini azaltarak kemik iliğinin hücre üretimini olumsuz etkileyebilimektedir. Bazı ilaçlar lökosit sayılarını azaltırken bazı vitamin ve mineral eksiklikleri anemiye neden olabilmektedir. Bu hastalıkları ve ilaç tedavilerini izlemek için doktor düzenli aralıklarla tam kan sayımı isteyebilir

  • Test sonucu ne anlama gelir?

    Aşağıdaki tablo tam kan sayımı bileşenlerindeki artışlar veya azalmaların ne anlama gelebildiğini açıklamaktadır:

     

    Tam kan sayımının bileşenleri

    Test

    Adı

    Artma/Azalma  

    WBC

    Lökosit

    Enfeksiyonlar, iltihaplanmalar, kanser, lösemide artmakta, bazı ilaçlarla (metotreksat gibi), bazı otoimmün rahatsızlıklar, bazı şiddetli enfeksiyonlar, kemik iliği yetmezliği ve doğumsal kemik iliği aplazisinde (kemik iliği normal yolla gelişemez) azalmaktadır

    % Nötro

    Nötrofil/Bant/Seg/Gran

    Vücut içinde olup bitene göre günden güne biraz değişen dinamik hücre topluluklarıdır. Farklı geçici/ /akut ve/veya kronik rahatsızlıklarda özel türlerde önemli artışlar oluşmaktadır. Örneğin, lenfositik lösemide lenfositlerin sayısında artış görülmektedir. Daha fazla bilgi için bkz. Kan yayma preparatı ve lökositler.

    Lenfo

    Lenfosit

    % Mono

     Monosit

    % Eos

    Eozinofil

    % Bazo

    Bazofil

    Neutrophil

    Neutrophil/Ban/Seg/Gran

    Lymphs

    Lenfosit

    Mono

    Monosit

    Eos

    Eozinofil

    Baso

    Basofil

    RBC

    Eritrosit

    Anemide azalır Çok fazla üretildiğinde, diyare, susuz kalma, yanıklar gibi su kayıplarında artar.

    Hgb

    Hemoglobin

    Eritrosit testleri sonuçlarını yansıtır

    Hct

    Hematokrit

    Eritrosit testleri sonuçlarını yansıtır

    MCV

    Ortalama Eritrosit Hacmi

    B12 ve  Folate eksikliğinde artarken, demir eksikliği ve talassemide azalır.

    MCH

    Ortalama Eritrosit Hemoglobini

    MCV sonuçlarını yansıtır.

    MCHC

    Ortalama Eritrosit Hemoglobin Konsantrasyonu

    MCV azaldığında azalabilir. Artışlar bir eritrosit içini dolduracak hemoglobin miktarıyla sınırlıdır.

    RDW

    Eritrosit Dağılım Genişliği

    Artmış RDW karma eritrosit topluluğuna işaret etmektedir. Olgunlaşmamış eritrositler daha büyük olma eğilimindedir.

    Trombosit

    Trombosit

     

    Trombosit üretimini olumsuz etkileyen rahatsızlıklarla azalır veya artar. Kanamada olduğu gibi çok sayıda trombosit kullanıldığında, bazı kalıtsal bozukluklarda(Wiskott-Aldrich, Bernard-Soulier gibi), sistemik lupus eritematozusda, perniziyöz anemide, hipersplenizmde (dalak dolaşımdan çok fazla trombosit çeker), lösemide ve kemoterapide azalmaktadır.

    MPV

    Ortalama Trombosit Hacmi

    Trombosit üretimiyle birlikte değişmektedir. Genç trombositler eskilerinden daha büyüktür..

  • Bilmem gereken başka bir şey var mı?

    Test öncesi herhangi kısıtlama gerekli olmamasına rağmen kan numuneniz alınmadan önce en iyisi yağlı besinlerden kaçının.

    Bebekler ve çocuklarda normal eritrosit sayıları erişkinlerden farklı olabildiğinden verileri yorumlarken bu husus göz önüne alınmalıdır.

  • Hasta tam kan sayımı hakkında ne yapabilir?

    Sağlıklarına çok özen gösteren kişiler sıklıkla WBC(lökosit), RBC(eritrosit) ve trombosit sayılarını değiştirmek için ne yapabileceklerini bilmek istemektedir."İyi" ve "kötü" kolesterolün aksine hücre sayıları hastada altta yatan bir eksiklik yoksa (B12 vitamini veya folat eksikliği) veya demir eksikliği gibi) genellikle yaşam tarzı değişikliklerinden etkilenmemektedir. Hastanın doğrudan lökositlerinin sayısını artırabilmesinin veya eritrositlerinin şeklini değiştirebilmesinin herhangi bir yöntemi mevcut değildir. Altta yatan rahatsızlıklar veya hastalıkların ele alınması ve sağlıklı bir yaşam tarzı vücudunuzun hücre üretiminin optimal hale gelmesine yardımcı olacak, gerisini vücudunuz halledecektir.

Kaynakça

Clinical Hematology: Principles, Procedures, Correlations. Second edition. E. Anne Stiene-Martin, Cheryl A. Lotspeich-Steininger, John A. Koepke. Lippincott Co. 1998.

Clinical Hematology and Fundamentals of Hemostasis. Third edition. Denise M. Harmening.F. A. Davis Co., 1915 Arch Street Philadelphia, PA 19103. 1997.

Thomas, Clayton L., Editor (1997). Taber’s Cyclopedic Medical Dictionary. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA [18th Edition].

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (2001). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 5th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO.

Brose, M., Updated (2004 August 03, Updated). CBC. MEDLINEplus Health Information, Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003642.htm.

Brose, M, Updated (2003 May 08, Updated). Blood differential. MEDLINEplus Health Information, Medical Encyclopedia [On-line information]. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003657.htm.

Pagana, Kathleen D. & Pagana, Timothy J. (© 2007). Mosby’s Diagnostic and Laboratory Test Reference 8th Edition: Mosby, Inc., Saint Louis, MO. Pp 290.